Documentaire NAZA geeft een ontluisterend beeld van hoe het Israëlische leger systematisch weinig geeft om Palestijnse burgerslachtoffers. De film deed al veel stof opwaaien sinds de première begin september in Venetië. Premier Benjamin Netanyahu wil de makers hun Israëlische nationaliteit afnemen.
In de tachtig minuten durende documentaire zie je vooral twee zwarte schimmen die in het holst van de nacht in gesprek zijn op een dak in de Israëlische stad Tel Aviv.
Regisseurs Yuval Abraham en Rachel Szor spraken van 2023 tot en met 2025 's nachts in het geheim met 24 IDF-militairen en medewerkers van de inlichtingendienst. Ze worden onherkenbaar en met vervormde stemmen in beeld gebracht.
Helemaal nieuw is de informatie trouwens niet in NAZA, dat de juryprijs won en een staande ovatie van 25 minuten kreeg op het filmfestival van Venetië. De film borduurt voort op onderzoek van onder meer het Israëlisch-Palestijnse +972 Magazine, waar regisseur Abraham voor schrijft. Ook het Hebreeuwse nieuwsmedium Local Call en de Britse krant The Guardian deden onderzoek. Zij publiceerden al eerder over de werkwijze van de IDF, dat AI inzet om aan de hand van telefoonverkeer te bepalen wie lid van Hamas is. Diegenen worden vervolgens uitgeschakeld, met burgerslachtoffers als nevenschade.
NAZA laat zien hoe de houding richting Palestijnen verder is verhard na de aanslagen van Hamas op Israël op 7 oktober 2023. Daarbij vielen zo'n twaalfhonderd Israëlische doden. Het idee dat er geen onschuldige inwoners van Gaza bestaan werd steeds breder gedragen. Uit de getuigenissen in de documentaire blijkt dat het Israëlische leger tientallen of soms zelfs honderden burgerslachtoffers bij een aanval op een Hamas-lid acceptabel vond.
De voormalige IDF-medewerkers schetsen hoe alle telefoons in Gaza worden gemonitord en afgeluisterd. Soms tekenen ze iets uit voor de camera wanneer maker Abraham hen dat vraagt. Ze vertellen dat Israël met behulp van AI uit telefoondata bepaald wie een mogelijk lid van Hamas is. Dat systeem heeft een foutmarge van 15 procent.
Met de telefoondata kan de precieze woonlocatie van een mogelijk Hamas-lid worden achterhaald. Berichten en telefoongesprekken worden nagegaan op specifieke woorden als "papa" en "thuis" om erachter te komen hoe laat de man des huizes thuis is. Dan kan een raket worden afgeschoten op de woning. Volgens een van de getuigen worden doelwitten thuis aangevallen omdat ze dan simpelweg het makkelijkst te pakken zijn.
Bij een aanval op een laaggeplaatst Hamas-lid worden twintig burgerdoden als acceptabel gezien. Bij een Hamas-lid van een hogere rang ligt het aantal 'naza' (de term voor nevenschade) nog veel hoger. De IDF schat het aantal Hamas-leden op 30.000 tot 40.000. Een getuigende militair beaamt dat er heel weinig van de bevolking van Gaza overblijft als die allemaal worden uitgeschakeld, inclusief burgerdoden als nevenschade.
De getuigende militairen vertellen verder hoe ze via camera's zagen hoe Israëlische snipers op Palestijnen schoten die naar een voedselkonvooi renden. Ze lichten toe hoe ze de opdracht kregen woningen in Noord-Gaza af te branden om inwoners te forceren huis en haard te verlaten.
Wie later (onbewapend) terugkeerde naar het puin dat nu tot militaire zone was benoemd, werd doodgeschoten. Een van de sprekers in de documentaire beschrijft hoe Gaza vol ligt met dode lichamen die door honden worden opgegeten. Op de vraag of er sprake is van genocide wordt in een van de getuigenissen volmondig met 'ja' geantwoord.
Regisseurs Abraham en Szor wonnen eerder een Oscar voor de documentaire No Other Land, over de verwoesting van Palestijnse dorpen aan de Westelijke Jordaanoever. Nu hebben ze ervoor gekozen amper beelden uit Gaza te laten zien. Alleen in de laatste minuten zien we de totale verwoesting en de hartverscheurende gevolgen daarvan.
Verder bestaat de documentaire voornamelijk uit beelden die door de ramen van appartementen in Tel Aviv zijn gefilmd. De inwoners doen alledaagse dingen met het journaal op de achtergrond: een sprekend contrast met wat we in de getuigenissen horen over de vernietiging van flatgebouwen in Gaza.
De regisseurs stellen de vraag waarom de militairen meewerkten aan een systeem dat zoveel burgerdoden tot gevolg heeft. Waarom laat je een aanval niet stoppen als je hoort dat er kinderen thuis zijn? De getuigen maken duidelijk dat niemand het systeem in twijfel trok. Een ondervraagde voelde zich niet geroepen om in te grijpen, omdat hij "slechts van de technische dienst" was.
Van de oud-militairen en inlichtingendienstofficiers laten enkelen weten berouw te voelen. Anderen staan nog steeds achter het systeem waarvan ze onderdeel waren.
De IDF ontkent de werkwijze die in NAZA wordt geschetst stelselmatig. Het Israëlische leger stelt dat de documentaire leunt op anonieme sprekers van wie de precieze militaire rol niet kan worden geverifieerd. De makers van de docu zeggen dat de functies juist uitgebreid zijn onderzocht en geverifieerd, net als de operaties waarover ze spreken.
De gevolgen zijn groot voor Abraham en Szor. Zowel de leiding van de IDF als de regering van Netanyahu heeft de aanval geopend op de twee documentairemakers. De premier wil hen de Israëlische nationaliteit afnemen en een wet wijzigen om een torenhoge schadevergoeding te eisen van de regisseurs. Het huis van de moeder van Szor werd omsingeld door extreemrechtse demonstranten en Abraham wordt op Instagram bedreigd en voor landverrader uitgemaakt.
Het doel van de makers om vooral ook landgenoten te bereiken met hun documentaire is voorlopig niet behaald. De film is niet te zien in Israëlische bioscopen. Vanaf november volgt nog een kans, wanneer de film wereldwijd online beschikbaar komt via medeproducent The Guardian.
Source: Nu.nl algemeen