Moesson Elk regenseizoen vallen er in India en Nepal slachtoffers door modderstromen. Een dorp in de Indiase deelstaat Kerala worstelt twee jaar na zo’n drama nog steeds met de gevolgen. Maatregelen om herhaling te voorkomen zijn er nog nauwelijks. De wederopbouw leidt tot scheve ogen tussen hindoes en moslims.
Honderden mensen kwamen in 2024 om het leven toen moessonregens in Mundakkai in de Indiase deelstaat Kerala aardverschuivingen en modderstromen op gang brachten.
De chauffeur van de rode jeep geeft een ruk aan het stuur. Resoluut brengt Gireesh Muhanan (33) de auto aan de zijkant van de weg tot stilstand. Tientallen Indiërs komen uit tegenovergestelde richting aanlopen, de een in een druipende poncho, de ander in een doorweekt shirt. Ze gebaren dat de auto niet verder kan. Het is moessonseizoen: felle, plotselinge buien en zon wisselen elkaar af.
Een modderstroom blijkt iets verderop zowel de weg als een brug te hebben bedolven onder een enorme berg zand, modder en puin. Die berg was ontstaan door afgravingen voor de bouw van een tunnel, maar is gaan schuiven door de hevige regenval en heeft zich vermengd met de kolkende rivier. Op beelden van bewakingscamera’s is te zien hoe de modderstroom komt aanrollen, een witte buurtbus en een bruine truck worden als speelgoed aan de kant geschoven. Daaronder, bij de beoogde tunnelingang, stikken op dat moment zeven wegwerkers onder de modder.
Welkom in Wayanad, in deelstaat Kerala, een gebied met spectaculair beboste heuvels en schitterende watervallen – waaronder sluipmoordenaars schuilgaan. Na intensieve regenval ontstaan landverschuivingen, die veel slachtoffers maken en grote gevolgen hebben voor de streek. Het patroon is steeds hetzelfde: plotselinge verschuivingen na hevige kletterbuien, grote hoeveelheden modder, stenen en boomstammen die met tientallen kilometers per uur naar beneden razen – mens en dier meeslepend.
Een overlevende wijst hulpdiensten de weg bij een ingestorte tunnelmonding, in juli 2026. Daar kwamen zeven wegwerkers om het leven. De tunnel moest het gebied rond Chooralmala juist beter bereikbaar maken nadat dat in 2024 al getroffen was door een modderstroom. Daarbij kwamen toen honderden mensen om het leven.
In de nacht van 30 op 31 juli 2024 werden de dorpen Chooralmala en Mundakkai grotendeels weggevaagd, door enorme modderstromen vanuit rivieren en beken die boven in de bergen stroomden. Meer dan driehonderd mensen kwamen om: enkele honderden raakten vermist. Er viel 570 millimeter regen in 48 uur; de officiële grens voor gevaar ligt iets boven de 125 mm. Het nieuws ging de hele wereld over. Persbureau Reuters schreef over „de nacht der verschrikkingen”.
In het moessonseizoen (van begin juli tot en met september) zijn dit jaar in India meer dan honderd slachtoffers gevallen. Soms wordt het zuiden getroffen, vaker het noorden: het Himalaya-gebied, Uttarakhand, Sikkim, of Kashmir, bergachtige gebieden met veel rivieren en zeer steile dalen. De ramp in buurland Nepal in augustus is van een andere categorie: daar stortte een gletsjer in.
Hoe gaat het in India na een ramp? Wat gebeurt er precies met de tientallen miljoenen euro’s die de deelstaat, geëmigreerde inwoners van de streek en anderen elke keer weer opbrengen voor wederopbouw? Worden alleen woningen herbouwd of wordt ook geprobeerd oorzaken aan te pakken?
Er heerst veel dankbaarheid, hier in Noord-Kerala, voor leger, brandweer en vrijwilligerskorpsen die mensen snel wisten te redden met helikopters en noodbruggen en voor de overheidshulp in de jaren erna. Maar wat mist is een gevoel van daadkrachtige follow-up door de lokale overheid (strenger toezicht, meer preventie) en transparantie bij de enorme uitgaven voor herstel en renovatie, in het geval van Kerala meer dan 100 miljoen euro.
Verpleegkundige Anisha Shariff (40) zit op een krukje bij de ingang van het kleine ziekenhuis waar ze de scepter zwaait. Ze wordt wel de engel of godin van Chooralmala genoemd (er wonen veel christenen en moslims in de streek). In de donkere nacht van de 30ste juli 2024 hielp ze tientallen slachtoffers met wat er maar voor handen was. „Weet u”, zegt Shariff, „slachtoffers van modderstromen zijn vaak totaal bedekt met modder, hout en vuil. Je moet eerst alle modder uit hun mond, neus, oren halen en van hun lijf krabben voordat je überhaupt iets kunt beginnen.”
Shariff verpleegde onder meer een zwaargewonde man die meer dan twee kilometer meegesleurd was en tegen verschillende rotsblokken aan was geslingerd. „Er zat geen vel meer op zijn lichaam.” De man overleefde, al was Shariff gedwongen om hem medicijnen voor puppies te geven. „Er was niets anders.”
Verpleegkundige Anisha Shariff (40) hielp in 2024 slachtoffers van de aardverschuivingen. Ze zag hoe veel inwoners het gebied na de ramp verlieten.
Verlaten woning in het gebied.
De wederopbouw onder leiding van de overheid is nog volop gaande twee jaar na de ramp.
Door de overheid gebouwd huis voor slachtoffers van de modderramp in Wayanad in 2024.
Shariff is blij met alle hulp van de deelstaatregering uit Trivandrum, de hoofdstad van Kerala, en Kochi, de tweede stad. „Het bestuur zorgde ervoor dat ons ziekenhuis kon doordraaien, zij het meer als medische post waar een paar keer per week artsen komen om bijvoorbeeld de theepluksters in dit gebied te helpen.” Er zijn slechts enkele tientallen medici en helpers over van de meer dan honderd voor 2024. Veel collega’s verlieten het getroffen gebied vanwege gebrek aan werk of inkomsten en de wederopbouw kwam maar langzaam op gang. Shariff: „Chooralmala is een gedoemde plek geworden. Veel mensen zijn weggetrokken.”
Het wrange is: de tunnelbouw die is overspoeld, was juist bedoeld om het gebied in en rond Chooralmala beter bereikbaar te maken voor verkeer en bewoning. De uitvoerend aannemer werd flink achter de broek gezeten door de autoriteiten om op te schieten. Controle op veilige uitvoering was er veel minder.
Sinds mei, met de komst van een nieuwe deelstaatregering, is de houding van het bestuur veranderd. De nieuwe autoriteiten (onder leiding van de Congrespartij) noemden de ramp bij de tunnel in Chooralmala zonder omhaal „manmade” en kondigden meer controles aan en een strakker vergunningenbeleid.
Verpleegkundige Shariff volgt het debat maar half. Ze heeft vooral oog voor de theepluksters in de buurt – die in hun kleurrijke kleding aan het werk zijn in omliggende plantages. Ze komen vaak bij haar in het hospitaal met lage rugpijn en schouderklachten. „Voor hen doe ik mijn werk. Zij zijn mijn trots”, zegt Shariff.
Kom bij de verpleegster niet aan met het verhaal dat de thee- en koffieplanten met hun priemende wortels de bodem poreus maken en daardoor extra kwetsbaar voor landverschuivingen, zoals veel ecologen stellen. „De ramp uit 2024 was toeval”, zegt ze. „Er kwam die nacht gewoon te veel water naar beneden.” Shariff is sindsdien extra op haar hoede als harde regen het dak van haar huis geselt – ze woont met haar gezin achter het kleine ziekenhuis.
De oorzaak van de modderstromen in 2024 is een precair onderwerp. Het was immers niet de eerste keer. In de moessonseizoenen van 2018 en 2019 hadden zich ook drama’s afgespeeld, weliswaar van kleinere omvang. Verschillende geologen wijzen op menselijk handelen als oorzaak van de verwoestende modderstromen.
„Water heeft een geheugen”, stelde geoloog K. Soman van een groot onderzoeksinstituut in Kerala direct na de ramp in 2024. Daarmee bedoelde hij dat door alle bos-, plantage- en woningbouw de rivieren hun natuurlijke bedding waren kwijtgeraakt. „De rivier onthoudt zijn loop, zelfs eeuwen nadat ze gedwongen wordt ervan af te wijken.”
De steeds heviger regenval – veroorzaakt door klimaatverandering aldus Soman – had de rivieren in Wayanad gedwongen hun oude loop in bergen en heuvels te heroveren op vaak illegale projecten in het gebied. Somans standpunt won aan geloofwaardigheid toen vorig jaar tijdens een overheidsinventarisatie bleek dat slechts iets meer dan de helft van de resorts en andere toeristische attracties een vergunning had.
In het gebied rond Wayanad wordt thee verbouwd.
Het stroomgebied van de Iruvanjippuzha-rivier.
Ook geoloog Madhav Gadgil zag menselijk handelen als onderdeel van de problemen. Bozig ging hij na juli 2024 met zijn rapport onder de arm bij talkshows langs. Konden Kerala en andere deelstaten eindelijk eens werk maken van zijn aanbeveling uit alweer 2011, om de honderden ecologisch kwetsbare gebieden in westelijk India met rust te laten en niet meer te bedekken met steengroeves, plantages, woningen en toeristische attracties? Gadgil beweerde – overigens zonder bewijs te leveren – dat partijen in deelstaatregeringen (Congres, BJP, communisten) samenspanden met grote plantagehouders en steengroeve-eigenaren, om de situatie te houden zoals die was.
De reacties na 2024 waren veelal dezelfde als na 2011. Gadgils aanbevelingen zouden de deelstaat maar ook de boeren te veel inkomsten kosten. De vooraanstaande geoloog overleed begin dit jaar op 83-jarige leeftijd. Zijn rapport verdween in een diepe la van een overheidskantoor.
Ook in Wayanad is het beleid niet ingrijpend gewijzigd. Wel is een monitoringssysteem in de bergen in ontwikkeling, dat bewoners vroegtijdig moet waarschuwen voor overstromingen.
De traagheid wordt mede veroorzaakt door de bestuurlijke inrichting van India, vertelt N. H. Sukumaran (50), een lokaal bestuurder uit Chooralmala, aan een gammel tafeltje van een theewinkel. Een van de redenen is de grote afstand tot bestuurlijke centra. Hoe verder weg, hoe lager het probleem op de prioriteitenlijst. Dat geldt ook voor urgente problemen, zoals wederopbouw in dit gebied.
Na een natuurramp komt wederopbouw vaak traag op gang, vertelt lokaal bestuurder N.H. Sukumaran uit Chooralmala.
Kerala is met een oppervlakte van bijna 40.000 vierkante kilometer bijna even groot als Nederland, maar telt honderden bestuursorganen meer. De gemiddelde oppervlakte van een Indiase deelstaat is 117.000 km². Het Britse tijdschrift The Economist stelde vorig jaar dat dit soort grote oppervlakten tot zoveel bestuurlijke verdunning leidt, dat grote projecten zoals de nasleep van grote rampen hierdoor moeilijker kunnen worden aangepakt.
Een kleiner project is wel afgerond: de woning van Aneesh Mulateruvilh (37) en zijn vrouw Sayana (31) is klaar. Ze betrokken die eerder dit jaar, samen met een zus van Aneesh. Drie kamers, alles nieuw en op veilige afstand van de verdoemde plek. Ze verloren bij de ramp hun drie kinderen: Nived, Dhian en Ishan, van wie slechts delen van hun lichamen werden teruggevonden. Dit verlies staat sindsdien centraal in hun leven.
Eén kamer van het gloednieuwe huis is ingericht als herinneringsplek – voor hen en andere omgekomen familieleden. Daar staan speelgoedautootjes, er hangen schilderijen en parafernalia die ook te vinden zijn op een begraafplaats buiten het dorp. Daar is het grafmonument voor de drie jongetjes de centrale plek.
Aneesh en Sayana kregen een goedkoop huis en inkomenssteun van de overheid. Sayana heeft een metalen plaat in haar kaak, omdat die was ontwricht in de nacht waarin hun woning werd weggespoeld. Ze zijn de overheid dankbaar voor dit alles, maar het gemis van hun kinderen is allesoverheersend. Met behulp van ivf hopen ze opnieuw ouders te worden.
Parvathy Krishnan Kutty (rechts) verloor haar zoon en neef bij de modderstromen die Chooralmala in 2024 troffen. Links van haar zitten Sayana en Aneesh Mulathteruvil, de ouders van drie jongetjes die omkwamen bij dezelfde ramp.
Speelgoed en kaarsen op het graf van Nived, Dhian en Ishan, de drie broertjes die omkwamen als gevolg van de modderstromen bij Chooralmala.
Met hun woning hebben Aneesh en Sayana nog geluk. Er is afgelopen jaar in en om Chooralmala veel te doen over de verdeling van de woningen. Er werd geprocedeerd door mensen die claimden recht te hebben op huisvesting. Welke bevolkingsgroep krijgt wat, is een vraag die vaker volgt op een natuurramp in India. In Wayanad speelt religie een rol. In andere deelstaten, zoals in Bihar en Tamil Nadu, zijn het vaak kastenkwesties die opspelen.
In Kerala werpt oppositiepartij BJP zich op als spreekbuis van onvrede voor de hindoes. De christenen en de moslims, die grote minderheden in Wayanad vormen, zitten er warmpjes bij en krijgen veel hulp van de deelstaatregering, vertelt chauffeur Muhanan. Hij is leider van een lokale afdeling van de BJP, de partij van premier Modi. Veel van de driehonderd tot nu toe gebouwde woningen gingen naar deze groepen, vaak met drie slaapkamers in plaats van met twee zoals de meesten. „Een paar BJP-vrienden van mij die in juli 2024 alles kwijtraakten, moesten bijna twee jaar op een huis wachten”, zegt Muhanan. „Ze komen nu pas aan de buurt.”
De Juma’a Mashid-moskee werd in 2024 deels gespaard maar raakte wel zwaar beschadigd. Zittend in de entreehal bevestigt de islamitisch geestelijke Junaid Azghari in grote lijnen het verhaal van BJP-voorman Munahan. De moslims in het gebied konden een substantieel deel van de nieuwe huizen van de wederopbouw betrekken.
Terwijl de moessonregens weer op de daken kletteren, benadrukt hij dat dit grotendeels een initiatief was van de moslimgemeenschap zelf. „Die had na de ramp veel geld ingezameld. We zien het leven nu eenmaal als een test voor het aangezicht van Allah.”
De eerste 51 huizen die in februari klaar waren, werden gefinancierd en gebouwd door de Indian Union Muslim League, een grote islamitische partij in de regio. Daarvan gingen 37 woningen naar islamitische gezinnen, 14 naar hindoes. Daarnaast zijn er veel grotere woningbouwprojecten van de overheid waar de verhouding juist andersom is, voegt de imam eraan toe.
De moskee bleef in 2024 overeind maar raakte wel ernstig beschadigd tijdens de aardverschuivingen.
Imam Junaid Azghari vertelt dat de islamitische gemeenschap geld inzamelde voor de wederopbouw in het gebied.
Preekstoel in de moskee.
De overheid was trager en er deden voortdurend geruchten de ronde over corruptie: bestuurders en politici zouden een deel van het opgehaalde en gereserveerde geld hebben gebruikt om de naderende verkiezingscampagne te financieren. Logisch daarom, zegt Azghari, dat zijn achterban liever in een vertrouwd doel dicht bij huis investeerde.
En toch: de meeste leiders uit het getroffen gebied beklemtonen dat ze er samen willen uitkomen om hun streek een nieuwe toekomst te geven. Daarin heeft de natuur, die niet alleen verwoest maar ook beschermt, een prominente rol.
Illustratief is het verzonnen maar heel populaire verhaal van Sujatha, een van de overlevenden van de tragedie van Chooralmala. De grootmoeder vertelde in de dagen na de ramp hoe ze die beruchte nacht met haar kleinkind een hoger gelegen deel van het bos was ingevlucht, op zoek naar veiligheid. Wilde olifanten in de buurt waren gestopt en hadden grootmoeder en kleinkind de hele nacht beschermd, aldus Sujatha die haar verhaal opgetekend zag door de New India Express en geretweet door een bestuurder uit Kerala. De grootmoeder beweerde zelfs een traan in de ogen gezien te hebben van de olifant die haar beschermde.
Na de modderstromen en aardverschuivingen in 2024 in Wayanad konden niet alle slachtoffers geïdentificeerd worden. Voor de anoniem gebleven doden is een grafsteen geplaatst.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie