Samen met regisseur Olivier Garcia maakte Akwasi een tweedelige documentaire over de nalatenschap van Muhammad Ali. Hij was niet alleen groot bokskampioen, maar ook een vrijheidsstrijder, die nog altijd een voorbeeldfunctie vervult.
De eretitel Goat, ‘Greatest of all time’, was volgens Akwasi Ansah als eerste van toepassing op Muhammad Ali: ‘Hij was groter dan Cruijff, groter dan Messi.’
Ali werd in 1960 olympisch kampioen in het halfzwaargewicht en was in de jaren zestig en zeventig jarenlang wereldkampioen zwaargewicht. In zijn carrière als profbokser won hij 56 van de 61 partijen, in vaak legendarische gevechten als The Rumble in the Jungle in 1974 tegen George Foreman in Zaïre (het huidige Congo) en The Thrilla in Manilla tegen Joe Frazier in 1975. Door tal van internationale organisaties werd hij uitgeroepen tot Sportman van de eeuw. Ali overleed in 2016 op 74-jarige leeftijd aan de gevolgen van de ziekte van Parkinson.
Behalve als groot bokskampioen staat Ali bekend om zijn openlijke, activistische stellingname. Zo sloot hij zich in 1964, op uitnodiging van Malcolm X, aan bij The Nation of Islam voor zwarte Amerikanen en liet hij zijn naam veranderen. Voortaan was het Muhammad (de profeet) Ali (de vierde kalief, opvolger van Muhammad als moslimleider). Daarmee deed hij afstand van de naam Cassius Clay, die witte slavenhouders aan zijn voorouders hadden gegeven.
Het kwam hem op een storm van kritiek te staan. Die werd alleen maar heftiger toen hij in 1967 weigerde om als dienstplichtig Amerikaan te gaan vechten tijdens de Vietnamoorlog. Ali verklaarde dat de vijand in eigen land zat, waarmee hij expliciet kritiek leverde op het imperialisme van de Amerikaanse regering.
Daardoor verloor hij voor drieënhalf jaar zijn bokslicentie én zijn bokstitel. In hoger beroep ontkwam hij aan vijf jaar gevangenisstraf en bleef hij op borgtocht vrij. Tijdens zijn schorsing maakte hij zich met lezingen op Amerikaanse universiteiten sterk voor de emancipatie van Afro-Amerikanen en beëindiging van de Vietnamoorlog.
Regisseur Olivier Garcia en Akwasi gingen voor hun documentaire zowel in Nederland als in de VS op zoek naar de blijvende betekenis van Ali en parallellen met het huidige tijdsgewricht. ‘We hopen dat onze film mensen bewust maakt van de voorbeeldfunctie die sporters kunnen vervullen’, zegt Akwasi. ‘Vooral in Nederland, waar we niet echt gewend zijn aan mensen die openlijk kritiek leveren op vormen van racisme en discriminatie. Zeker niet als ze van kleur zijn; daar kan ik zelf over meepraten.’
De voorman van Omroep Zwart merkte in de VS dat vooral Ali’s prestaties als bokser worden herinnerd, terwijl zijn invloed in Nederland meer ‘driedimensionaal’ tot uiting komt. ‘In Nederland spelen zijn engagement en zijn politieke bewustzijn buiten de ring een grote rol. Nederlandse jongeren weten wie Ali was en wat hij heeft gedaan. Dat werd duidelijk in de gym in de Schilderswijk in Den Haag en in Holendrecht in Amsterdam. Daar kijken ze nog altijd tegen hem op.’
Ali verwierf pas vanaf de jaren tachtig zijn wereldwijde status. ‘Tijdens zijn bokscarrière werd hij door veel Amerikanen gehaat’, vertelt Garcia. ‘Na zijn naamsverandering en door zijn radicale opstelling tegenover de Vietnamoorlog heeft hij ontzettend veel over zich heen gekregen. De legacy op grond van zijn standpunten is pas daarna ontstaan.’
Akwasi: ‘Vergeet niet dat hij in de ring stond in een tijd dat massa’s Amerikanen vurig hoopten dat Ali door een witte tegenstander op zijn grote zwarte bek zou worden geslagen. In hun ogen waren er veel te veel zwarte boksers die witte mannen tegen de grond sloegen. Tegelijkertijd was er destijds ook veel steun voor de oorlog in Vietnam.’
Garcia en Akwasi reisden onder meer naar Louisville, in de staat Kentucky, waar Ali opgroeide. Zijn jeugd speelde zich af in een periode dat zwarte burgers dagelijks werden gediscrimineerd en de samenleving sterk gepolariseerd was.
Op de grens tussen het noorden en het zuiden was de raciale spanning volgens Garcia nog duidelijk voelbaar in de jaren vijftig: ‘De grens tussen vrijheid en de inperking van rechten was flinterdun. Die periode heeft hem getekend en verklaart waarom hij zich altijd met hart en ziel heeft ingezet voor gelijke rechten voor zwarten.
‘In de docu leggen we het verband met de huidige polarisatie onder president Trump. Ook nu is het land in een buitenlandse oorlog verwikkeld. Er klinken volop protesten tegen de vele miljarden die gemoeid zijn met het conflict met Iran. Tegelijkertijd staan de rechten van zwarte burgers onder druk, net als het recht op abortus.’
Akwasi weet zeker dat Ali daar bij leven fel op zou hebben gereageerd. ‘In de jaren voor zijn dood heeft hij herhaaldelijk verklaard dat hij het totaal niet eens was met Trump. Die had zich toen voor het eerst kandidaat gesteld voor het presidentschap en zich denigrerend uitgelaten over zwarten en migranten. Maar door zijn ziekte kon hij toen nog maar nauwelijks uit zijn woorden komen.
‘Als hij nog zou hebben geleefd, zou Ali’s kritiek van grote invloed zijn. Hij zou gezegd hebben dat het échte gevecht buiten de ring moet worden gevoerd en iedereen oproepen om strijd te voeren tegen de Amerikaanse regering.’
Volgens de makers is het maar de vraag of er in de huidige tijd nog sporthelden opstaan die zich hardop durven uit te spreken over misstanden in de samenleving. Beiden noemen Colin Kaepernick, de American footballspeler die in 2016 knielde tijdens het Amerikaanse volkslied, uit protest tegen politiegeweld en discriminatie. De actie betekende het einde van Kaepernicks sportcarrière, volgens Akwasi een van de beste quarterbacks aller tijden.
Garcia haalt ook de Nederlands-Marokkaanse voetballer Anwar El Ghazi aan, die in 2023 het verzoek van zijn club FSV Mainz om de pro-Palestijnse uitlatingen van zijn socialemedia-accounts te halen naast zich neerlegde. De voormalige aanvaller van Ajax en PSV en tweevoudig Oranje-international werd daarop ontslagen. Garcia vindt het ‘bijzonder’ dat hij voet bij stuk hield.
Een ander voorbeeld is Kylian Mbappé. Heel knap hoe genuanceerd en goed geformuleerd hij zich uitlaat over het gevaar van extreemrechts in Frankrijk en zoals hij laatst zijn medeleven met de bij Ceuta verdronken Marokkaanse migranten uitsprak.’
Toch ziet Akwasi in onze tijd geen beroemdheden van het kaliber Muhammad Ali meer. ‘Zo’n legend gaan we nooit meer krijgen. Wat ik wel zie gebeuren, is dat zich helden voor één dag aandienen. Of ze nu Naomi Osaka (de tennisster die zich in 2021 publiekelijk sterk maakte voor Black Lives Matter, red.), Sylvana, Humberto of Esajas heten en antropoloog zijn.’
Het tweeluik over Muhammad Ali maakt deel uit van een tv-programma waarin Akwasi voor Omroep Zwart op zoek gaat naar de nalatenschap van vrijheidsstrijders.
In 2023, tien jaar na zijn dood, maakte hij Hope or Hype over Nelson Mandela, met als centrale vraag of de oud-president in Zuid-Afrika als held of als verrader wordt gezien.
Eind vorig jaar, een eeuw na zijn geboortejaar, verscheen By Any Means Necessary over Malcolm X. Als het aan Akwasi ligt, volgen nog afleveringen over Martin Luther King, Rosa Parks en Che Guevara.
Muhammad Ali: Vechter & strijder, 30/9 en 7/10, NPO 2, 22.45 uur, Omroep Zwart.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant