Schrijvers, vertalers en journalisten protesteren bij het kantoor van Meta in Amsterdam tegen misbruik van hun teksten én broodroof door AI. ‘Onze creatieve stem wordt hier misbruikt.’
is pop- en gamejournalist van de Volkskrant, met speciale aandacht voor de opkomst van artificiële intelligentie in de kunst.
Het wordt ‘de diefstal van de eeuw’ genoemd, althans door de slachtoffers van het jatwerk. En dinsdagochtend worden de vermeende daders aangesproken, bij een protestactie voor de deur van het Amsterdamse kantoor van het Amerikaanse techbedrijf Meta.
‘Ons werk, afblijven’, wordt door een megafoon geroepen, richting een kantoorraam waarachter af en toe een nieuwsgierig hoofd opduikt. En: ‘Tengels af van onze teksten.’
Een groep van ruim honderd schrijvers, journalisten en vertalers komt ‘verhaal halen’ bij een van de grootste aanbieders van generatieve AI-systemen. Een bedrijf dat volgens de organisatoren van het protest ‘aan de haal gaat met creatief werk’.
Want de AI-tools van Meta worden volgens de demonstranten zonder toestemming getraind met auteursrechtelijk beschermd schrijfwerk, dat dus is gemaakt door echte mensen. En diezelfde AI pleegt vervolgens ook nog broodroof, door razendsnel en spotgoedkoop teksten te produceren waar je als mens niet meer tegenop kunt schrijven.
De schrijver, vertaler en actievoerder Maria Postema vat het AI-probleem nog even kort samen voordat ‘de mars op het hoofdkantoor’ wordt ingezet. ‘Zonder onze teksten zou er helemaal geen AI zijn’, roept zij. ‘Onze creatieve stem wordt hier misbruikt.’
Dat zegt ook de schrijver en vertaler Manik Sarkar, bekend van de roman Ossenkop, die meedoet aan het protest. Hij demonstreert ook uit idealistische motieven, zegt Sarkar. ‘Kunst wil ons iets over onszelf en de wereld vertellen. Dat kan een computer niet, door andere teksten te herkauwen en in een andere volgorde te zetten. AI-teksten zijn vaak hol en leeg. Ze betekenen niets en zijn per definitie onorigineel. Dat baart mij zorgen.’
Maar die holle teksten, die zijn getraind op wél origineel werk, bedreigen Sarkar ook nog in zijn levensonderhoud. ‘Ik werk ook veel als vertaler en ik dreig mijn baan kwijt te raken omdat AI op termijn veel vertaalwerk zal overnemen. Wat natuurlijk extra zuur is, omdat AI dat werk kan doen dankzij het werk dat wij eerder hebben gedaan.’
De journalistenvakbond NVJ, de Auteursbond en Stichting Lira, die opkomt voor de auteursrechten van schrijvers en freelancers, eisen van tech- en AI-bedrijven dat zij stoppen met het volgens hen illegale gebruik van teksten, die rondzwerven in zogeheten ‘shadow libraries’: online databases die gratis toegang bieden tot auteursrechtelijk beschermde publicaties. De bonden organiseren deze actiedag om de eisen kenbaar te maken.
De nood is hoog, zegt algemeen secretaris Thomas Bruning van de NVJ. ‘Wij moeten het gevecht aangaan om ons vak te kunnen behouden.’ Bruning en een paar vooruitgeschoven mede-actievoerders bellen aan bij de Meta-voordeur, om een petitie met een eisenpakket te overhandigen. Maar er wordt niet opengedaan. ‘De bewaker zal straks onze petitie aannemen’, spreekt hij de demonstranten toe. ‘Het zegt iets over de tijden waarin we terecht zijn gekomen.’
De schrijversbonden rest weinig anders dan een gang naar de rechter, zegt de juriste Michelle Mastenbroek, die werkzaam is bij Lira. Haar organisatie wil een collectieve regeling optuigen, waarbij auteurs in ieder geval gecompenseerd kunnen worden voor het gebruik van hun werk.
Zo’n regeling met vaak weinig inschikkelijke techbedrijven is niet kansloos, denkt zij. ‘Je ziet in andere landen al een aantal zaken lopen, waarbij auteurs een eenmalige compensatie kunnen krijgen. Dat is wat ons betreft niet genoeg. Je moet als auteur gewoon mee kunnen delen in de omzet van deze bedrijven, die jaarlijks wordt gehaald. En waarvoor de teksten van auteurs zijn gebruikt als grondstof.’
Volgens Mastenbroek zal ook de politiek een stem moeten laten horen, van Den Haag tot Brussel. Maar de verenigde bonden bereiden intussen vast een rechtszaak voor, waarin de rechter wordt gevraagd vast te stellen dat het trainen van AI met auteursrechtelijk beschermd werk niet mag, en dat een bedrijf als Meta geen AI mag aanbieden die op die manier is getraind.
Volgens de schrijver Manik Sarkar is het al een goed teken dat er protest op gang komt, ook bij een jongere generatie, die de kwalijke kanten van AI inziet. ‘Uit brede protestbewegingen is in de geschiedenis vaak iets moois ontstaan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant