Met slimme financiering en innovatie kan worden gebouwd aan een kansrijk toekomstperspectief voor Afrika, een continent in nood. Daar is ook de veiligheid van Europa bij gebaat.
In tijden van gewapende conflicten, geopolitieke rivaliteit en migratie zijn ongelijkheid en voedselzekerheid prangende thema’s. Deze onder ogen durven zien vraagt politieke wil en moed. Duurzame voedselzekerheid, maatschappelijke stabiliteit en vrede zijn alleen in onderlinge samenhang te realiseren. Dat is essentieel voor een stabiele wereld waarin de Europese Unie zich op een vreedzame manier kan ontwikkelen.
Het recente SOFI-rapport (2026) van de VN toont aan dat op het Afrikaanse continent 309 miljoen mensen kampen met ernstige voedseltekorten. Naar verwachting zal de bevolking tot 2050 van ons zuidelijke buurcontinent bijna verdubbelen tot 2,5 miljard mensen. Dat is een kwart van de wereldbevolking.
Over de auteurs
Ad Spijkers werkte ruim dertig jaar voor de FAO in Afrika en Azië. Daarna was hij adviseur van de directeur-generaal voor Afrika en het Midden-Oosten en werkte hij in Vietnam; Martin Kropff is emeritus hoogleraar gewasecologie en was rector magnificus van Wageningen University. Hij was in verschillende functies actief bij de CGIAR, waaronder als directeur-generaal bij CIMMYT; Kris Wyckhuys werkt aan The University of Queensland en The Chinese Academy of Agricultural Sciences (CAAS). Voorheen bekleedde hij verschillende leidinggevende functies binnen CGIAR in Latijns-Amerika en Zuidoost-Azië.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Toch is de situatie in Afrika allesbehalve hopeloos. Met een intensivering van de landbouwsector kan Afrika zowel de voedselcrisis oplossen als de economie aanzwengelen. Zo is het continent in staat miljoenen nieuwe banen te creëren en ontstaan er voor grote groepen kansen in eigen land.
Afrika heeft dringend behoefte aan water, energie en voedsel. Gebrek aan voldoende energie is een knelpunt voor de lokale landbouw: voor irrigatie en verwerking van de oogst, maar breder ook voor de productie van noodzakelijke kunstmest en andere agrochemische inputs. De huidige conflicten in het Midden-Oosten laten zien hoe kwetsbaar de beschikbaarheid van energie is, waardoor landen ontregeld raken. De Afrikaanse Unie vraagt om investeringen, technologie en financiële steun. Deze kunnen de efficiëntie en productiviteit van de Afrikaanse landbouw drastisch verhogen en zo de voedselzekerheid bevorderen.
Terug dus naar de ontwikkelingshulp van weleer?
Die tijden zijn voorbij. Waar Afrikaanse landen naar snakken, zijn gerichte investeringen en samenwerking met opkomende economieën die hun landbouw eerder op orde kregen. Hun kennis en expertise kunnen Afrikaanse landen zeer ten goede komen, en de Europese Unie kan hierin als ‘matchmaker’ een sleutelrol spelen. Zo ontstaan nieuwe bondgenootschappen die bijdragen aan het soort stabiliteit in de wereld waarmee wij op ons continent wel kunnen varen.
Er is in Afrika bovendien geen gebrek aan strategieën, pilotprojecten of lokale grassrootsinitiatieven. Deze omzetten in concrete resultaten is echter niet altijd makkelijk, zeker niet in Afrika. Tussen droom en daad staan er immers vaak wetten en praktische bezwaren in de weg. Een gerichte impuls in de agrarische sector kan beslissend zijn voor structurele groei.
Azië is hiervan het levende bewijs. Voor Indonesië, Maleisië, Filippijnen, Thailand en Vietnam was landbouw eind vorige eeuw de motor voor rurale ontwikkeling, werkgelegenheid en industrialisatie. Landbouw vormt nog steeds de basis van de nationale economie als grootste werkgever, terwijl de sector ook gestaag arbeidskrachten vrijmaakt voor economische diversificatie.
Zo is in Vietnam de landbouwsector, na veertig jaar ‘Doi Moi’ (vernieuwing, red.), in 2025 uitgegroeid tot een solide pijler van de nationale economie. Momenteel behoort Vietnam tot de marktleiders in de landbouw- en voedselexport, terwijl het land in de jaren tachtig nog met serieuze voedseltekorten kampte. Nationale stabiliteit en politieke wil waren hiervoor cruciale voorwaarden. De totale landbouwexport van Vietnam bedroeg in 2025 ruim 70 miljard dollar, bijna evenveel als die van het gehele Afrikaanse continent.
China, Bangladesh, Vietnam en Indonesië, maar ook Brazilië, hebben allen de landbouwsector strategisch aangewend om economische groei te bevorderen. Dit gegeven vormt al voldoende aanleiding om samenwerking tussen Afrika, Azië en Europa tot een speerpunt van het EU-buitenlandbeleid te maken. Maar denk niet dat Afrika niets te bieden heeft: Vietnam groeide mede dankzij advies van deskundigen uit Kenia in de jaren tachtig uit tot de op een na grootste koffie-exporteur ter wereld.
Door ecologische principes te combineren met de kennis van boeren, AI, genetica en digitale hulpmiddelen kunnen de landbouwopbrengsten in Afrika duurzaam worden verhoogd te midden van de huidige klimaatcrisis. Dit terwijl de biodiversiteit en bodemgezondheid gestaag opnieuw worden opgebouwd en de winstgevendheid gewaarborgd blijft.
De noodzakelijke innovaties worden nu door Afrikaanse instituten ontwikkeld. Dat doen zij samen met bedrijven, universiteiten, het wereldwijd opererende netwerk voor landbouwkundig onderzoek (CGIAR) en de Food and Agriculture Organization (FAO). Nederlandse en Europese onderzoekers spelen een stevig partijtje mee.
Afrika kan de export van zeldzame delfstoffen, landbouwgrondstoffen en bosbouwproducten stapsgewijs zo inrichten dat door lokale verwerking waarde wordt toegevoegd. Hierdoor vloeien de opbrengsten direct terug naar de regionale economie in plaats van dat ze worden uitgegeven aan de import van voedsel. Dit vereist wel politieke wil en discipline.
Het advies Voedselzekerheid in een wankele wereld (mei 2026) van de Adviesraad Internationale Vraagstukken vormt een goede aanzet. Nederland kan samen met de EU inzetten op een triangulaire formule, waarbij ervaringen uit Azië en Latijns-Amerika strategisch worden benut om het Afrikaanse 21ste-eeuwse voedselsysteem op de rails te zetten. Eventueel met de inzet van de zaaigoedsector, want daar is Nederland heel sterk in.
Uiteraard moeten dan ook de Verenigde Naties, de Wereldbank, de African Development Bank en Afrikaanse instellingen zelf aan boord komen. Zo kan met slimme financiering en innovatie worden gebouwd aan een kansrijk toekomstperspectief voor een continent in nood.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant