is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
In het Londense St. Mary’s Hospital, een Victoriaans ziekenhuis dat zo als decor voor een kostuumdrama kan dienen, is een museumlabje waar Alexander Fleming in 1928 penicilline ontdekte. Dat gebeurde bij toeval. De microbioloog had tijdens een verlof een aantal petrischaaltjes met te bestuderen bacteriën open laten staan. Bij terugkomst ontdekte hij dat in een van de petrischaaltjes de bacteriën goeddeels waren verdwenen.
Hij zag dat er een schimmelsoort – mogelijk afkomstig van iemand die zijn handen niet had gewassen na toiletbezoek – op dat schaaltje was terechtgekomen. Deze schimmel, die de naam penicilline kreeg, vernietigde de bacteriën.
Veel producten, vaak levensreddende producten zoals penicilline, de pacemaker en insuline, zijn bij toeval ontdekt. Farmacieconcern Pfizer ontdekte in 1989 per ongeluk viagra. Er werden tests gedaan met sildenafil, een stof die de bloedvaten verwijdt. Proefpersonen bleken een langdurige en sterke erectie te krijgen. In plaats van een middel tegen vaatproblemen werd het een middel tegen erectiestoornissen.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Ook in de industrie worden producten veelal bij toeval ontdekt, zoals de magnetron, superlijm en teflon. Het wiel zal 3.500 jaar voor Christus zijn ontdekt doordat iemand zag dat een boomstam gemakkelijker was te verplaatsen door die vooruit te rollen dan te dragen.
In het verleden hadden grote Nederlandse multinationals grote laboratoria waar wetenschappers mochten aanprutsen in de hoop iets nuttigs te ontdekken. Philips had het beroemde Natlab, waar de pentode, het cassettebandje en de cd werden ontdekt.
Shell had zijn Groot Lab in Amsterdam-Noord. Hier werd onderzoek gedaan naar brandstoffen en petrochemische processen. Het groeide uit tot een van de grootste onderzoeksleiders ter wereld op dat gebied. In 2005 werd het verkocht en nu zijn er onder meer de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een hostel ondergebracht.
Grote bedrijven hebben hun eigen fundamentele research voor een groot deel opgedoekt. Ze concentreren zich nu op toegepast onderzoek en de ontwikkeling van bestaande producten, want dat levert sneller winst op.
Bedrijven zijn niet langer bereid de gans te onderhouden, maar willen alleen de gouden eieren oprapen. Researchers van grote bedrijven publiceren volgens onderzoek ook steeds minder in wetenschappelijke tijdschriften.
De nieuwe bestuurders meten het succes af aan de beurskoers van de volgende dag of de volgende maand. Ze kopen daarom voor enorme bedragen aandelen in, zoals Nvidia deze week bekendmaakte. Ze denken niet meer in jaren, laat staan aan het voortbestaan van een bedrijf over vele decennia.
Fundamenteel onderzoek wordt gezien als een rare hobby of wilde gok die vaak niets oplevert. Als ze er al een beroep op doen, kopen ze dat liever in bij kennisinstellingen zoals door de overheid gefinancierde universiteiten en onderzoeksinstituten.
Amerikaanse farmaceutische multinationals kijken toe hoe op universiteiten nieuwe medicijnen worden ontwikkeld. Als het toekomst heeft en snel kan worden omgezet in een hogere beurskoers, kopen ze de kennis op. Soms wachten ze nog tot enkele wetenschappers zelf een bv’tje hebben opgericht dat ze dan overnemen.
Niets wordt bij innovatie meer aan het toeval overgelaten, behalve nog in kostuumdrama’s.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app.