Haji Isam Door een omstreden aandeleninkoop is de Indonesische zakenman Haji Isam nu een van de machtigste steenkoolmagnaten ter wereld. Hij zet zijn fortuin met succes in om politieke invloed te kopen.
Haji Isam (uiterst rechts). President Prabowo Subianto (midden) met de landbouwminister Andi Amran Sulaiman (tweede van rechts).
Pas toen hij bovenop een nabijgelegen berg was geklommen, had Ward Berenschot, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Amsterdam, zicht op de villa van de Indonesische steenkoolmagnaat Haji Isam, ofwel Bos Gunung (Indonesisch voor Baas van de Berg). Deze maand kocht Isam 30 procent van de aandelen van het steenkoolbedrijf Bayan, waarmee hij een van ’s werelds machtigste steenkoolmagnaten werd. „Ik keek uit op het meer dat in zijn natuurpark ligt,” vertelt Berenschot aan de telefoon. „De villa staat op een eiland in het midden van het meer. Het is een gigantisch complex, met een zwembad met fonteinen, bioscoop, karaokezalen en een helikopterlandingsplaats. Eromheen ringen van beveiliging en een ophaalbrug.” Vanaf dit eiland in Zuid-Kalimantan bestiert Isam als een godfather zijn uitdijende imperium.
De aankoop van de aandelen is controversieel. Volgens persbureau Bloomberg deed Isam een bod vlak nadat de Indonesische regering een groot deel van de vergunningen van het mijnbedrijf had ingetrokken en de waarde van het miljardenbedrijf was gekelderd. Concurrerende bedrijven kregen wel een vergunning.
De waardedaling stelde Isam in staat zijn aandeel in Bayan ver beneden de reële prijs te kopen. Vermoedens dat sprake was van een vooropgezet plan werden niet minder toen de mijnbouwvergunningen na de verkoop opeens alsnog werden toegekend. Volgens de Indonesische regering was het slechts een geval van administratieve vertraging.
Berenschot hoorde voor het eerst over Isam toen hij in Kalimantan onderzoek deed naar politieke beïnvloeding. Door de sfeer van intimidatie en machtsmisbruik die om de lokale steenkoolondernemer hing, durfden mensen zijn echte naam niet hardop te zeggen. „Hij is de Voldemort van Kalimantan. Als mensen het over hem hebben, noemen ze hem Bos Gunung.”
Inmiddels is Haji Isam tot het hart van de nationale politieke macht doorgedrongen. In 2024 doneerde hij zo’n honderd miljoen euro aan de campagne van de huidige president, oud-Soeharto-generaal Prabowo Subianto. Toen Prabowo’s voornaamste geldschieter, zijn broer Hashim Djojohadikusumo, in de problemen kwam doordat hij in Zwitserland was veroordeeld voor belastingontduiking, zag Isam zijn kans. De Zwitserse autoriteiten hadden beslag gelegd op Djojohadikusumo’s bezittingen en eisten terugbetaling van 140 miljoen euro. Een perfect moment voor Isam om zijn donatie te doen.
De steenkoolondernemer had toch al een voet tussen de deur. In 2019 had ook de vorige president, Widodo, donaties van Isam ontvangen. Hij benoemde Isams neef Andi Amran Sulaiman tot minister van Landbouw. Onder Prabowo heeft Sulaiman deze positie behouden.
Indonesië is sinds de val van autocraat Soeharto in 1998 officieel een democratie. Maar volgens de meeste analisten is het democratiseringsproces bijna dertig jaar later jammerlijk mislukt. Macht en rijkdom zijn via wederzijdse gunsten en corruptie in handen gebleven van een kleine groep machtige ex-generaals en oligarchen uit de Soeharto-periode.
Haji Isam is een representant van de nieuwe generatie van deze klasse, die de oude ‘draken’ van het podium verdringt. Zoals Low Tuck Kwong en zijn dochter Elaine, de eigenaren van Bayan. Kwong is een van de zogenoemde Negen Draken, Indonesische zakenmannen van Chinese afkomst met wie Soeharto zich omringde. Anno 2026 zijn de bedrijven van deze ‘draken’ uitgegroeid tot multinationale conglomeraten, zoals die van de families Hartono, Salim, Pangestu, Widjaja en Tahir.
Hoewel ze allemaal hoog op de Forbes-lijst van rijkste families ter wereld staan, blijken ze niet immuun voor machtsverschuivingen. Het heeft er alle schijn van dat Kwong plaats heeft moeten maken voor Isam, omdat de ondernemer uit Kalimantan voor zijn bijdrage aan de verkiezingscampagne volgens het systeem van gunsten en wedergunsten ruimhartig moest worden terugbetaald.
De 49-jarige Haji Isam heet officieel Andi Syamsuddin Arsyad. ‘Haji’ is een eretitel die devote moslims krijgen na een bedevaart naar Mekka. Volgens Bloomberg, dat bronnen dichtbij Isam sprak, zou de steenkoolmagnaat geen politieke ambities hebben, maar is hij wel vastbesloten om de rijkste man van Indonesië te worden.
Daarnaar is hij hard op weg: zijn vermogen zou inmiddels in de miljarden euro’s lopen. Het is niet mogelijk een exacte schatting te maken, omdat een deel van zijn bezittingen en bedrijven niet is geregistreerd. Hij woont in zijn eilandkasteel in Kalimantan en heeft vastgoed in de rijkste buurten van Jakarta. De ondernemer reist met privévliegtuigen en landt in Kalimantan op zijn eigen vliegveld.
Naast het runnen van zijn steenkoolimperium in Kalimantan, ontgint Isam in West-Papoea, samen met het Indonesische leger, in het kader van Prabowo’s voedselzekerheidprogramma een miljoen hectare veenbosgebied om er rijstvelden en suikerrietplantages (voor biodiesel) te planten. In beide gebieden is natuurlijk bos gekapt en staan mede daardoor nu grote stukken natuurgebied in brand. Ook is Isam actief in de nikkelmijnbouw en de palmolie-industrie, en heeft hij een vergunning om te handelen op de Indonesische cryptobeurs.
Isam groeide met veertien broers en zussen op in een arm gezin in het district Batulicin in Zuid-Kalimantan. Na de middelbare school ging hij aan de slag als vrachtchauffeur. In 2003 ging Isam samenwerken met lokale zakenman Johan Maulana die hem introduceerde in de steenkoolindustrie. In een zeldzaam interview vertelde Isam in 2010 aan het onafhankelijke magazine Tempo dat Maulana hem in die periode een lening gaf om zijn steenkoolbedrijf Jhonlin op te zetten. Volgens Tempo produceerde Isam binnen zeven jaar 400.000 ton kolen per jaar en verdiende hij daarmee 2,5 miljoen dollar per maand.
Isam was vanaf het begin controversieel. Al in 2004 werden twee van zijn werknemers veroordeeld voor de moord op een leraar die klaagde over de luchtvervuiling die Isams kolentransport veroorzaakte.
Er volgden meer rechtszaken, maar Isam bleef altijd buiten schot. Mensen die zich tegen hem uitspreken, moeten het bezuren. Zoals journalist Diananta Sumedi, die in 2020 schreef over een landroofklacht die een lokale gemeenschap had ingediend tegen Isams palmoliebedrijf. Isams bedrijf, de Jhonlin Group, sleepte de journalist voor de rechter. Leden van de gemeenschap, die eerst in opstand kwamen tegen Jhonlins activiteiten op hun land, trokken hun aanklacht in en schaarden zich achter de Jhonlins bewering dat Sumedi met zijn publicatie de openbare orde verstoorde. Sumedi kreeg drie maanden cel.
Een andere journalist, die in 2018 door Jhonlin voor de rechter werd gesleept, stierf in de cel aan een hartaanval. En in 2021 kreeg een milieuactivist die het tegen Jhonlin had opgenomen vier jaar cel wegens opruiing.
Door zijn recente aandelenkoop is de macht van de steenkoolmagnaat alleen maar toegenomen. Maar Isams machtspositie is nauw verbonden aan president Prabowo, wiens populariteit wegens economisch wanbeleid rap aan het dalen is. Zal Isam daar wakker van liggen? „Haji Isam is inmiddels zo rijk en machtig dat hij zijn gewicht achter iedere andere kandidaat kan zetten”, reageert advocaat Denny Indrayana aan de telefoon. Hij stond in 2022 een politieke rivaal van Isam bij, die door de kolenmagnaat werd beschuldigd van corruptie. Zijn cliënt kreeg tien jaar cel in een uitspraak die volgens Indrayana en veel andere juristen politiek gemotiveerd was.
„Isam steunde Widodo. Daarna Prabowo. Om zijn imperium te beschermen, zal hij ervoor zorgen dat hij ook zo dicht mogelijk bij de volgende president komt.”
En door de waardestijging van het aandeel Bayan is Haji Isam deze maand nog rijker geworden.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie