Het Gelderse provinciebestuur verkeert in crisis. Bij de belangrijkste stemming sinds de BBB in 2023 aan de macht kwam, over het stikstofbeleid van de eigen gedeputeerde, brak de partij vorige week uiteen. Coalitiegenoten twijfelen nu over de toekomst.
is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
Met een snik in haar stem vertelt BBB-Statenlid Josette Rijsemus hoe ze ‘als partner van een melkveehouder’ het belangrijkste besluit uit haar politieke carrière heeft genomen. ‘Ik wil straks niet terugkijken en denken: ik had mijn stem kunnen laten horen, maar heb het laten gebeuren.’
Het zijn vorige week woensdag de inleidende woorden van een stem tegen het beleid van haar eigen gedeputeerde, Ans Mol. Die loopt met haar Gelderse stikstofbeleid landelijk voorop. Ze moet wel, is ze gaan inzien in de provincie met het grootste Natura 2000-gebied, de Veluwe. En de tijd dringt: als er volgende maand geen beleid ligt, moet de provincie gaan handhaven en kunnen boeren hun natuurvergunning verliezen. Een proces dat in Brabant al gaande is.
Het overtuigt Rijsemus en zes van elf andere BBB-Statenleden niet. De Provinciale Statenvergadering, die ruim veertien uur zal duren, loopt tegen het einde als BBB’er Erik Neuteboom zegt: ‘Mijn gevoel stemt tegen.’
‘Heel heftig dat we tot het laatst niet wisten wat de BBB ging doen’, zegt Statenlid Mark Smits van coalitiepartij VVD nu telefonisch. ‘Hier was jaren aan gewerkt, dit was hét onderwerp van deze Staten. Want we moeten als provincie van het stikstofslot af. We wisten dat emoties heel diep zaten, maar dat de grootste coalitiepartner twee voor twaalf de keutel zou intrekken, kwam als een volslagen verrassing.’
Dinsdagavond kwamen coalitiepartijen VVD, CDA, ChristenUnie (CU) en de SGP bijeen voor crisisoverleg. Met de verkiezingen van maart 2027 op komst, lag de vraag op tafel of zij de rit met de BBB nog willen uitzitten. Deze week wordt hierover meer duidelijk.
De Gelderse coalitietwist draait om de zogenoemde omgevingsverordening. Dit provinciale regelboek schrijft voor wat wel en niet kan in de fysieke leefomgeving. Van natuur tot wegen, wonen, energie en andere ruimtelijke ontwikkelingen. Hierin moesten ook de voorgenomen stikstofplannen definitief worden vastgelegd. Want alleen met vergaand stikstofbeleid kan de provincie weer meer natuurvergunningen gaan verlenen aan bouwprojecten en tegelijk voorkomen dat boeren die verliezen.
‘Ik ben zeer teleurgesteld dat de partij die zegt te staan voor de boeren nu niet levert’, zei Marieke van de Beek (CU) woensdag toen na de zoveelste schorsing van de marathonvergadering duidelijk was geworden dat de meerderheid van de BBB ging tegenstemmen. Telefonisch legt ze nu uit de emoties te snappen, maar voegt eraan toe: ‘Het geldt voor ons allemaal dat we terug moeten naar onze dorpen, waar boze boeren wachten. Maar ik kan uitleggen dat de consequenties van een tegenstem vele malen groter zijn.’
Het ageren tegen het Haagse beleid door de dissidente BBB’ers stoorde Van de Beek vooral: ‘Waar blijft dan je verantwoordelijkheid voor wat er in Gelderland gebeurt?’
De ‘grootste angst’ van de geëmotioneerde melkveehoudersvrouw Rijsemus (BBB), zegt ze woensdag, is dat ze met het Gelderse beleid instemt en dat daarna ‘D66-minister’ Jaimi van Essen (Landbouw) ‘ons overrulet’ en ‘alles, maar dan ook alles kapotmaakt waar ik voor sta’. Rijsemus: ‘Dit wil ik niet op mijn geweten hebben.’
BBB-fractievoorzitter Rik Loeters begrijpt deze ‘tot-hier-en-niet-verder-houding’ van zijn partijgenoten. Hij spreekt van een ‘duivels dilemma’, omdat er volgens hem niet werkelijk een stikstofprobleem is. Toch gaat hij woensdag wél schoorvoetend akkoord met de plannen van zijn gedeputeerde Mol, die waarschuwt dat niets doen nog ingrijpender is.
In Mols plannen staat dat er tot 500 meter een zone komt rond de Veluwe en kleinere Natura 2000-gebieden in Gelderland. In deze ‘stikstofreductiegebieden’ zal vanaf 23 oktober een verbod gelden op nieuwe stookinstallaties voor bedrijven en nieuwe veehouderijen. Vijf jaar later volgt een verbod op het gebruik van kunstmest met stikstof en vanaf 2035 gelden er fors lagere uitstooteisen. Om boeren te ondersteunen in hun transitie maakt de provincie geld vrij.
Als woensdag na 14 uur vergaderen de Statenleden naar huis gaan, is het beleid er dankzij een staaltje politiek uitruilen toch gekomen. Een deel van de oppositie steunt de stikstofplannen en krijgt als bedankje wat terug: oude bosgroeiplaatsen, kleine perceeltjes buiten Natura 2000-gebieden. Die zouden conform het coalitieakkoord hun bescherming verliezen om zo ruimte te maken voor bouw en energie-infrastructuur.
Dit omstreden voornemen van een andere BBB-gedeputeerde was al aanleiding voor Gelderse ambtenaren om op te stappen. Nu gaat het dus ook niet door, vanwege de opstandige BBB’ers. Zo verliezen zij in feite twee keer, en dreigt er ook nog een voortijdig einde van hun regeertermijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant