De Amerikaanse druk op het Internationaal Strafhof leidt tot een zeldzame eensgezindheid in de Tweede Kamer. De steun om zo nodig het ‘blocking instrument’ van de EU in te zetten, dat Europese bedrijven verbiedt mee te werken aan Amerikaanse sancties, is onverminderd groot.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Het gebeurt niet vaak dat een Nederlandse premier van de SP complimenten kan incasseren voor zijn optreden op buitenlands politiek terrein. Maar woensdagochtend gebeurde dat wel, in een debat over het Internationaal Strafhof.
Na de ‘schandelijke’ en ‘onaanvaardbare’ aanval van de Amerikaanse president Donald Trump op het Strafhof tijdens zijn toespraak voor de Algemene Vergadering van de VN in New York, was het volgens SP-Kamerlid Sarah Dobbe ‘ontzettend goed’ dat premier Rob Jetten op die dreiging voor het hof inging. ‘Het is heel goed dat hij duidelijk was: handen af van het Internationaal Strafhof en andere instellingen die de rechtsstaat beschermen.’
De uitspraak typeerde de brede eensgezindheid in een commissievergadering over de diplomatieke confrontatie met de VS hierover, die dreigt te escaleren als de VS deze week zouden besluiten nieuwe sancties af te kondigen. Al twee keer eerder sprak de Kamer in moties uit dat het kabinet zich in Europees verband hard moet maken voor het inzetten in EU-verband van het zogeheten ‘blocking statute’ – waarmee Europese bedrijven kan worden verboden uitvoering te geven aan Amerikaanse sancties.
Maar minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen herhaalde woensdag tegenover de Kamer dat dit een ‘paardenmiddel’ is, waaraan nadelen kleven. ‘Je kunt dienstverleners in een positie plaatsen waarin ze zelf afwegingen gaan maken.’ Hij ging er verder niet op in, maar doelde waarschijnlijk ook op Europese banken die beklemd kunnen raken tussen tegenstrijdige geboden vanuit Washington en Brussel, waarbij het mogelijke verlies van toegang tot Amerikaanse financiële diensten voor banken zeer nadelige gevolgen kan hebben.
‘Zolang we geen soevereine betaalsystemen en financiële infrastructuur hebben, zullen we een andere weg moeten bewandelen’, zei NSC-Europarlementariër Dirk Gotink daarover in een opiniestuk voor de Volkskrant. Het kabinet is ook druk in overleg met ‘dienstverleners’ over alternatieve oplossingen die het functioneren van het hof bij zwaardere sancties mogelijk blijven maken, zei Berendsen woensdag, al kan daarover in het openbaar weinig gedeeld worden.
Wanneer het ‘blocking statute’ dan precies moet worden ingezet, daarover verschillen de meningen wel. Kati Piri (Pro) riep in herinnering dat er al twee moties liggen die daartoe oproepen, dus waarom is het CDA dan nu voorzichtiger? Het instrument ligt echter ‘zeker op tafel’, zei Maes van Lanschot (CDA), maar er moet ook diplomatieke ruimte blijven om er in gesprekken met de VS uit te komen.
Dat zei ook Queeny Rajkowski (VVD), die eraan toevoegde dat Nederland gezien de belangrijke veiligheids- en economische banden met de VS ‘zich ook niet moet laten verleiden tegen overhaaste tegenmaatregelen’. Maar als het hof echt in zijn voortbestaan wordt bedreigd, is ook de VVD voor inzet van het ‘blocking statute’.
Van de coalitiepartijen loopt D66 voorop qua strijdlust. Hanneke van der Werf roemde hoe het Strafhof al is overgestapt op een ‘Europese infrastructuur’ waardoor het hof kan blijven functioneren onder Amerikaanse sancties. ‘Dat is de oplossing voor morgen.’ D66 wil dan ook werken aan een ‘soevereiniteitsinstrument’: ‘Een bank of instelling waar het Strafhof en mensen die kunnen worden gesanctioneerd hun betalingsverkeer veilig kunnen onderbrengen.’
Don Ceder (ChristenUnie) bracht in herinnering dat Trumps harde campagne tegen het Strafhof in de kern neerkomt op de veel oudere Amerikaanse aversie tegen de kans dat Amerikaanse militairen door dit hof vervolgd zouden kunnen worden. En die positie nemen Amerikaanse presidenten steevast in, al sinds Bill Clinton. Het maakt het volgens hem extra interessant om juist een diplomatieke uitweg uit de crisis te zoeken.
Velen twijfelen eraan of de regering-Trump daarvoor voelt, al lijkt een bericht op X van de Amerikaanse ambassadeur in Nederland, Joseph Popolo, daartoe wel ruimte te bieden. In een reactie op Jettens toespraak tot de VN, stelde hij: ‘We zijn blij onze handen af te houden van het Strafhof, als dat zijn handen afhoudt van de Verenigde Staten. Onze bezwaren tegen het hof worden gedeeld door beide partijen.’
Amerikaanse militairen (‘die ook Europa bewaken’) zouden volgens Popolo niet ‘onderworpen’ moeten zijn aan een ‘gepolitiseerde rechtbank’.
De Kamer blijft de situatie nauwlettend volgen en wil van betekenisvolle nieuw ontwikkelingen op de hoogte worden gehouden door Berendsen, opdat hij, in de woorden van Ceder, ‘kan profiteren van de denkkracht van de Kamer’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant