Femicide Nu in korte tijd dertien lichamen van vermoorde vrouwen zijn gevonden nabij Johannesburg, gaat een schokgolf door Zuid-Afrika. Dinsdag stond een verdachte van één van de moorden voor de rechter. „Geen geweld tegen vrouwen, zeg nee tegen seksueel geweld!”
Aanwezigen bidden samen tijdens de bijeenkomst van de Life4U-stichting in Tembisa, waar ze onder meer gendergerelateerd geweld bespraken.
Met strijdbare liederen demonstreren zo’n vijfentwintig jonge vrouwen voor de rechtbank in de township Tembisa nabij Johannesburg. De verdachte van de moord op één van hun vriendinnen verschijnt hier voor de rechter. De vrouwen blazen op fluitjes en houden borden omhoog met teksten als „Wie is de volgende?” en „Rust zacht Ntombifuthu.” Dan zetten ze in het isiZulu een loflied in voor het slachtoffer, Ntombifuthu Nxumalo. Vrij vertaald zingt de groep: „Zij die haar kenden, weten dat ze geweldig was. Maar mannen hebben haar vernietigd.”
Afgelopen zaterdag ontdekte de politie het naakte lichaam van Nxumalo op een begraafplaats in Tembisa in een plas met bloed. Die nacht ervoor was ze een avondje uit met haar beste vriendin, de 43-jarige Nonhlanhla Khuzwayo. Ook zij demonstreert hier. Ze oogt vermoeid, op haar armen en benen heeft ze „geen borgtocht” geschreven. „Ntombifuthu was mijn alles, alles waarom ik gaf. Ik heb mezelf geprobeerd te troosten, maar ik kan het gewoon niet. Ik ben die nacht eerder naar huis gegaan en heb haar daar alleen gelaten, nu is ze dood,” zegt Khuzwayo vechtend tegen de tranen.
Sinds halverwege juli heeft de politie van Ekurhuleni, de gemeente waarin Tembisa ligt, dertien lichamen van zwarte vrouwen gevonden die met geweld om het leven zijn gebracht. Alle slachtoffers waren deels of geheel ontkleed. De politie houdt er rekening mee dat een seriemoordenaar actief is.
De opeenvolging van de moorden in korte tijd heeft een schokgolf door Zuid-Afrika gejaagd. Dat alle slachtoffers vrouwen waren, heeft het hardnekkige geweld tegen vrouwen in het land weer scherp onder de aandacht gebracht.
In Zuid-Afrika is femicide en geweld tegen vrouwen een groot probleem. Zo heeft het land een van de hoogste femicidecijfers ter wereld, die ongeveer vijf keer hoger zijn dan het wereldwijde gemiddelde.
Op verschillende plekken in Tembisa vragen organisaties aandacht voor het geweld. Zoals de Life4U-stichting, die gemeenschappen in Tembisa ondersteunt bij maatschappelijke problemen. Dinsdagmiddag zitten zo’n 150 buurtbewoners op elkaar gepakt in een donkere ruimte om de gebeurtenissen te bespreken. Michael Mtshali, een lokale gemeenschapsleider, scandeert: „Geen geweld tegen vrouwen, zeg nee tegen seksueel geweld!”
Nonhlanhla Khuzwayo, de beste vriendin van het slachtoffer, heeft „No Bail” (geen borgtocht) op haar benen geschreven.
Elinoh Ntaopane, die naar de bijeenkomst kwam, vertelt dat ze geen enkele man meer vertrouwt. „Mannen dragen allemaal opgekropte woede in zich. Ik weet niet waar het vandaan komt, maar als het eruit komt zijn wij vrouwen de klos. Ik durf niet meer naar buiten ’s nachts. Zelfs thuis voel ik me niet meer veilig.”
Volgens Life4U-medeoprichter Mpho Mofokeng zijn de vrouwen in haar gemeenschap extra kwetsbaar, omdat velen financieel afhankelijk zijn van mannen. „Als de partner besluit om zijn vriendin geen geld te geven, moet zij een andere oplossing zoeken om aan geld te komen. Dan ontstaat vaak ruzie, waarbij de man geweld gebruikt of de vrouw zelfs vermoord.”
De politie is niet bij machte om vrouwen te beschermen, vindt Mofokeng. Daarom probeert ze met Life4U vrouwen bij te brengen hoe ze onveilige situaties kunnen vermijden. „In Tembisa wonen zo’n half miljoen mensen en is er veel criminaliteit. Toch zijn er maar twee politiebureaus. Hoe kan de politie ooit de orde handhaven?”
Mpho Mofokeng (links), medeoprichter en voorzitter van de Life 4 U-stichting, in haar kantoor met de eigenaar van een lokale kinderopvang in Thembisa.
Bovendien heeft een enquêtecommissie grootschalige corruptie binnen de politie blootgelegd, ook bij die van Ekurhuleni. Het plaatsvervangend hoofd van dat departement is ontslagen en wordt vervolgd voor onder andere moord. Ook de nummer twee van de nationale politie is geschorst en aangeklaagd voor onder andere verkrachting, mensenhandel en seksuele benadering van kinderen.
Dinsdagavond stond president Cyril Ramaphosa stil bij de recente geweldsgolf. „Het geweld dat de vrouwen in Zuid-Afrika wordt aangedaan, is een bron van diepe pijn en nationale schaamte”, zei hij in een toespraak op televisie. „Het land is boos. De vrouwen van Zuid-Afrika zijn boos.”
Ramaphosa kondigde aan dat de politie meer prioriteit zal geven aan geweld tegen vrouwen. Gemeenten moeten de veiligheid vergroten door bijvoorbeeld kapotte straatverlichting te repareren en leegstand aan te pakken. En er komt een strategie om geweld dat door alcoholmisbruik veroorzaakt wordt in te dammen.
De speech leidde tot scepsis, omdat eerdere plannen om geweld tegen vrouwen aan te pakken weinig hebben opgeleverd. Eind 2025 riep Ramaphosa geweld tegen vrouwen uit tot nationale ramp en kwam de regering met maatregelen. Ook na de laatste toespraak is Sibongile Ndashe, oprichter van de feministische ngo ISLA, niet overtuigd. „De regering zegt van alles. Maar in feite weigert die om werkelijk maatregelen te nemen.”
In de rechtbank heeft de verdachte van de moord op Nxumalo, een jonge man in een groene regenjas, dinsdagochtend te horen gekregen dat behandeling van de zaak is uitgesteld tot volgende week. Na de zitting legt haar oom Vincent Nxumalo uit hoe zwaar het verlies voor de familie is. „Het was een schat van een meid. Ze had het financieel lastig, maar ze zorgde goed voor haar vijf kinderen. Die hebben nu geen moeder meer.”
De familie, die oorspronkelijk niet uit Tembisa komt, wil verhuizen. Het geweld tegen vrouwen is ze te veel geworden. Ze beseffen ook dat het probleem bij mannen ligt. Voor de familie in stilte de rechtbank verlaat, schreeuwt Vincent in een opwelling: „Nu is het genoeg! Ik zal het voortaan rechtstreeks tegen mannen zeggen: haal het niet in je hoofd om een vrouw te vermoorden!”
In de rechtbank van Tembisa heeft de verdachte van de moord op Ntombifuthu Nxumalo te horen gekregen dat de behandeling van de zaak is uitgesteld.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie