Een zomer vol hittegolven, temperatuurrecords en bosbranden onderstreepte de urgentie van vergroening. Maar dat lijkt snel vergeten nu de winter in aantocht is en de energieprijzen almaar stijgen. Zelfs klimaatbeleid voor de lange termijn staat ter discussie.
is EU-correspondent voor de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Ursula von der Leyen had in haar toespraak over de Staat van de Europese Unie een ongemakkelijke klimaatboodschap voor haar toehoorders: ‘Dit waren de warmste zomermaanden ooit, maar waarschijnlijk de koelste van de komende jaren.’ Er was daarom voor haar geen twijfel mogelijk: ‘Europa kan, moet en zal koers houden richting zijn klimaatdoelen.’
Een duidelijk statement na een jaar waarin concurrentiekracht bovenaan de Europese agenda stond. Daartoe werden klimaat- en milieuregels versimpeld, afgezwakt en uitgesteld. Maar de zomer met temperatuurrecords en bosbranden in alle hoeken van het continent diende als waarschuwing dat het vergroenen van de economie juist geen uitstel duldt.
Drie weken later ligt uitstel toch weer op tafel. De Commissie opperde maandag een rapportageverplichting voor methaanlekken niet op 1 januari 2027, maar een jaar later in te voeren. Dit na een intensieve lobby van olie- en gasleveranciers van binnen en buiten Europa, en smeekbedes van lidstaten.
Door de blokkade van de Straat van Hormuz en de Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen is een wereldwijd brandstoftekort ontstaan. Leveranciers hebben de afnemers voor het uitkiezen. Europese regeringen vrezen dat olie- en gastankers vanwege de methaanregels naar Azië in plaats van Europa zullen varen, en dat een prijsprobleem uitgroeit tot een daadwerkelijk tekort aan brandstof.
Eurocommissaris van Energie Dan Jørgensen haastte zich dinsdag te benadrukken dat de EU vasthoudt aan haar ‘doelen en ambities’. Maar feit is dat die zonder verplichting niet dichterbij komen. Jørgensen neemt bovendien het risico dat het niet blijft bij een jaar uitstel. Zijn voorstel moet immers nog langs de lidstaten en het Europees Parlement, waar eerder al stemmen opgingen voor afzwakking.
Tegelijkertijd waarschuwde Jørgensen dat Europa een zware winter tegemoetgaat, met hoge en voor sommigen zelfs onbetaalbare energieprijzen. De vrees daarvoor domineerde dinsdag een vergadering van Europese energieministers in Dublin.
Om de pijn op korte termijn te verzachten, grijpen lidstaten als Spanje en Italië alweer naar financiële compensatie voor burgers en bedrijven. Jørgensen drukt ze op het hart dat vooral ‘gericht en tijdelijk’ te doen, maar heeft geen manieren om dat af te dwingen.
Minister na minister noemde de uitrol van hernieuwbare energie op lange termijn de oplossing voor Europa’s energieprobleem. De herinnering aan een zomer die aantoonde dat klimaatverandering niet een probleem van de lange termijn is, maar van het hier en nu, lijkt alweer naar de achtergrond te verdwijnen. Terwijl ook op korte termijn maatregelen denkbaar zijn die zowel de energieprijzen drukken als het klimaat een handje helpen.
Door het energieverbruik te beperken, bijvoorbeeld. Jørgensen riep de lidstaten eerder deze week nog op maatregelen daartoe te nemen, zoals de thermostaat lager zetten, terrasverwarmers uit laten en verbruik op piekmomenten beperken. Populair zijn dergelijke maatregelen niet.
Lidstaten zouden daarom het liefst zien dat Brussel hierin het voortouw neemt, maar de Commissie past er vooralsnog voor die taak op zich te nemen. Ook op het gebied van belastingen kunnen lidstaten volgens Jørgensen op korte termijn winst boeken, door elektriciteit lager en gas hoger te belasten.
Ondertussen zetten sommige lidstaten de hoge energieprijzen in om ook aan de stoelpoten van andere Europese klimaatwetgeving te zagen. Voor de zomer presenteerde de Commissie een hervorming van het emissiehandelssysteem (ETS) voor grote vervuilers, het kroonjuweel van de Europese klimaatactie. Industrie- en energiebedrijven zouden daarmee meer tijd krijgen om hun uitstoot te verlagen, en ruimte om die elders te compenseren.
Vijf Centraal-Europese lidstaten pleitten er vorige week voor nog verder te gaan. De Oostenrijkse minister van Economie en Energie Wolfgang Hattmannsdorfer noemde het ETS ‘geen kwestie van klimaatambities, maar nu vooral een sleutelvraagstuk voor het concurrentievermogen van ons bedrijfsleven’. Italië en Tsjechië willen de in 2028 geplande invoering van een tweede ETS voor verwarming en autobrandstoffen opnieuw ter discussie stellen.
Met een zware winter op komst verdwijnt het animo voor maatregelen die gasrekeningen en pompprijzen verder kunnen opdrijven, zelfs als dat pas op termijn zou gebeuren. De angst voor een koude winter blijkt groter dan die voor nog meer hete zomers.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant