Bedrijfscollectie De kunstcollectie van concern AkzoNobel bestaat dertig jaar. De jubileumexpositie is de laatste van directeur Hester Alberdingk Thijm (1959), die de collectie in dertig jaar vormde. „Wij kozen vanaf dag één voor kunst die vragen stelt.”
Rechts: Hester Alberdingk Thijm, directeur van AkzoNobel Art Foundation, tijdens de opbouw van de jubileumexpositie ReflAction. Links: adjunct-directeur Els Drummen bij werk van Navid Nuur ‘As We Become One’.
Om vijf uur klaarwakker; slapen was nooit mijn sterkste kant. Dertig jaar AkzoNobel Art Foundation, en ik lig aan het plafond uit te leggen waarom de tentoonstelling ReflAction heet. Wie dertig jaar bestaat, mag in de spiegel kijken. Wie blijft kijken, eindigt als Narcissus. Dus gooi ik mijn gedachten als stenen in een rimpelloos meer: reflectie die actie wordt, kringen die uitdijen tot nieuwe werkelijkheden. Dan sta ik op en schrijf mijn jubileumspeech.
In 1995 hingen er in het Arnhemse hoofdkantoor van concern AkzoNobel, dat verven en lakken produceert, vooral bestuurdersportretten. Kunst als decoratie en prestige. Wij kozen vanaf dag één voor kunst die vragen stelt, met een accent op vrouwen en niet-westerse kunstenaars, lang voordat dat gangbaar was. De collectie heeft als doel niet alleen kunstenaars aan te kopen, maar ook duurzaam te steunen. De collectie wordt getoond in de AkzoNobel Art Space, een eigen, gratis toegankelijke tentoonstellingsruimte op de Zuidas Amsterdam, en groeide door de jaren heen uit tot een artist-driven institute, waar de kunstenaar centraal staat.
De jubileumexpositie, die een vol jaar te zien zal zijn, is ook mijn laatste grote tentoonstelling voor ik volgend jaar met pensioen ga. Het is geen terugblik, maar een oproep: kijken is pas iets waard als je daarna iets doet. Ik ben verslingerd aan de opwinding van het ontdekken.
Kunstenaar Steven Aalders, wiens werk we al jaren volgen voor de collectie, komt met zijn vrouw Martita de nieuwe tentoonstelling keuren. Steven heeft het scherpste oog dat ik ken: waar ik één tint wit zie, ziet hij er zeven. Twee van zijn schilderijen maken deel uit van deze tentoonstelling, wat hem alleen maar strenger maakt. Lange stilte. Dan het oordeel: „Een juwelendoos.”
Hester Alberdingk Thijm met werk van Sam Samiee.
Matyas Simonyi, tentoonstellingsvormgever bij Tom Postma Design, en zijn collega’s vertaalden mijn idee over wat de expositie moest worden – reflectie en beweging, een tentoonstelling die tegelijkertijd depot is – in een ontwerp zonder weerga: spiegelwanden met eindeloze zichtlijnen, uittrekwanden waaruit steeds meer kunst tevoorschijn komt. Een doos van Pandora waaruit alleen schoonheid ontsnapt. En een duivelse puzzel: elk werk spiegelt zich in zijn overbuur, en het licht moet voor allebei kloppen. Het idee kwam in een milliseconde; daarna volgde anderhalf jaar zoeken naar hoe dat visioen er werkelijk uitzag.
’s Avonds vraagt vriendin en oud-collega Corrie van der Veen of ik even bij haar langs kan rijden. Ze geeft me een prachtig boeket bloemen en het boek Lelijke mooie wereld van socioloog Giselinde Kuipers, over schoonheid, met, geheel in thema, een spiegelende omslag!
Vergadering van de AkzoNobel Art Foundation.
Met Carla, spil van ons kantoor, zet ik de puntjes op de i in het draaiboek van de opening. Ze is streng waar het moet, geestig waar het kan. Dan brengen we een geleend beeld van Gijs Assmann, beeldend kunstenaar en mijn partner, terug naar zijn atelier aan de Valentijnskade, een warme warboel van boeken, tekeningen, glas en keramiek.
Volgens Gijs is genieten de corebusiness van mijn bestaan. Deze week valt het me zwaar: ik ben te opgewonden om stil te zitten. Kunstenaar Ulrike Rehm, die haar atelier in hetzelfde pand heeft, schuift aan; ze is een tovenaar met elk materiaal en restaurator van onze collectie. Met haar, Teun van der Heide, een technische topman, en een heel team richtten we de tentoonstelling in, onder aanvoering van Augusto Pereira Silva. Een elftal waar Ajax jaloers op zou zijn.
In het atelier van Gijs luisteren we naar Philip Glass; na een week spiegels is zelfs de muziek van glas.
Curator Augusto Pereira Silva (links) en Hester Alberdingk Thijm, met werk van Atelier van Lieshout, Female Battledress, en op achtergrond een schilderij van Sarah de Vos.
Fietsen, ver de stad uit. Na weken spiegels eindelijk horizon. Dertig jaar spoken door mijn hoofd. Kunstenaars die ik ontmoette toen niemand hun naam kende, vullen nu de grote musea; dit jaar tonen elf museale partners werk uit onze collectie. Ik begon op het hoofdkantoor op verzoek van wijlen Kees van Lede, die in mij geloofde. Al die tijd rapporteerde ik rechtstreeks aan de top: vijf ceo’s, van wie ik veel leerde. Zij gaven mij een managementopleiding, ik hen een spoedcursus kunst. Wie de betere ruil maakte, laat ik in het midden.
Crises, fusies en verhuizingen kwamen en gingen; de kunst bleef. Dat vraagt geloof, hoop, liefde en vooral volharding. De kunst gaf me die kracht, wat ben ik dankbaar dat kunstenaars me toelieten tot hun ateliers, hun talent en hun twijfel, en dat mijn team van elk wild idee iets moois maakte.
Volgend jaar draag ik dit levenswerk zorgvuldig over en ga ik, na een jaartje uitstel, toch met pensioen. Ik fantaseer over continuïteit, nieuwe doelen en een leven achter de einder waarin ik al mijn ervaring duurzaam kan delen. Er komt al veel op mij af, maar ik wacht even tot ik echt weer ruimte heb.
Hester Alberdingk Thijm en curator Augusto Pereira Silva bij de voorbereidingen van de performance voor de opening.
Vandaag de laatste loodjes: we checken nogmaals alle kunstwerken in de Art Space, de naambordjes en de tentoonstellingsteksten. Morgen komen vijfhonderd gasten. Ze komen voor dertig jaar AkzoNobel, maar ze komen ook voor de internationaal vermaarde kunstenaar Otobong Nkanga. Otobong Nkanga was ooit resident aan de Rijksakademie, en kwam al vroeg in onze collectie. Nu hangt ze in het MoMA en Tate Modern, was ze te zien op de Biënnale van Venetië, en dit jaar krijgt ze de Sikkens Prijs.
En ze komen natuurlijk voor Mariët Westermann, de Nederlandse topvrouw die de Guggenheim-musea leidt. Toen ik Mariët vroeg de tentoonstelling te openen, had ik geen idee welke verrassing zij voor mij in petto had. Haar vader Martien Westermann werkte zijn hele loopbaan bij AkzoNobel. In de bedrijfskantine van het bedrijf organiseerde hij tentoonstellingen van jonge kunstenaars, en het meisje Mariët mocht mee. Tussen de lunchtafels begon de liefde die haar naar de top van de museumwereld bracht. Martien ging in 1993 met pensioen; ik begon in 1995. Zonder het te weten gaf hij mij het stokje door. Nu brengt zijn dochter het terug. De cirkel is rond.
Vanavond opent ReflAction. Wat maakt een bedrijfscollectie anders dan een museum? Vrijheid, snelheid en lef. We spotten talent vroeg en blijven hen volgen, soms decennia lang.
Weg ben ik nog niet. Tom Postma, met wie ik tien jaar samenwerk, schreef me: „Deze show reflecteert jouw legacy optimaal.” Zo’n zin lees je twee keer.
Een spiegel kijkt nooit terug. Kunst wel. Dat is ReflAction. De werken laat ik ooit los; ze waren nooit van mij. Het kijken neem ik mee, met alle passie, nieuwsgierigheid en onrust van dien.
ReflAction. Dertig jaar AkzoNobel Art Foundation. t/m oktober 2027. AkzoNobel Art Space, Zuidas Amsterdam. Info: artfoundation.akzonobel.com.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie