In de herfst van 1981 was deze krant vóór plaatsing van kruisraketten in Nederland, zolang de Sovjet-Unie haar gelijksoortige SS20’s niet weghaalde uit het Warschaupact. Op 21 november 1981, toen het Komitee Kruisraketten Nee (o.m. Interkerkelijk Vredesberaad, Pax Christi, PvdA, PPR, CPN en PSP) een vredesdemonstratie organiseerde, berichte NRC Handelsblad sceptisch: „Betoging Amsterdam trekt tienduizenden”. Het waren er 400.000. Ik was erbij – als verslaggever. Chef Jan Gerritsen dacht dat ik als afgetaaid PSP’er het milieu een beetje kende.
Vijfenveertig jaar later doet de Nieuwe Vredesbeweging alsof ze in de voetsporen van deze oude treedt. In een mank manifest acht ze Nederland ook in morele zin „medeplichtig” aan de „agressieoorlogen en genocide” van de VS en Israël, maar veroordeelt ze de Russische aanval op Oekraïne in juridische termen slechts als een „illegale invasie”. De NAVO zou namelijk hebben bijgedragen aan de „voorgeschiedenis”, zoals woordvoerder Willem de Haan beweerde aan de vooravond van de betoging Stop de Oorlogskoorts zondag in Amsterdam. Drieduizend mensen liepen er mee in een stoet, die werd gedomineerd door een vlaggenparade van SP, NCPN, RSP, TIP en hun jongerenorganisaties.
Ik was erbij – nu als afgezwaaid Moskoucorrespondent. En ik concludeerde: de pretentie dat de nieuwe vredesbeweging in de traditie van oude staat, slaat nergens op.
Dat SP en NCPN met hun vaandels de betoging konden optuigen, illustreert allereerst dat organisatie cruciaal is voor een brede vredesbeweging. Stop de Oorlogskoorts liet niettemin toe dat anti-Oekraïense clubs openlijk hun aanhankelijkheid jegens het Kremlin en hun afkeer van Kyiv etaleerden. Een halve eeuw geleden zou dit soort uitingen goed- of kwaadschiks aan de kant zijn geschoven door ordebewakers, desnoods van de CPN. Toen de discipline anno 1985 een keer wel zoekraakte, en duizenden in de Haagse Houtrusthallen lomp hun rug toekeerden naar premier Ruud Lubbers, was het snel gedaan met de vredeskoepel KKN.
Belangrijker is de vraag of er „duurzame vrede” komt met louter „diplomatieke, politieke en humanitaire steun aan Oekraïne”, zoals Kerk en Vrede en andere groepen in de Nieuwe Vredesbeweging menen. Nee, stelde Floor Rusman in NRC vast.
Geen oorlog is nog geen vrede. Vrede kan alleen beklijven als die is gebaseerd op „gerechtigheid en de roep in opstand te komen tegen elke nieuwe tirannie”, zoals ‘oude’ vredesbeweger Gied ten Berge twee jaar geleden al betoogde in navolging van de uit de DDR gevluchte marxistische vrijdenker Ernst Bloch. „Vrede op aarde, maar niet tegen elke prijs”, schreef Ten Berge in Trouw. „Vrede kan niet zonder vrijheid”, aldus voormalig IKV-bestuurder Laurens Hogenbrink recent in hetzelfde dagblad.
Die koppeling tussen vrede en vrijheid schept verplichtingen. De vredesbeweging kan zich er niet van afmaken door alleen eisen te stellen aan de eigen regering. Ze moet aan weerskanten der linies opereren.
Dat deed het IKV indertijd. Terwijl de CPN haar actie Stop de Neutronenbom afstemde met het Kremlin, Aeroflot en de door de Russisch Orthodoxe Kerk gemanipuleerde Wereldvredesraad, terwijl sommigen in de PvdA huiverig waren voor het leveren van stencilmachines aan vrije arbeiders omdat die de detente in gevaar konden brengen, gingen Mient Jan Faber, Hogenbrink en andere IKV’ers aan gene zijde praten met kritische stemmen in de Bond van Evangelische Kerken in de DDR , democraten van Charta’77 (Tsjechoslowakije), vakbond Solidarność (Polen) of intellectuelen op het Bibó István Szakkollégium (Hongarije). Theoloog Hannes de Graaf van notabene Kerk en Vrede had die weg na de Sovjetinterventie in Praag anno 1968 gewezen door te breken met de Moskou-marionetten in de kerkelijke vredesraden.
Dit consequente tweesporenbeleid kon niet in het hele KKN op bijval rekenen, maar was wel cruciaal voor de geloofwaardigheid van de brede vredesbeweging. Het is geen toeval dat Pax, waarin IKV en Pax Christi in 2007 zijn opgegaan, zich onlangs uit Stop de Oorlogskoorts heeft teruggetrokken, zoals Pax mij liet weten maar niet openbaar maakte.
Die oude vredesbeweging van een halve eeuw geleden begreep tijdens de Koude Oorlog dat goede bedoelingen en verantwoordelijkheid hand in hand gaan. De nieuwe onderkent dat na bijna vijf jaar hete oorlog in Europa nog steeds niet.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie