Israël Het Nederlands verbod op producten van illegale Israëlische nederzettingen in de bezette Palestijnse gebieden wordt onterecht gezien als een sanctie of boycot, meent Maurits Berger. Die gebieden zijn nu eenmaal geen onderdeel van Israël.
De Nederlandse vertegenwoordiging bij de Palestijnse Autoriteit in Ramallah op de Westelijke Jordaanoever.
Op 27 september zijn Nederlandse diplomaten bij de Palestijnse Autoriteit in Ramallah uitgewezen door Israël vanwege het „verbod om goederen uit onrechtmatige Israëlische nederzettingen” in te voeren of mee te nemen. De Nederlandse overheid heeft dit een ’tijdelijk sanctiebesluit‘ genoemd, en in het nieuws wordt ook wel gesproken van een ‘boycot’. De termen sanctie of boycot geven echter een onjuiste voorstelling van zaken. Dit is geen politiek besluit, maar de veel te late handhaving van een maatregel waar Nederland al bijna een halve eeuw aan gebonden was.
Maurits Berger is jurist en Arabist.
Een historische terugblik is nodig. In 1967 veroverde Israël gebied van Egypte (Sinaï en Gaza), van Syrië (Golanhoogvlakte) en van Jordanië (Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem). De resolutie van de veiligheidsraad van de Verenigde Naties riep op om die gebieden terug te ruilen voor vrede. Daar is het, met uitzondering van de Egyptische Sinaï, niet van gekomen.
Deze gebieden zijn volgens internationaal recht ‘bezette gebieden’. Die term heeft sindsdien een beschuldigende toon gekregen, maar vanuit juridische optiek is het een feitelijke vaststelling: het is gebied dat niet aan de veroveraar toebehoort, maar door hem is bezet. De Amerikanen noemden zichzelf om die reden ook ‘bezetter’ van Irak nadat zij in 2003 waren binnengevallen en het regime hadden verjaagd. Zij gaven daarmee aan zich te willen houden aan de regels die het internationaal recht volgens de Haagse Conventie oplegt aan een staat die het gebied van een ander staat militair bezet.
De Israëliërs hadden na 1967 soortgelijke ideeën over de gebieden die zij bezet hadden, behalve de strategische Golanhoogvlakte en Oost-Jeruzalem: die werden ingelijfd (‘geannexeerd’, in juridische terminologie) bij Israël. Die annexatie is formeel niet erkend door de internationale gemeenschap (vandaar dat de meeste landen hun ambassade niet in Jeruzalem hebben maar in Tel Aviv), maar in deze eensgezindheid zijn barsten gekomen sinds de verplaatsing van de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem in 2018.
In de Westelijke Jordaanoever gebeurde echter iets anders. Vanaf de zeventiger jaren vestigden joodse groepen zich daar met het idee dat het Bijbels land was waar zij aanspraak op konden maken. Zij werden gedoogd en later zelfs aangemoedigd door de opeenvolgende Israëlische regeringen, ongeacht of die van linkse of rechtse signatuur waren. De kampementen werden nederzettingen, de nederzettingen werden steden, en inmiddels wonen een geschatte 750.000 kolonisten (settlers) in de Westelijke Jordaanoever. De herhaalde internationale protesten tegen deze exponentiële groei – zelfs na de Oslo-Akkoorden – hebben nooit enig effect gehad.
De nederzettingen vormen een eigen economie en hebben een uitgebreide infrastructuur aangelegd met een wegennet naar Israël, waarvoor tienduizenden hectares land zijn onteigend. Het leger is sinds de jaren negentig van bezettingsmacht uitgegroeid tot een beschermingsmacht voor de joodse kolonisten. Het was de internationale gemeenschap al lange tijd duidelijk dat dit geen gewone bezetting meer was, en Israël het internationale recht met de voeten trad. Israël werd regelmatig tot de orde geroepen, maar trok zich daar niets van aan, en de internationale gemeenschap ontbeerde de macht of de wil om daar iets aan te doen.
Het Israëlische politieke uithoudingsvermogen om ongestraft te blijven, heeft vruchten afgeworpen. De juridische werkelijkheid werd langzaam verdrongen door de politieke werkelijkheid. Na de Oslo Akkoorden van 1993, die zouden toewerken naar een twee-staten oplossing, heeft Israël het aantal nederzettingen verviervoudigd. Samen met de internationale gemeenschap heeft Nederland zich daar regelmatig tegen uitgesproken, maar dat was een formaliteit; er werden geen consequenties aan verbonden. Vakanties, handel, investeringen en samenwerkingsverbanden met de nederzettingen werden genormaliseerd.
Daarmee werd meegewerkt aan een feitelijke annexatie van de Westelijke Jordaanoever. Dat is niet alleen tegen het internationaal recht. Het is ook een vorm van meegaan met machtspolitiek. Israël als bully op het schoolplein drukte zijn zin door, tegen alle regels in, en hield dat lang genoeg vol om iedereen te laten geloven dat het de nieuwe werkelijkheid was.
Er was een raadgevend advies van het Internationaal Gerechtshof voor nodig om de wereld weer terug te brengen tot haar verplichtingen onder internationaal recht. In 2024 stelde het Hof dat de nederzettingen en het Israëlisch bestuur in de bezette Palestijnse gebieden (zoals dat formeel wordt genoemd) in strijd was met het internationaal recht. Bijgevolg mocht ook niet met de nederzettingen gehandeld worden als ware het met Israël.
Mede vanwege het Israëlische optreden in Gaza vanaf 2023 gaf deze uitspraak momentum aan een campagne van mensenrechtenorganisaties om overheden aan te zetten tot optreden. Het is veelzeggend dat deze acties nodig waren om overheden weer op het spoor van hun internationaalrechtelijke verplichtingen te zetten. Veelzeggend, omdat het aangeeft hoezeer de Israëlische volharding in haar gedrag heeft kunnen leiden tot het creëren van een eigen, nieuwe werkelijkheid die ook door de rest van de wereld werd omarmd.
Het is daarom ook even veelzeggend dat het verbod op invoer van goederen uit de Westelijke Jordaanoever wordt beschouwd als sanctiebeleid. Maar nee, dit is geen politieke beslissing. Het is het naleven van internationaal recht. Dat is niet alleen een woordspelletje. Het is het verschil tussen een politieke mening en een staatsrechtelijke positie. In de huidige wereld waar geopolitieke machtsspelletjes nieuwe werkelijkheden proberen te scheppen is dat verschil van groot belang.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie