Verwoestend hard hakte de afgelopen zomer erin. Glaciologen die deze maand dertien belangrijke Zwitserse gletsjers opzochten, ontdekten tot hun schrik dat de ijstongen het afgelopen jaar liefst 5,5 procent kleiner zijn geworden.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Voor meerdere gletsjers, zoals de Rhône- en de Aletschgletsjer, was het ijsverlies nog nooit eerder zo groot. Bij de rest komt de smelt op plek twee, na recordsmeltjaar 2022. Daarmee zijn de Zwitserse gletsjers de afgelopen vijf jaar alleen al liefst een vijfde van hun massa kwijtgeraakt. Dat is ‘ausserordentlich’ (buitengewoon snel), schrijven de ijsdeskundigen in hun jaarlijkse gletsjeroverzicht, dat donderdag verscheen.
‘Schokkend’, vindt ook hoogleraar polaire aardobservatie Bert Wouters (TU Delft) de nieuwe Zwitserse cijfers. ‘Na het recordsmeltseizoen van 2022 dachten we: dit gebeurt maar eens in de honderd jaar. En toch gebeurt het nu weer. Ik denk dat we onze verwachting van hoe snel dit gaat misschien moeten bijstellen.’
Hij wijst erop dat de gletsjers naar omstandigheden nog goed wegkwamen ook. Er zat afgelopen zomer relatief weinig Saharastof in de lucht, dat gletsjers sneller laat smelten, omdat het ze iets donkerder kleurt. ‘Het is stom toeval dat het afgelopen jaar geen absoluut record is geworden’, zegt Wouters.
Afgelopen najaar en winter leken de gletsjers zich redelijk te herstellen, met aardig wat sneeuwval. Maar vanaf de lente ging het mis. In april was het ongewoon droog en in mei en juni volgden twee vroege hittegolven. Daardoor smolt de verse sneeuw weer weg en kwam het donkere, sneller opwarmende ijs van de gletsjers bloot te liggen.
Met dramatische gevolgen. Wel drie meter aan naar smeltwater omgerekend ijs en ‘firn’ (samengeperste sneeuw) ging er sinds juli gemiddeld verloren – in werkelijkheid al snel een hoogte van een meter of vijf, zes per gletsjer. De wat lager gelegen Aletschgletsjer werd op sommige plaatsen liefst 13 meter dunner, zoiets als een gebouw van drie verdiepingen aan firn en ijs.
‘Maar afnames zie je overal, ook op de hoogste meetpunten’, duidt Wouters, na lezing van het Zwitserse overzichtsrapport. Net als veel andere landen, beleefde ook Zwitserland zijn heetste zomer aller tijden, met zeer veel zon. Zomerse sneeuwval op grote hoogte was er bovendien nauwelijks, een andere belangrijke factor.
De laatste jaren lijkt de smelt van de Zwitserse gletsjers in een stroomversnelling gekomen. In de jaren 1990 smolt zo’n 10 procent van het Zwitserse gletsjerijs, in de jaren 2000 was dat 14 procent, en in de jaren 2010 zelfs 17 procent. En nu, gemeten over de afgelopen tien jaar, is die snelheid opgelopen tot 27 procent, becijferen de Zwitsers. ‘Het lijkt een exponentiële curve’, beaamt ook Wouters. ‘Dat is toch wel confronterend.’
Of er ook kleinere gletsjers helemaal zijn verdwenen, kan de Zwitserse dienst voor gletsjeronderzoek Glamos nog niet zeggen. Wel is duidelijk dat er tussen 1973 en 2016 al zeker duizend gletsjers verdwenen, vaak kleine, anonieme ijsplakken in de Alpen, maar af en toe ook een groter exemplaar.
Sinds het jaar 2000 turft Zwitserland wanneer het ‘gletsjerverliesdag’ is, de dag waarop de smelt de hoeveelheid nieuwe sneeuw inhaalt en de gletsjers dus feitelijk beginnen te krimpen. Die dag valt steeds vroeger in het seizoen: van eind augustus begin deze eeuw tot 2 juli dit jaar. Sinds de metingen begonnen, is er slechts één jaar geweest waarin de gletsjers níét krompen en er dus ook geen gletsjerverliesdag was: 2001.
Recent becijferden Zwitserse wetenschappers in vakblad Nature dat er van de 3.200 Alpengletsjers in 2100 nog maar zo’n 110 over zullen zijn, zelfs met het huidige klimaatbeleid. Dat komt omdat de Alpen veel tegen hebben: het gebergte is relatief laag, ligt vrij zuidelijk en wordt omringd door het snel opwarmende Europese vasteland.
Tegen de Volkskrant legde gletsjeronderzoeker Matthias Huss uit waarom het zo ingrijpend is als een gletsjer wegsmelt. Zoiets raakt alles, van planten en dieren tot het plaatselijke toerisme en rivierstanden tot in Nederland aan toe. ‘Als een gletsjer compleet verdwijnt, verandert het landschap. Van wit naar grijs naar zwart’, aldus Huss. ‘Dat grijpt ons, onderzoekers die er direct getuigen van zijn, echt naar de keel.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant