Paulien Cornelisse, de veelzijdige verzamelaar van observaties over gedrag en taal, is niet meer. Volkskrant-lezers reageren op het overlijden van de populaire columnist, schrijver, cabaretier en televisiemaker.
Ik kan me niet herinneren dat ik bij de dood van een bekende Nederlander ooit meer dacht dan ‘goh, dat is wat’ om heus ook nog even na te denken, al dan niet met respect en waardering, over ‘wat dát was’ en zijn of haar betekenis bij leven. Postuum-artikelen lees ik meestal niet.
Paulien Cornelisse ga ik missen. Als ik haar op tv zag of haar column las, was ik blij met haar vrolijk makende kijk op de wereld. Observaties die er vaak op zich niet veel toe deden, maar zo spitsvondig waren dat ik die, zonder jaloezie, zelf had willen bedenken. Op tv zag je haar enigszins besmuikte tevredenheid over haar vondsten en die gunde ik haar zeer. Dat scheve mondje met een slecht gelukte ingehouden glimlach, tevreden en glimmend.
In een totaal overbodige functie als jury was ze het zonnetje van De slimste mens. Ze verwonderde de kijker met haar verwondering over haar vondst in onze wereld. Slimmer dan de slimste mens. Met een petje op haar kale hoofd dacht ik eerder deze week nog dat het wel goed zou komen met de kanker. Arme Paulien, arme wereld!
Pieter Dekker, Ruurlo
Paulien Cornelisse, een van mijn taalhelden, is dood. Steevast las ik allereerst haar column. Daarna pas het shitnieuws. Besef nu pas dat ik dit beter andersom had kunnen doen.
Ron Slangen, Berg en Dal
In 150 woorden beschreef ze werelden die voor de meeste mensen ongezien, ongehoord, onbedacht en onbeschreven leken te blijven, totdat zij erover schreef. Haar 150 woorden waren altijd de eerste die ik las in de krant, omdat in haar woorden geen oorlog, verdeeldheid en ellende voorkwam.
Ze was een meesterobservator pur sang, die op een droogkomische manier elk klein detail kon uitvergroten tot een logisch klinkende uitleg die je zou bijblijven. Ze schreef en sprak over verwarde cavia’s, fascinerende mossen, uitgebreide breipatronen, Japanse wetenswaardigheden, gele bordjes bij de voetgangersoversteekplaats met daarop een statisch en gestileerd manspersoon met taps toelopende broekspijpen die veel te kort zijn en over apegapende apen.
Over deze laatste schreef ze vorige week dinsdag haar laatste column op de voorpagina van deze krant, terwijl ze aan een infuus lag. Het gemis zal groot zijn. En niet te vangen in 150 woorden.
Pascal Cuijpers, Herten
Op 21 september, in haar laatste column ‘Apegapen’, stelt Paulien Cornelisse de vraag: ‘Zouden er meer woorden bestaan die zo prettig rijmen en waar ook nog een dier in voorkomt?’ Ook vraagt ze zich af: ‘Wat voor woorden geven datzelfde prettige gevoel als apegapen?’
Laten we om de Nederlandse taal levendig te houden zoveel mogelijk woorden bedenken (en bundelen) met die twee vragen in gedachten als eerbetoon aan Paulien Cornelisse.
Koekeloeren, eiereten, flierefluiten… Wie volgt?
Jacqueline Bakker, Veenendaal
Woensdagavond liep ik met hangende schouders naar de oudpapierbak, op zoek naar haar allerlaatste column. Dinsdagen, donderdagen en zaterdagen zullen nooit meer hetzelfde zijn zonder de blijmakende spitsvondigheid van Paulien Cornelisse. Wat een soepele en creatieve geest had zij. In alles wat ze schreef hoorde ik ook haar stem, met die heerlijke ironische ondertoon.
Ze nam ons en ook ons taalgebruik zó liefdevol op de korrel dat we smakelijk konden lachen om onze eigen gewoontes en zwakheden. Wat een pijnlijk gemis dat zij er niet meer is.
En ik spreek hierbij de hoop uit dat vanaf nu massaal de huiscavia vernoemd gaat worden naar de vrouw die het beestje karakter gaf.
Marieke Doomen, Oosterbeek
Ik kende Paulien Cornelisse alleen van De slimste mens, de krant en haar boeken. En toch maakte het bericht van haar overlijden me even stil. Is dat raar? Volgens mij niet. Sommige mensen komen, zonder dat je ze persoonlijk kent, toch je leven binnen. Via hun woorden, taal en blik op de wereld.
Paulien Cornelisse was zo iemand. Ze kon woorden bijzonder maken. Ze speelde met taal. Scherp, eigenzinnig en met humor. Het is verdrietig dat ze er niet meer is, maar met haar boeken blijven haar woorden altijd bij ons.
Ilona Dekker, Nieuwegein
In een column op 29 juni 2026 schreef Paulien Cornelisse over ‘petrichor’, een woord dat ik toen niet kende en dat de geur van regen op droge stenen betekent. Je ruikt het als het een periode erg droog is geweest en het ergens in de buurt heeft geregend. Ik denk dat dit de manier zal worden waarop ik een paar keer per jaar aan haar zal blijven denken.
Jacques Bogaarts, Leidschendam
Er gaat een vraag door Nederland, Engeland, Japan, Amerika en de wereld: weet iemand waar Paulien Cornelisse is gebleven of eeuwig blijft? Pas nog wel gezien!
We dachten altijd: zij is onuitwisbaar. Nu missen we haar. Of de lichtheid van haar humor en inzicht kent geen grens – van tijd, plaats, mens.
Arno Bohlmeijer, Zutphen
Eeuwig zonde dat Paulien Cornelisse er niet meer is om alles wat naar aanleiding van haar overlijden gezegd en geschreven wordt van een fijnzinnig commentaar te voorzien.
Nico de Milliano, Arnhem
Het is de stomste vraag die je kunt stellen. Dat had Paulien Cornelisse zeker beaamd. Maar toch, waarom gaan intelligente, leuke, creatieve, positieve mensen zo vroeg dood?
Al een paar dagen geen column op de voorpagina, ik vreesde dat wat nu werkelijkheid is geworden. Haar creatieve geest is weggevlogen en zal enorm gemist worden.
Ineke Wennink, Bélaye (Frankrijk)
We zagen het natuurlijk al aankomen, maar het overlijden van Paulien Cornelisse is toch een schok. Al vanaf 2009, bij het verschijnen van haar prachtige, virtuoze, geestige boek Taal is zeg maar echt mijn ding, was ze voor mij zeg maar echt een held. Dat werd niet minder bij het zien van haar voorstellingen en bij het lezen van haar minicolumns op de voorpagina van de Volkskrant.
Ik ga haar onderkoelde humor en spitsvondige observaties erg missen.
Tot de NPO zou ik willen zeggen: zend de resterende opnamen van De slimste mens met het moedige jurylid Paulien maar niet meer uit, want dat programma gaat vooral om het scoren van bekendheid voor matig bekende Nederlanders en voortdurend gelach, en dat kan ik bij die beelden nou net niet meer hebben.
René de Cocq, Apeldoorn
Op een gure herfstdag, het zal in 2017 zijn geweest, zat ik met een vriend een dagschotel in een eetcafé in de Czaar Peterstraat te eten. Toen kwam Paulien Cornelisse binnen. Van wie ik alle boeken verslond, al haar columns met veel plezier las, haar op tv volgde. Nu kon ik eindelijk iets terugzeggen.
Ik formuleerde een compliment. Daarna een bescheidener compliment. Uiteindelijk vond ik haar rustig laten eten het beste.
Bij het weggaan hoopte ik op oogcontact. Misschien kon mijn blik mijn bewondering overbrengen. Onze blikken kruisten helaas niet. Mijn gezicht had kennelijk onvoldoende bereik.
Vijftig meter later hoorde ik: ‘Meneer, meneer, uw shawl!’
Daar stond ze. Ze was voor mij naar buiten gekomen. Ik hoefde alleen nog maar mijn mond open te doen.
Het enige wat er verbouwereerd en stamelend uitkwam, was: ‘Dank u wel’.
Negen jaar later is wat ik had willen zeggen een lang compliment geworden. Maar mijn bewondering had ik nog steeds voor mezelf gehouden. En nu voor altijd.
Marc van Beurden, Amsterdam
Paulien Cornelisse was een woordenschat.
Harold Hamersma, Amsterdam
Het overlijden van Paulien Cornelisse op 30 september raakte me. Ik las haar boekjes graag, vooral Taal is zeg maar echt mijn ding. Door haar ben ik anders naar taal gaan kijken: niet alleen als middel om iets duidelijk te maken, maar als iets waar je je over kunt verwonderen. Een woord kan immers soms grappiger zijn dan een grap.
Juist daarom moest ik aan haar denken toen ik onlangs over kunstmatige intelligentie schreef. Ik schrijf graag, maar in deze tijd is een goedlopende tekst bijna verdacht. Zodra zinnen te soepel lopen, kan iemand denken: dat zal wel door AI zijn geschreven.
Dat is misschien wel de grootste ironie van onze tijd. We hebben eeuwenlang geprobeerd beter te leren schrijven en beschikken nu over machines die dat razendsnel kunnen. En toch zijn we bang geworden voor een tekst zonder hapering.
Maar taal is niet alleen grammatica en stijl. Het zijn ook twijfel, persoonlijkheid, humor en die ene onverwachte zin die je even laat glimlachen. Paulien leerde mij vooral om nieuwsgierig naar taal te blijven kijken.
Misschien is dat, nu machines steeds beter leren schrijven, precies wat wij mensen moeten blijven doen: niet alleen woorden gebruiken, maar er iets van onszelf in leggen.
Danny Schram, Den Haag
Paulien Cornelisse, zonder woorden.
Arjan de Roon, Elst
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant