Wie de VR-bril opzet van de Lesbian Simulator, nu te zien in Utrecht, ervaart veertig minuten lang hoe het is om lesbisch te zijn. Je ziet geschrokken ouders, hoort roddelende restaurantbezoekers, maar leert ook speelse versiertrucs.
In Bibliotheek Neude in Utrecht staat een installatie die verdacht veel lijkt op een metersgrote reuzenvulva. Bij dat abstracte roze orgaan horen een VR-bril, een headset en twee controllers. Met die apparatuur stap je als speler in de kleurrijke wereld van de Lesbian Simulator, onderdeel van de expositie Storyspace van het Nederlands Film Festival. Schuchter en onwennig stappen bezoekers op de reusachtige vulva af.
Wie de VR-bril opzet, wordt verwelkomd door de stem van de ‘Lesbische Godin’, die spelers een inkijkje belooft in het leven van een ‘lesbi’. In veertig minuten ervaren zij, via sleutelmomenten als een coming-out, hoe het is om lesbisch te zijn.
Digitaal kunstenaar Iris van der Meule (30) begon zes jaar geleden aan het ontwerp, maar de aanleiding gaat nog verder terug. Op haar 17de kreeg ze in de trein een briefje van een oude vrouw. ‘Je gaat naar de hel’, stond erop. ‘Alleen omdat ik de hand van mijn vriendin vasthad. Ik schrok enorm.’
Nog steeds wordt Van der Meule bijna dagelijks uitgescholden op straat. Regelmatig hoort ze dat ‘de juiste man’ nog wel zal komen. ‘Toen ik mijn familie vertelde over mijn ervaringen waren ze in shock. Ze dachten dat homohaat in Nederland verleden tijd was. En zij waren niet de enige.’
Die groep onwetende hetero’s wil ze bewuster maken van de ervaringen van lesbische vrouwen. Inmiddels is de simulator al tentoongesteld in Frankrijk, de Verenigde Staten, Engeland en Canada, en ook op de World Pride in Amsterdam kreeg hij een plek. Nu dingt de VR-ervaring van Studio Biarritz mee naar een Gouden Kalf voor beste digitale cultuurproductie.
Tijdens de VR-ervaring transformeert de deelnemer tot een kleurrijk, cartoonesk 3D-poppetje. In een grote paarse ketel brouw je je persoonlijke ‘lesbische formule’, waarna je klaar bent om je lesbische levenspad te bewandelen. Waarom Van der Meule daarbij niet voor realisme koos? ‘Als je de werkelijkheid te perfect wil nabootsen, voelt het voor spelers juist onecht.’
Sleutelscène in deze simulatie is de coming-out, waarbij spelers aan familie en vrienden vertellen dat ze lesbisch zijn. Dat doen ze hardop. Van der Meule: ‘Zo wil ik de spanning nabootsen die queer mensen voelen bij dat moment, dat hun leven voor altijd verandert, in goede of kwade zin.’ Vanuit een blauw ruimteschip reageren de ‘ouders’ in de virtuele realiteit geschrokken: ‘We gaan een dokter voor je bellen die je kan genezen.’ Als speler is dat heftig om te horen. ‘Met virtual reality word je helemaal ondergedompeld in de beleving. Homofobie is daardoor niet meer iets abstracts, maar komt opeens heel dichtbij.’
Voor Van der Meule is het ‘bizar’ dat de homoacceptatie onder jongeren in Nederland de afgelopen jaren is gedaald, zoals recent onderzoek uitwees. ‘Op mijn sociale media zie ik veel openlijke homofobie.’ Daarom wil ze met de Lesbian Simulator op tournee gaan langs scholen. ‘In de kern verschillen heterojongeren niet van hun queer klasgenoten, maar hun ervaringen zijn wel anders. Hopelijk zorgt dit voor meer empathie.’
Een scène die pijnlijk duidelijk maakt waar queer personen mee te maken krijgen: spelers moeten in een druk restaurant kiezen of ze de hand van hun vriendin durven vast te pakken terwijl restaurantbezoekers daar hatelijk op reageren. ‘Verstop je jezelf of accepteer je het homofobe gefluister? Welke keuze je ook maakt, de uitkomst is verdrietig.’
De simulatie is niet alleen op hetero’s gericht: in de VR-ervaring zitten grapjes en referenties die vooral queer personen snappen. Er wordt bijvoorbeeld vaak verwezen naar queericoon Chappell Roan. En de Lesbische Godin wordt vertolkt door actrice Hanna van Vliet, voor veel queer personen het boegbeeld van de Nederlandse lesbische gemeenschap, mede door haar rol in de serie en film Anne+.
Met deze simulatie wil Van der Meule niet de indruk wekken dat lesbisch zijn alleen maar moeilijk is. ‘Het is vooral heel erg leuk, gezellig en kleurrijk. ‘Queer joy’ mocht daarom niet ontbreken.’ Als speler ga je naar een queer rave en leer je op een speelse manier hoe je vrouwen versiert. Even later haal je je eerste vriendin uit een roze snackautomaat en ga je op date. Samen vier je pride, en schiet je vanaf je bootje met een roze kanon hartvormige ‘liefdesbommen’ op queer personen die net dat extra zetje nodig hebben om zichzelf te durven zijn. Grijze, verlegen figuren transformeren tot kleurrijke poppetjes. Ze dansen en glimlachen trots. Dat is pas queer joy.
Lesbian Simulator is t/m 2/10 te ervaren op het Nederlands Film Festival.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant