Lobbyen bij de EU Bedrijven, denktanks, ngo’s, alle 27 EU-landen en zelfs de kleinste provincies: iedereen lobbyt erop los in Brussel. Hoe functioneert dit informele netwerk rond borrels en ontbijtsessies? „De lobby wil hier aardig gevonden worden.”
Op een bijeenkomst van adviesbureau Carbon Management Europe spreken lobbyisten, ambtenaren, deskundigen en journalisten elkaar.
Zweetdruppels parelen op mijn voorhoofd. Om me heen wordt gezucht, gesteund en aandachtig geluisterd naar een doorwrochte analyse van de Europese meerjarenbegroting. „Het volgende meerjarige financiële kader is nog ver weg”, legt de diplomaat onverstoorbaar uit. „De vraag is of er nog iets mogelijk is met de overgebleven fondsen uit de huidige begroting.”
„Vindt iedereen het goed”, oppert een andere stem, „als ik nog wat extra water opgiet?”
Hoe was ik hier beland? Het idee was eenvoudig. Een maand lang zou ik, als EU-correspondent in Brussel, zo veel mogelijk ‘ja’ antwoorden op alle uitnodigingen die in mijn inbox landen. Recepties. Denktankpanels. Lobbyevenementen. Netwerkborrels met lopend buffet. Wat leer je dan over de machtsverhoudingen in de Europese bubbel?
September is de uitgelezen maand voor zo’n missie. Heel Brussel keert terug van een lange zomervakantie, de straten slibben weer dicht, de congreszaaltjes vol. En zo zit ik nu, eind september, in de sauna van een niet nader te noemen ambassade te zweten naast collega-journalisten en een diplomaat. Dit is het verslag van een lange maand.
Stefan Moritz heeft een plan. Hij heeft het he-le-maal gehad met de regels die de Europese Unie de afgelopen jaren voor bedrijven opstelde. En vandaag, als voorzitter van het SME2B Business Forum Europe 2026, een bijeenkomst van het Europese midden- en kleinbedrijf in een theatertje niet ver van de kantoortorens van de Europese Commissie, kan hij eindelijk wat terugzeggen.
De Europese ambtenarij „zit vol met lui die niet weten hoe een onderneming er van binnen uitziet”, zegt Moritz in de foyer, terwijl hij op zijn laptop gehaast nog wat e-mails beantwoordt. „Mensen die net van de universiteit komen, die allemaal denken dat bedrijven alleen maar vervuilen, uitbuiten, ons de klimaatcrisis injagen. Ik kan je zeggen, 99,9% van de bedrijven wil dat niet. Alleen: we kunnen ook niet de wereld redden.”
Volgens lobbywaakhonden heeft het bedrijfsleven weinig reden tot klagen. Brussel telt zo’n 30.000 lobbyisten, in hun sector gaan honderden miljoenen euro’s om. De grote meerderheid werkt voor bedrijven – niet voor natuur of mensenrechten. Zeker in de tweede termijn van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen lopen bedrijven de deur plat bij de EU-ambtenarij. Maar volgens Moritz zijn dat vooral de multinationals. Hun belangen zijn heel anders dan die van het mkb. „Zij kunnen wél met gemak een extra compliance officer of adviesbureau betalen. Wij niet.”
Gelukkig is er de wereld van de evenementen, de panels, de soirees. Daar draven EU-ambtenaren plichtsgetrouw op: vandaag zit een topambtenaar van het klimaatdepartement in het panel. „Hier moeten ze wel luisteren naar mensen die niet worden betaald om te klagen”, grijnst Moritz, doelend op al die fulltime lobbyisten die in Brussel rondlopen. „Daarom brengen we zoveel ondernemers hierheen. Dan horen ze eens hoe het echt zit. Ongefilterd.”
Politici, deskundigen en lobbyisten tijdens de koffiepauze van de European Geothermal Summit in het Brussimogebouw in Brussel.
Op het podium, tussen rode toneelgordijnen, grijpt Moritz als gespreksleider zijn kans. Boven de panelleden heeft hij een gigantische grafiek laten projecteren. Te zien is wat bedrijven betalen voor hun CO2-uitstootrechten in de EU, Californië, China en Nieuw-Zeeland. Hij wendt zich tot de ambtenaar, die naast hem zit. „Waarom is het zo veel duurder hier? Ik neem aan dat de bedoeling niet is om Europese bedrijven de nek om te draaien?”
De ambtenaar, een bebaarde Tsjech die Jan Dusík heet, aarzelt. Hij begint begripvol over de benzineprijs die hij laatst in Duitsland aan de pomp moest betalen. Ja, die was ook hoog. Hij zegt daarna dat de Europese Commissie „niet wil dat bedrijven vertrekken” en al sleutelt aan het klimaatbeleid, maar ook dat er véél meer speelt in de wereld dat de lastige concurrentiepositie van het bedrijfsleven verklaart.
De ondernemers horen het vanaf ronde tafels in de zaal sceptisch aan. Ze komen uit heel Europa, maar wat ze delen is hun frustratie – en hun dresscode. De vrouwen dragen nette jurken en broekpakken, de mannen grijze en marineblauwe pakken, bijna altijd met das en hier en daar een pochet. Spijkerbroeken of vrolijke sokken zie je hier niet. Het heeft iets van een gala.
Op het podium is Dusík de gebeten hond. Een Italiaanse consultant ratelt eindeloos cijfers op over de aardewerkindustrie in eigen land, die veel last heeft van de hoge energiekosten. Een Europarlementariër, ook Italiaans, zegt dat de EU „veel te ideologisch” is geworden en innovatie onmogelijk maakt. De walm van de opgestarte barbecue verspreidt zich intussen door de zaal.
„Je zult moeten kiezen: wil je de industrie laten overleven of niet?” zegt de Europarlementariër.
Stefan Moritz knikt. „Hopelijk”, zegt hij, „loopt dit niet uit op een armageddon.”
Wat heeft een ambtenaar hier eigenlijk te zoeken? Dusík haalt zijn na afloop schouders op. Kritiek hoort erbij, zegt hij terwijl hij richting de uitgang loopt. „De volgende keer spreek ik weer met de andere kant, met mensen die vinden dat we het beleid veel te veel hebben verzacht.”
Luisteren is belangrijk, vindt Dusík. Ook naar „kritiek uit het hart”, al ging dat ‘armageddon’ hem wel wat ver. Dat beschouwt hij als „mentale training”. En nu moet hij gaan, de barbecue slaat hij over. Vanochtend was hij al bij een ander panel, van denktank Bruegel. Straks moet hij weer terug die kant op, voor een ‘working dinner’ met de deelnemers.
In de tuin van het theater, waar glazen bubbels worden uitgedeeld, staat de Duitse Europarlementariër Moritz Körner. Naast hem groeit de wachtrij voor de schalen vlees en vis – lam met tijm, bavette, garnalenspiesjes. Dit, merkt hij, is geen doorsnee Brussels borrelpubliek. „Wat je moet bedenken, is dit: deze mensen wonen niet in de EU-bubbel. Ze spreken een andere taal.”
Hij ziet het vaker. Als politicus voor de liberale FDP omschrijft Körner zichzelf als pro-business. „Maar als ik thuis met ondernemers spreek, merk ik dat ineens de EU sta te verdedigen! Ik heb gezien uit welk compromis een regel voortkomt. Maar veel bedrijven zien dat niet, zij hebben niet meegepraat. Het is natuurlijk goed om rekening te houden met de onderbuik. Maar we moeten soms ook terugpraten.”
Dan wordt hij geroepen, Körner krijgt de microfoon aangereikt om de barbecue officieel te openen. „Bedankt dat jullie hier zijn,” begint hij. „Deze stad kan wel wat vers bloed gebruiken. Ze moeten hier af en toe horen wat het mkb en de burgers vinden van hun Brusselse wetgeving!”
In het Charlemagne-gebouw in Brussel, waar verschillende directoraten-generaal van de Europese Commissie zitten, praten bezoekers van de European Sustainable Energy Week bij tijdens een koffiepauze.
De Guinness en de wijn vloeien rijkelijk, onder het systeemplafond van de Ierse EU-ambassade. De stemming zit er goed in bij de uitgenodigde EU-correspondenten. Ook het grote Duitsland organiseert een persborrel, precies tegelijkertijd, een eindje verderop. Maar de Ieren zitten dit halfjaar alle vergaderingen tussen Europese ministers en regeringsleiders voor, en ze hebben voor de gelegenheid drie van hun topdiplomaten in Brussel laten opdraven om zich onder de journalisten te mengen. Dat maakt hun recepties populair.
Landen lobbyen ook in Brussel, en dat doen ze deels via de circa negenhonderd journalisten die er permanent rondlopen. Niet voor niets heeft elk EU-land één of twee diplomaten in dienst die aan de lopende band het laatste nieuws – hún versie, althans – verspreiden via briefings, tijdens koffieafspraken en in eindeloze appgesprekken.
Deze diplomaten zijn voor de EU-correspondent wat spindoctors zijn voor Haagse journalisten. Ze dienen misschien hun eigen belang, maar hebben wel waardevolle informatie in handen. Plus: sappige quotes.
De meeste journalisten hebben zich na een paar glazen Guinness verplaatst naar het Jourdanplein – niet ver van de friettent waar Angela Merkel tijdens late EU-toppen graag een patatje haalde – om nog iets van de Duitse borrel mee te krijgen, op het terras van een wijnbar. Het is schuilen onder de parasollen, want het plenst.
Als een feestje waar de gasten voortdurend over elkaars schouder naar de volgende gesprekspartner kijken, zo staan veel journalisten zich al af te vragen waar ze straks heengaan. De concurrentie is groot. Er is ook een receptie van een bankenvereniging, en één van de Duitse deelstaat Hessen. Eén journalist kan trots vertellen dat hij is uitgenodigd op de receptie van het consultancybureau dat AI-gigant Anthropic adviseert.
Op donderdagavond stroomt op Place du Luxembourg, in de Europese wijk van Brussel, vol met politici, ambtenaren, lobbyisten en journalisten.
Door naar de borrel van Hessen, een stukje Duitsland met niet veel meer dan 6 miljoen inwoners maar een forse, ambassade-achtige vertegenwoordiging in een modern pand midden in Brussel. Er liggen knalrode Hessen-petjes bij de garderobe (gratis mee te nemen) en op het dakterras kunnen de genodigden, door grote doorzichtige zeilen afgeschermd van de regen, genieten van wijn, verzorgd door het departement voor wijn- en landbouw, en van hardgekookte eieren in groene saus, de culinaire specialiteit van de regio. Er wordt hier geen woord Engels gesproken.
Het diplomatieke wereldje van Brussel kan een kosmopolitische bubbel zijn, maar het is net zo goed een Wereldtentoonstelling. Landen van binnen en ver buiten de EU, en heel wat Europese provincies en regio’s, hebben kamp opgeslagen in de stad en voortdurend doen ze hun best om iets van zichzelf te laten zien, terwijl ze intussen hun belangen en bedrijven naar voren schuiven.
De Australische diplomaten hebben hun fameuze Great Australian Barbie, een barbecuefeest. De VS vierden deze zomer uitbundig de 250-jarige onafhankelijkheidsviering. De deelstaat Beieren huist in een stadskasteel, waar mannen in lederhosen in het voorjaar een meiboom optuigen en waar tijdens het Oktoberfest gratis bier wordt geserveerd. De Zweedse ambassadeur laat meisjes met brandende kaarsen op hun hoofd liedjes zingen tijdens het lichtjesfeest Sint-Lucia.
Een receptie kan hét moment zijn waar je je als lobbyist realiseert dat een debat in beweging is. Of je bemachtigt er een essentieel visitekaartje. Het kan ook dodelijk saai zijn. En zelfs al is het eten en drinken gratis, je bent toch weer een avond van huis, en vaak is het nog vette hap ook. Je weet nooit of het je tijd waard zal zijn. Maar om dat te ontdekken, moet je toch maar weer gaan.
Kater of niet, tijd voor een goed gesprek over het Europese industriebeleid. In een zaaltje in de salon van het Europees Parlement buigen lobbyisten en Europarlementariërs zich over de vraag wat de EU kan betekenen voor industriebedrijven die in zwaar weer zitten. Het achtergrondgeluid wordt gevormd door talloze fruitschaaltjes die tegelijkertijd worden leeggelepeld, zwartgeblakerde afbakcroissantjes die worden verslonden, geslurp van koppen koffie.
In de drukke Brusselse agenda zijn dit soort ontbijtsessies een uitkomst. Ver voor het officiële begin van de werkdag kun je je al laten bijpraten over industriebeleid. Of over de EU-kandidatuur van Montenegro, die een paar zaaltjes verderop met een minister uit dat land wordt besproken. In de zaal ertussen houdt een Portugese Europarlementariër een gloedvol betoog over het behoud van de autoradio, een onderwerp dat wat hem betreft niet minder belangrijk is. „Wat wij doen, gaat over het redden van mensenlevens!” Er wordt in de zaal instemmend geknikt.
Zetels in het Europees Parlement.
In de industriediscussie gaat het over dezelfde thema’s die door Stefan Moritz en zijn mkb’ers zo verhit werden aangestipt. Ook hier is een ambtenaar van de Europese Commissie aangeschoven. Maar er zijn minder pochetten, de meeste deelnemers lopen dagelijks rond in Brussel en de toon is totaal anders.
„We zijn erg blij met de denkrichting van de Commissie”, zegt een Française die de Europese windindustrie vertegenwoordigt. „Er is veel aan deze voorstellen dat ons zeer goed bevalt”, zegt een Griekse cementproducent. En zo gaat het door. Iedereen is enthousiast. Ze hebben alleen nog wat kleine ideeën waarmee ze willen dat het beleid wordt bijgeschaafd, een beetje maar.
„De lobby wil hier aardig gevonden worden”, zegt Europarlementariër Dirk Gotink (NSC) een paar dagen later. „Te aardig, als je het mij vraagt.”
Bovendien, zegt hij, raakt het lobbywerk in Brussel vaak versplinterd in allerlei deelbelangen. Om het beleid te beïnvloeden hoef je als lobbyist soms maar één van de 720 Europarlementariërs aan je kant te hebben. „Omdat je hier geen vaste coalitie en oppositie hebt, worden heel veel amendementen aangenomen, Je kunt elkaar later altijd weer nodig hebben, elke stem is kostbaar, dus iedereen wordt iets gegund.”
„Er zijn twee dingen waar Nederlanders veel van hebben en de rest van Europa te weinig”, zegt Reinier van Lanschot. De Europarlementariër van Volt laat een korte stilte vallen. „Bitterballen en zelfvertrouwen!”
Hier zijn ze wel, de bitterballen, met twee soorten mosterd, op het Nederlandse feestje in Straatsburg. Het is de week waarin het Europees Parlement zijn maandelijkse volksverhuizing naar de Franse Elzas maakt. ’s Middags heeft Ursula von der Leyen haar grote State of the European Union-speech gegeven. Europarlementariërs en bedrijven als Heineken, Thuisbezorgd en Ahold-Delhaize hebben zich verzameld in de zonovergoten tuin van een chique art deco-villa.
Allemaal komen ze even aan het woord. De meeste parlementariërs doen hun best om zich van hun meest bedrijfsvriendelijke kant te laten zien. Minder regels. Minder handelsbarrières. Een beter werkende Europese markt. PVV’er Sebastian Kruis noemt Von der Leyen tijdens een plenair moment voor het borrelpubliek een „dictatoriaal Duits ijskonijn”. Vervolgens zegt hij dat hij ervoor gaat pleiten om „het handelsverdrag met de Andesgemeenschap te moderniseren en de betrekkingen te intensiveren, omdat de Europese Unie zijn handelsrelaties moet diversifiëren”. De BV Nederland staat op één.
Koffiepauze tijdens de European Sustainable Energy Week in het Berlaymont Hotel in Brussel.
De sprekers worden aan elkaar gepraat door Stefan de Bruijn. Hij runt het lobbykantoor Castro, dat deze receptie organiseert, samen met oud-wethouder Frits Huffnagel, die als enige man zonder jasje rondloopt („heb ik per ongeluk in mijn hotelkamer in Parijs laten hangen”).
Nederlandse bedrijven hebben vaak niet door hoeveel macht er in Brussel zit, zegt De Bruijn na afloop, een biertje in de hand. „Je kunt er veel makkelijker contact leggen met een ambtenaar dan in Den Haag. De experts van de bedrijven die hier zitten zijn vaknerds, de ambtenaren ook. En ze luisteren. Een Nederlandse ambtenaar vraagt zich eerder af: kan dit wel?”
Juist omdat Brussel zo dicht bij is, besteden Nederlandse bedrijven er niet zoveel tijd. Het is om de hoek, je bent er zo, en dus doen veel lobbyisten van Nederlandse ondernemingen de EU ‘erbij’. Verder richten ze zich liever op de Nederlandse politiek, vertelt De Bruijn. „Tegen ons zeggen ze: we zien nog wel hoe dit in Nederland wordt ingevoerd.”
„Maar dan zijn de deals al gesloten!”, valt Frits Huffnagel hem bij. „Dan ben je te laat!”
Op de bijeenkomst van Carbon Management Europe.
De eerste panelsessie, over concurrentiekracht en de nieuwe EU-begroting, is achter de rug en de deelnemers dalen af richting de kelder, waar een lunchbuffet (bakken met quinoa, couscous, pompoen en een gerecht met gember en varkensvlees) klaarstaat. Het is afgeladen druk op het hoofdkantoor van denktank CEPS – niet te verwarren met andere denktanks zoals CER, ECFR, EPC, ECIPE, EPIC en EPICENTER.
Tussen de lobbyclubs, de parlementariërs en de nationale en regionale delegaties kan één Brusselse hoofdrolspeler in het netwerkcircuit niet ontbreken: de denktanks. Als ze voor het CEPS rapporten schrijft, vertelt hoofdonderzoeker Cinzia Alcidi in de lunchpauze, neemt ze een standpunt in. Maar vandaag is ze gespreksleider, en wil ze neutraal blijven. „Alles raakt steeds meer gepolitiseerd. In zo’n omgeving denk ik dat er nog meer behoefte is aan plekken waar we nog echt ideeën kunnen uitwisselen.”
Waar vind je dat Europese debat? Nationale politici houden zich liever met nationale zaken bezig. In het Europees Parlement is van een ideeënstrijd amper sprake. De zaal is tijdens de meeste debatten uitgestorven, echt levendig wordt het niet. De parlementariërs komen binnen, speechen (in hun eigen taal) en verlaten de zaal weer – vaak delen ze er later een filmpje van.
Blijft over: het netwerkcircuit. Ja, het speelveld is ongelijk. Niet elke sector of stem telt even zwaar. De lobbywereld is veelal ontransparant en bij vlagen schimmig. En toch is er, in die ene opmerking van een geïnteresseerde uit het publiek tijdens een vragensessies, in de woede-uitbarsting van een ondernemer of de boze aanklacht van een ngo-medewerker, een glimp op te vangen van iets dat op democratie, of op zijn minst debat, lijkt.
Dan zit de lunchpauze erop. De kelder loopt leeg. De rokers komen weer naar binnen. Alcidi moet aan de slag. Het volgende panel kan beginnen.
Fotograaf Alessandro Gandolfi legde het Brusselse lobbycircuit vast voor zijn serie Lobbyland. Hij wil laten zien hoe macht werkt in Brussel. Die is niet geconcentreerd in een enkel gebouw, maar bevindt zich in een dicht netwerk waar politiek, zakenleven en belangenorganisaties samenkomen, zo schrijft Gandolfi. Hij ziet „een dagelijks ritueel” waar informele gesprekken, onderhandelingen bij een kopje koffie en deals tijdens een lunch mede het leven van 450 miljoen Europeanen vormgeven.
Straatbeeld in de Europese wijk in Brussel.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie