Bijzonder aan het cabaret van Paulien Cornelisse was dat ze een geheel eigen stijl wist te ontwikkelen, die je maar moeilijk kunt vergelijken met die van een van haar vele collega’s. Korstmos, de sociale interactie tussen lichaamscellen en het gele stoplichtmannetje: voor alles was plaats.
schrijft voor de Volkskrant over cabaret, stand-upcomedy en musical.
In haar show Hallo aarde (2011) wekte Paulien Cornelisse het gele mannetje tot leven dat we kennen van de afbeeldingen bij stoplichten, waarop hij demonstreert hoe je op het knopje moet drukken. Minutenlang kroop Cornelisse met zichtbaar plezier in het hoofd van dit mannetje. ‘Hij staat er met zijn rechte vinger zo intens geconcentreerd bij. Zo van: als ik maar één ding doe in mijn leven, laat ik het dan goed doen.’
Op het cabaretpodium was Paulien Cornelisse helemaal op haar plek. Nadat ze in 2007 een tweede plaats behaalde op het Leids Cabaret Festival, maakte Cornelisse vijf succesvolle solovoorstellingen. Van haar debuut Dagbraken in 2008 tot aan haar post-coronavoorstelling Aanstalten in 2022. De tournee van haar zesde voorstelling, Komma, moest zij in 2024 annuleren als gevolg van haar ziekte. Hetzelfde lot trof Waar was ik gebleven, een voorstelling die dit najaar gespeeld zou worden op één locatie, het Amsterdamse DeLaMar Theater.
Bijzonder aan het cabaret van Paulien Cornelisse was dat ze een geheel eigen stijl wist te ontwikkelen, die je maar moeilijk kunt vergelijken met die van een van haar vele collega’s. Cornelisse bracht persoonlijke, licht absurdistische verhalen. Ze nam de toeschouwer hierin volledig mee in haar unieke gedachtewereld. Haar taalobservaties vonden hierin als vanzelf een plaats. Maar ze was in het theater niet alleen maar de taalcolumnist. Ze werd ook steeds meer een bedreven stand-upcomedian, die haar volle theaterzalen energiek bespeelde met rake grappen. Gaandeweg werd haar werk steeds theatraler, en ging ze meer gebruikmaken van bijzondere decorstukken en projecties op het toneel.
Dat was te zien in Maar ondertussen, haar derde voorstelling, die in oktober 2013 in première ging. Er stond een microscoop op het toneel, omringd door pipetjes, buisjes en hygiënische spray. Cornelisse vertelde in de show dat er bij haar onrustige cellen waren geconstateerd, die moesten worden verwijderd. Deze gebeurtenis zette haar aan het denken over wat er ‘ondertussen’ allemaal gebeurt in een mensenleven. Terwijl de aarde om de zon draait, gebeurt er van alles op die aarde. En terwijl de mens in zijn keuken een boterham met pindakaas smeert, zijn zijn lichaamscellen met hele andere dingen bezig.
Cornelisse maakte haar voorstelling ook letterlijk persoonlijk, want ze pipetteerde haar eigen speeksel en bloed onder de microscoop. Door deze cellen te projecteren op een groot scherm liet ze ‘het achterste van haar tong zien’. De onrustige cellen die we op het scherm heen en weer zagen bewegen, werden door Cornelisse al snel van namen voorzien en hun sociale interactie werd geduid. Het memorabele toneelbeeld van de cellen op het scherm maakte deze voorstelling naast komisch ook licht onheilspellend.
In de al net zo sterke opvolger Om mij moverende redenen (2017) werd er niet ingezoomd, maar juist in extreme mate uitgezoomd. Cornelisse vertelde in deze show over haar fascinatie voor korstmos. Tijdens een bezoek aan een botanische tuin was Cornelisse overvallen door de rust en zachtheid die een kas met daarin alleen maar mossen uitstraalde. Toen zij te horen kreeg dat korstmos al vele miljoenen jaren bestaat en sommige mossen slechts één centimeter per eeuw groeien, bood dat direct nieuwe inzichten in de nietigheid van de mens.
Haar show ging niet direct over de actualiteit van dat moment (Donald Trump was net verkozen tot president), maar door uit te zoomen leverde zij toch slim, subtiel commentaar op de tijdgeest. Tijdens de voorstelling kroop zij een paar keer weg in een klein broeikasje met mossen op het toneel, om even te vluchten voor de chaos in de wereld.
Naast de cabaretsolo’s kwamen er andere theaterprojecten op haar pad. In 2022 schreef Cornelisse haar eerste libretto voor Operetta Land, in samenwerking met theatermaker Steef de Jong voor De Nationale Opera & Ballet. In deze goed bezochte familievoorstelling werd er een eigentijdse draai gegeven aan het vergeten theatergenre van de operette. Cornelisse schreef een verhaal over kleurrijke personages die leven in ‘Operetta Land’, een onbekommerd luilekkerland dat moet concurreren met het vijandige Operanië, het buurland van de serieuze opera.
Er werden nieuwe artistieke paden ingeslagen, plannen voor nieuwe voorstellingen gemaakt en er was een groot publiek dat haar graag zag optreden. Dat maakt het zo onvoorstelbaar zonde dat het Nederlandse theater nu geen nieuwe voorstelling van Paulien Cornelisse meer in het vooruitzicht heeft.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant