Na zijn val van een berg in Zwitserland geloofden dokters niet dat sterrenkundige Leon Houben ooit nog wetenschappelijk onderzoek zou kunnen doen. Deze week promoveerde hij met zijn onderzoek naar mysterieuze kosmische signalen.
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Ineens sloeg het noodlot toe. Toen hij in 2019 met een goede vriend klom in de Zwitserse Alpen, viel Leon Houben 15 meter naar beneden en landde op zijn hoofd. Hij zat op dat moment in het vierde jaar van zijn promotie in de sterrenkunde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.
‘Die val zorgde voor ernstige hersenschade’, vertelde Houben deze week tijdens zijn promotieceremonie. ‘De weken en maanden erna begon ik meer en meer moeite te hebben om dingen te herinneren van voor het ongeluk.’
Hij herkende plots de mensen niet meer die op hem afkwamen om te vragen hoe het met hem ging. ‘Voordat hij mij na zijn ongeluk weer tegenkwam, moest hij mij eerst googelen’, mailt zijn promotiebegeleider Heino Falcke over die periode.
De twee kenden elkaar op dat moment eigenlijk al jaren, zo memoreert Falcke tijdens de promotiebijeenkomst. Na de val spraken ze elkaar regelmatig op Falckes werkkamer. ‘We praatten over wie Leon is, over wie ik ben. Over de vraag hoe je je moet gedragen, hoe je wetenschappelijk onderzoek doet, over waarom je het ene ding wel kunt zeggen en het andere niet.’
De promovendus was na de val namelijk meer kwijt dan alleen zijn herinneringen. ‘Ik moest heel veel natuurkunde en sterrenkunde opnieuw leren’, zegt hij. De ernst van zijn hersenschade zorgde ervoor dat Houbens dokters niet geloofden dat hij überhaupt ooit nog wetenschappelijk onderzoek zou kunnen doen, laat staan dat hij zijn promotie zou kunnen afronden.
Het maakte van zijn promotie niet alleen een cognitief, maar ook emotioneel hoogtepunt. ‘Laat me dit hardop zeggen: ik ben in staat om wetenschappelijk onderzoek te doen, en daar een proefschrift over te schrijven. En daar ben ik fucking trots op.’
Voor zijn onderzoek doorzocht Houben een grote hoeveelheid meetgegevens afkomstig van de radiotelescoop Effelsberg in Duitsland. Daarin speurde hij naar specifieke signalen uit de kosmos, die ondergesneeuwd waren geraakt, bedolven onder ruis afkomstig van onder meer mobiele telefoons en radarsystemen. Houben ontwikkelde software die zulke ruis eruit filtert, iets waarmee hij onder meer twee nieuwe radiosignalen ontdekte die voorheen onopgemerkt waren gebleven.
Daarnaast stuitte Houben op een mysterie, een reeks zwakkere radioflitsen afkomstig uit de Melkweg waarvoor nog geen verklaring is. Het is überhaupt niet zeker of ze een sterrenkundige oorsprong hebben.
‘Met statistische berekeningen heb ik kunnen aantonen dat in ieder geval een deel van de flitsjes van echte, nog onontdekte bronnen komen. Dat is tof, want dat betekent dat er nog veel meer te ontdekken valt in onze eigen Melkweg’, zo zei hij in een persbericht over zijn onderzoek. ‘Heel bijzonder – een geheim’, oordeelde ook Falcke tijdens de uitreiking over die vondst. ‘We moeten nog uitvinden wat dit precies is.’
Zijn proefschrift gaf Houben de titel Op zoek naar dat wat nooit verloren ging, niet alleen een verwijzing naar hoe hij zijn bevindingen tevoorschijn toverde van onder een waas van ruis, maar ook naar zijn persoonlijke verhaal. Hij is er namelijk van overtuigd dat zijn herinneringen van voor het ongeluk nooit helemaal verloren zijn gegaan.
‘Ik heb er lang en uitgebreid naar gezocht. Maar ze zitten ergens opgeslagen in mijn brein waar ik simpelweg niet meer bij kan’, zei hij. ‘Dat betekent dat ik geen actieve herinnering meer heb aan mijn verleden. En ik wil hierbij benadrukken dat ik die zin al lang gebruikte voordat iemand anders hem van mij stal’, zo verwees hij met een kwinkslag naar het beroemde citaat van voormalig premier Mark Rutte.
Hoewel Houben zijn liefde voor sterrenkunde behield, veranderde zijn ongeluk ook zijn interesses. Zo begon hij zich bezig te houden met kunst. ‘Dat had hij voor zijn val helemaal niet’, mailt zijn promotor Heino Falcke. ‘Hij benadert de wereld op een nieuwe manier, met een ruimere horizon.’
Houben richtte Studio Synergy op, dat het snijvlak zoekt tussen wetenschap en kunst. ‘Verkenning is het medium, nieuwsgierigheid de sleutel’, zo staat het op de website. ‘Ik geloof dat je moeilijke onderwerpen het best kunt uitleggen door ervaringen’, zei Houben.
Tijdens zijn promotie voegde hij daad bij het woord. Houben onthulde een uitvergrote versie van zijn proefschrift, waarin de tekst in een heel klein lettertype staat, met het blote oog niet leesbaar. ‘Je moet de woorden hier zoeken tussen de lege ruimte’, zo zei hij tegen het publiek. ‘Zoals ik ook mijn onderzoek moest beginnen met een blanco canvas.’
Na zijn val schreef Houben ook mee aan een psychologisch vakartikel, over hoe ‘de hersenen werken, hoe denken überhaupt werkt’, zei zijn promotor Heino Falcke. Het artikel, dat hij samen met een onderzoeker uit de psychologie schreef, moet nog worden gepubliceerd.
Kort na het ongeluk herkende Houben zelfs sommige alledaagse voorwerpen niet meer. ‘Ik wist bijvoorbeeld niet hoe een ‘schroevendraaier’ heette. En ik wist niet meer dat een langwerpige auto met veel mensen erin een ‘bus’ was, die ik kon nemen om ergens heen te gaan.’
Het begin van Houbens herstel vond plaats tijdens de coronalockdown. ‘Hij zat letterlijk opgesloten in een klein stukje ruimte en een klein stukje tijd. Hij was zijn geheugen kwijt, het verleden was weg en de toekomst was onzeker’, zegt Falcke.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant