Monarchie Marokkaanse jongeren worstelen met een gebrek aan toekomstperspectief: tienduizenden grepen eind juli de kans om het land te verlaten. De parlementsverkiezingen van vorige week zullen weinig aan hun situatie veranderen: niet de premier bepaalt, maar de koning.
De Marokkaanse koning Mohammed VI (rechts) ontvangt de Spaanse premier Pedro Sánchez in Rabat, begin 2024.
Het lijkt tegenstrijdig: Marokko oogt enerzijds als een baken van orde in een relatief instabiele regio. Het Noord-Afrikaanse land is over het algemeen veilig, geliefd bij toeristen en vorige week vonden er op vreedzame wijze lokale en parlementsverkiezingen plaats.
Anderzijds broeit er van alles onder het oppervlak. Ondanks de fors groeiende economie blijft het banentekort groot, ruim een derde van de jongeren is werkloos. Vorig jaar gingen jongeren massaal de straat op om hun frustratie te uiten over de staat van de zorg en het onderwijs, eind juli van dit jaar gingen zeker 70.000 mensen vanuit Marokko de grens over naar de Spaanse exclave Ceuta, hopend op een betere toekomst in Europa.
Die ontevreden onderstroom kwam niet tot uiting tijdens de verkiezingen. „Een opvallend verschijnsel onder de jeugd in Marokko is hun politieke onverschilligheid”, zegt Pierre Vermeren, hoogleraar hedendaagse geschiedenis aan de Sorbonne Universiteit in Parijs en gespecialiseerd in de Maghreb. „Slechts 19 procent van de jongeren onder de 35 jaar [die de helft van de populatie in Marokko vormen] staat op de kieslijsten.”
Ook de opkomst bij de verkiezingen was laag: slechts 5,5 miljoen van de 28 miljoen stemgerechtigden hebben hun stem uitgebracht. Uiteindelijk won de Parti authenticité et modernité (PAM), een redelijk liberale partij die in 2008 door de belangrijkste adviseur van de koning werd opgericht. PAM heeft partijleider en burgemeester van Marrakech Fatima Ezzahra El Mansouri voorgedragen als premier, de eerste vrouwelijke premier van het land.
Maar dat de PAM de Rassemblement National des Indépendants (RNI), die de afgelopen jaren de premier leverde, naar de tweede plek dwong, maakt voor de situatie in Marokko weinig uit, zegt Vermeren. De coalitieregering wordt al jarenlang gevormd door dezelfde drie partijen, naast PAM en RNI gaat het om de conservatief-nationalistische Istiqlal-partij. „De coalitie zal het beleid van het paleis uitvoeren met een lichte wisseling van de wacht.”
Ook Marokkodeskundige Paolo De Mas wijst op de rol van het paleis binnen de regering. „Als je naar de situatie in Marokko kijkt, moet je eerst kijken naar het koningshuis.” Marokko is een constitutionele monarchie, legt De Mas uit, met verkiezingen en een parlement. „Maar de gang van zaken wordt door het koningshuis bepaald. Het parlement kan zijn controlerende taak slechts beperkt uitvoeren.”
Een vrouw loopt langs verkiezingsposters van partijen die meededen aan de recente verkiezingen.
Het is dus koning Mohammed VI, sinds 1999 in het zadel, die de koers van het land uiteenzet. En als het aan het koningshuis ligt, blijft dat ook zo. De Mas: „De vader van de koning, Hassan II, heeft altijd voor een eenpartijstaat gewaakt, omdat die partij een concurrent van het koningshuis zou kunnen worden.” In de Marokkaanse grondwet is de verplichte verkiezingsdeelname van meer dan één partij daarom verankerd. „Het koningshuis speelt verdeel en heers, en dat lukt. Vorige week deden 38 partijen mee”, zegt De Mas, die jarenlang in Marokko woonde en onder meer oud-directeur is van het Nederlands Instituut in Marokko (NIMAR).
Behalve met een zeer ontevreden groep jonge mensen, heeft het koningshuis tegenwoordig echter ook te maken met de broze gezondheid van de 63-jarige koning. Mohammed VI onderging de afgelopen jaren twee hartoperaties, moest een reis schrappen vanwege griep en brak eind 2024 zijn schouder. Toen in de zomer van 2022 een video verscheen waarin hij door Parijs leek te strompelen, bleef een officiële verklaring uit. Zijn maandenlange afwezigheid eind vorig jaar en begin dit jaar, onder meer tijdens de Africa Cup, werd wel uitgelegd door zijn arts: de koning zou lijden aan rugpijn en spierspasmen.
De Marokkanen aanvaarden de openbare afwezigheid van Mohammed VI, zegt De Mas. „Bovendien is de koning alert als hij dat moet zijn.” Vermeren wijst erop dat monarchieën het voordeel hebben dat troonopvolging geregeld is. Mohammeds zoon Hassan wordt achter de schermen klaargestoomd om het op een dag van zijn vader over te nemen, dan als koning Hassan III. „Het lijdt geen twijfel dat de Marokkanen om hun koning zullen rouwen, zonder de machtsovername door de jonge man te betwisten”, zegt Vermeren.
Portret van koning Mohammed VI in de Souk El Had, in Agadir.
Wat betreft de maatschappelijke druk blijft de koning ook buiten schot: de jongeren richten zich in hun protesten wel tot de koning, maar niet tegen hem. „Kritiek op de koning wordt in Marokko niet getolereerd, dat is een verboden onderwerp, net als religie en de kwestie rond de Westelijke Sahara”, zegt De Mas. „De koning onder vuur nemen is dus echt de laatste optie die de jongeren hebben, zeker omdat er geen geloofwaardig alternatief is.” Hij noemt de koning een factor van stabiliteit. „Als hij verdreven wordt, kunnen er enorme uitbarstingen uitbreken zoals elders in de Arabische wereld, dat weten de Marokkanen ook.”
Tot dusver was de koning volgens De Mas ook altijd goed in het beheersen van crises. „Het is een herhaling van zetten: elke nieuwe generatie gaat de straat op vanwege de uitzichtloosheid in het land [in 2011 was er de Arabische Lente, in 2016-2017 de Rifprotesten, in 2025 de Gen-Z-protesten]. Het koningshuis krijgt hen daarna altijd weer behendig in het gareel.”
Toch sluit hij niet uit dat de stabiliteit ooit aan het wankelen wordt gebracht. „Je ziet dat de onderstroom steeds moeilijker beheersbaar wordt, omdat de tegenstellingen tussen arm en rijk blijven groeien. Dat is een grote bron van onrust.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie