Steeds meer mensen wereldwijd zien social media als schadelijk voor de democratie. Dat blijkt uit onderzoek van het Amerikaanse Pew Research Center. Het meest sceptisch van alle landen is Nederland: 93 procent van de Nederlanders denkt dat sociale media hun gebruikers manipuleren.
is techredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over digitale autonomie, sociale media en games.
Het onderzoek van Pew Research past in de recente golf van kritiek op sociale media. Zo hebben Amerikaanse rechters en de Europese Commissie platforms als TikTok, Instagram en Facebook dit jaar al als ‘verslavend’ en ‘schadelijk’ bestempeld en verschijnen er wereldwijd leeftijdslimieten voor sociale media. De Europese Commissie kondigde in september nog een eigen ‘verbod’ aan voor social media voor jongeren, dat bedrijven moet dwingen om verslavende ontwerpen uit apps te halen.
De kritiek gaat voornamelijk over de onderliggende algoritmen van platforms. Die bevelen niet alleen video’s, foto’s en berichten aan die gebruikers vermakelijk vinden, maar vooral ook zaken die sterke emoties oproepen.
Dat speelt desinformatie en polarisatie in de hand, bijvoorbeeld door gevoelige onderwerpen als immigratie of genderongelijkheid onevenredig voorrang te geven. Omdat de op financieel gewin afgestemde algoritmen ook het publieke debat bepalen, bedreigt dit volgens experts de democratie.
Het Amerikaanse Pew Research ondervroeg in totaal ruim 42 duizend mensen verspreid over 37 landen over de wisselwerking tussen sociale media en democratie. Steeds meer mensen maken zich daar zorgen over, blijkt uit de resultaten, Nederland voorop.
Zo’n 70 procent van de duizend ondervraagde Nederlanders denkt dat sociale media slecht zijn voor de democratie, vergeleken met 54 procent in 2022. In geen ander land is die groep zo groot. Er zijn ook Nederlanders die sociale media juist goed vinden voor de democratie, maar dat worden er steeds minder, van 44 procent in 2022 naar 27 procent nu.
‘Een belangrijk onderzoek’, zegt Nienke Venema, directeur van Stichting Democratie en Media. Met de stichting waarschuwt Venema al langer voor de dreiging van manipulatie en desinformatie op sociale media. Als voorbeeld noemt ze de eerste verkiezingsoverwinning van de Amerikaanse president Donald Trump in 2016. Russische trollenlegers maakten destijds misbruik van de ophefstimulerende algoritmen van sociale media om de Amerikaanse publieke opinie te sturen.
Het onderzoek van Pew Research laat volgens Venema zien dat Nederlanders zich bewust zijn van deze dreiging. ‘Het onderstreept wat wij met de stichting proberen voor het voetlicht te brengen, dat een gezonde democratie niet zonder een gezond publiek debat kan, en een publiek debat niet gezond is als mondiale techreuzen bepalen wat wij te zien krijgen.’
Dat Nederlanders bovengemiddeld sceptisch zijn over technologie, bleek vorige week ook al. In grootschalig onderzoek van Gallup en Microsoft belandde Nederland op de tweede plaats van een ranglijst van landen die bezorgd zijn over AI. 67 procent van de ondervraagden zei zich zorgen te maken over kunstmatige intelligentie. Alleen de Verenigde Staten stonden hoger: daar zegt 74 procent van de bevolking ongerust te zijn over AI, bijvoorbeeld als ‘existentiële dreiging’ voor de mensheid.
Zorgen over de invloed van sociale media op de democratie groeien ook in buurlanden Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, blijkt uit het onderzoek van Pew Research. Steeds meer mensen vinden dat socialmedia-apps voor polarisatie zorgen en gebruikers manipuleren, bijvoorbeeld in hun meningsvorming. Ondanks die zorgen blijven de meeste respondenten, over alle landen heen, overwegend positief over sociale media.
Die positiviteit valt het meest op in ontwikkelende economieën zoals Kenia of Bangladesh, en in landen met weinig persvrijheid zoals Israël of Turkije. De waardering voor sociale media is het grootst in Nigeria, waar 80 procent van de respondenten het ziet als een goede invloed op de democratie.
Positieve sentimenten over sociale media laten zich volgens Pew Research mogelijk verklaren doordat platforms ‘mensen een stem hebben gegeven in een tijd waarin ze zich ongehoord voelen’. Gemiddeld 60 procent van de deelnemers van het onderzoek schaart zich achter deze stelling, en 77 procent denkt dat ze dankzij internet en sociale media beter geïnformeerd zijn.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant