De makers van ‘Naza’ interviewden 24 Israëlische officieren en soldaten anoniem over het uitvoeren van systematische bombardementen op Palestijnen, geholpen door een geavanceerd AI-programma. De nazi’s waren slecht, zegt er een. ‘Maar wat ben ik dan?’
schrijft voor de Volkskrant over film.
‘Je ziet de stad, maar de stad ziet jou niet’, constateert onderzoeksjournalist en documentairemaker Yuval Abraham, terwijl hij zich installeert voor weer een interview. Op de daken hoog boven het centrum van nachtelijk Tel Aviv sprak hij 24 (geanonimiseerde) officieren en soldaten van de Israëlische inlichtingendienst over hun deelname aan de systematische bombardementen op de Palestijnse bevolking, die begonnen na de aanval van Hamas op 7 oktober 2023, waarbij het meer dan elfhonderd Israëliërs doodde.
De kracht van zijn onthutsende documentaire schuilt deels in de keuze voor dit interviewdecor. De daken bieden de geïnterviewden een merkbaar gevoel van bescherming. Ze wanen zich onbespied en spreken onbevangen over hun aandeel in het systeem dat, zo stellen ze, bedoeld is om zo veel mogelijk aan Hamas gelieerde verdachten te doden, terwijl in de praktijk een veelvoud aan burgers wordt vermoord.
De titel van deze documentaire, Naza, is een afgeleide van de Hebreeuwse militaire term nezek agavi, wat zoveel betekent als nevenschade. Over gedode burgers wordt binnen het Israëlische leger gesproken in aantallen ‘naza’. Twintig doden per Hamas-verdachte werd het geaccepteerde protocol, met een uitschieter tot vijfhonderd.
Met een tot in de haarvaten van Gaza opgetuigd massasurveillancesysteem en een AI-programma waarmee telefoons worden geselecteerd die verdacht belgedrag vertonen, worden doelwitten dan thuis per drone gebombardeerd, omgeven door familieleden en buren.
Je voelt je een beetje als God, zegt een militair over het effect op degene die aan de knoppen zit. Hier krijgt het interviewdecor een morbide extra betekenis. Zó wordt dus systematisch gedood, met de blik van bovenaf op een menselijke mierenhoop.
Sommigen bagatelliseren hun misdaden (‘ik ben maar een klein radartje’), anderen voelen schaamte, een enkeling toont onverholen trots. Beklijvend is de militair die vertelt hoe hij als scholier naar Polen reisde en daar een concentratiekamp bezocht. Nooit begreep hij hoe het zover kon komen – tot nu.
De nazi’s beschouwt hij nog steeds als slecht, zegt hij, om te besluiten met een zinnetje voor de eeuwigheid: ‘Maar wat ben ik dan?’
Op dat moment durven Abraham en co-regisseur Rachel Szor (met Basel Adra en Hamdan Ballal maakten ze eerder het met een Oscar bekroonde No Other Land) zich met hun beelden óók nietsontziend stevig uit te spreken. Kort staat hun camera stil bij een filmtheater in Tel Aviv waar een eerbetoon wordt georganiseerd aan documentairemaker Claude Lanzmann (1925-2018), die met zijn negenenhalf uur durende interviewdocumentaire Shoah (1985) een cinematografisch Holocaustmonument oprichtte.
De geschiedenis herhaalt zich niet, is de niet mis te verstane boodschap, maar begint toch te rijmen.
Dat een documentaire vrijwel volledig wordt gestut door talking heads, geldt zelden als krachtige aanbeveling, zeker als die documentaire in de bioscoop wordt vertoond: filmisch is zo’n aanpak toch gemankeerd. Maar in Naza krijgen de biechtsessies van die silhouetten op die donkere daken het effect van een hoorspel: in het hoofd van de kijker ontstaan de beelden vanzelf.
Die aanpak resulteert in een documentaire die gaandeweg lijkt te veranderen in een dystopische sciencefictionfilm, om je vlak voor de aftiteling met beelden van de pure horror op de grond om de oren te slaan.
Documentaire
★★★★★
Regie Yuval Abraham en Rachel Szor
80 min.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant