Verkiezingen Bosnië De inwoners van Bosnië en Herzegovina gaan zondag naar de stembus. Het land zit ruim dertig jaar na de oorlog muurvast in een complex politiek stelsel. Weinigen hebben hoop op verbetering. „We hebben goede politici nodig die de huidige machtsstructuur kunnen doorbreken.”
Een reclamebord met een foto van Bakir Izetbegovic, de SDA-kandidaat voor het Bosnische lid van het presidentschap van Bosnië en Herzegovina, in Sarajevo.
De verkiezingsposters in de Bosnische hoofdstad Sarajevo zijn dit jaar groter dan ooit. De gezichten van de kandidaten hangen meterslang aan de gebouwen. En het zijn er veel. Aankomende zondag kiezen Bosniërs drie presidenten en parlementen op nationaal, entiteits- en kantonaal niveau. Zo’n 75 politieke partijen strijden om 518 verkiesbare plekken.
Dagelijkse problemen houden kiezers bezig: lage lonen, jeugdwerkloosheid, de vraag of er water uit de kraan komt. Toch is hierover in de campagnes vrijwel niets te vinden. „Ik heb maar twee partijen gezien die daadwerkelijk een kiesprogramma hebben gepubliceerd”, zegt politiek analist Ivana Maric. Ze doelt op de partijen SDP en Nasa Stranka, twee multi-etnische partijen. „De rest weet dat ze geen inhoud nodig hebben. Hun campagnes zijn er volledig op gericht om de macht te krijgen binnen hun eigen etnische groep.”
Bosnië is politiek sterk verdeeld. De basis hiervoor werd gelegd in het Dayton-vredesverdrag van 1995, dat de oorlog beëindigde. Sindsdien kent het land een systeem met drie presidenten: een Bosniak, een Bosnische Serf en een Bosnische Kroaat. Partijen die slechts voor één etnische groep opkomen, overheersen in de campagnes en in de meeste bestuursfuncties. „Mensen klagen graag over de politieke situatie maar vergeten soms dat ze zelf op deze partijen stemmen”, vervolgt Maric. „Politici spelen met het frame dat alleen zij hun eigen groep kunnen beschermen tegen de ander.”
Volgens Maric is er wel één kleine verbetering: in de campagne wordt minder over een mogelijke nieuwe oorlog gesproken. „Politici weten heel goed dat dat niet gebeurt. In plaats daarvan vechten ze binnen hun eigen steeds pluriformer wordende groep om de macht.” Toch blijft de situatie gespannen. Dat blijkt onder meer uit een waarschuwing van Emir Suljagic, directeur van het Srebrenica Herdenkingscentrum. Volgens hem bereiden de Bosnisch-Servische autoriteiten een inval voor in het centrum.
Mensen lopen in Sarajevo langs borden met kandidaten van politieke partijen van Bosnische Serviërs voor het presidentschap van Bosnië en Herzegovina.
De werkzaamheden in het herdenkingscentrum liggen daarom grotendeels stil, omdat de directeur de veiligheid van zijn medewerkers niet kan garanderen. Afgelopen juli werden 26 medewerkers opgeroepen voor verhoor door de politie. Volgens de Servische autoriteiten ging dit om een onderzoek naar belastingontduiking. Het Herdenkingscentrum valt echter helemaal niet onder hun jurisdictie. Het lijkt vooral een manier om te intimideren.
In Republika Srpska, de Servische deelrepubliek, is de etnonationalistische partij SNSD van Milorad Dodik al jaren aan de macht. De pro-Russische Dodik dreigt met afscheiding van Bosnië en beperkt de rechten van minderheden steeds verder. In augustus 2025 werd hij uit zijn functie gezet omdat hij het vredesverdrag schond. Hij mag zes jaar lang geen politiek ambt bekleden, toch staat zijn gezicht nog op de verkiezingsposters. „Dodik heeft achter de schermen nog steeds de macht binnen de SNSD. De kandidaten op de lijst zijn marionetten”, zegt Maric. „Maar zijn partij kan de macht verliezen. Hoewel de oppositie qua inhoud niet veel verschilt, zou het goed zijn als Dodiks machtspositie eindelijk doorbroken wordt.”
Op nationaal niveau krijgt Zeljka Cvijanovic, van Dodiks partij, waarschijnlijk opnieuw de Servische positie in het presidentschap. Voor de Kroaten is Darijana Filipovic (HDZ BiH) de grootste kanshebber. Voor het Bosniakse presidentschap strijden Denis Becirovic (SDP) en Bakir Izetbegovic (SDA), zoon van de voormalige president van Bosnië en Herzogovina, Alija Izetbegovic. Wat de uitkomst ook wordt, Bosnië gaat opnieuw een periode tegemoet waarin partijen die moeten samenwerken recht tegenover elkaar staan, en dat zal de vooruitgang in het land blijven blokkeren.
„Elke verkiezing belooft historisch te worden, maar elke keer krijgen we hetzelfde”, zegt Jasmin Jasarevic van jeugdorganisatie PRONI. Jongeren worden volgens hem steeds jonger politiek bewust, maar om de verkeerde redenen. „Ze worden lid van een partij omdat dat de snelste route is naar een goedbetaalde baan. Wie daar niet aan meedoet, verlaat het land als stil protest.”
Advertentieborden met kandidaten van Bosnische politieke partijen die zich kandidaat stellen voor het presidentschap.
De meesten vertrekken naar de Europese Unie. Jasarevic begrijpt niet dat de EU Bosnië niet meer helpt. „Ze weten dat we een fragiel land zijn, maar stellen dezelfde eisen als aan andere landen. Met ons huidige politieke systeem kunnen we daar niet aan voldoen. Van een genocide herstel je niet zomaar.”
Hoewel de meeste Bosniërs graag bij de EU willen, speelt dit thema amper in de campagnes. „Mensen hebben geen hoop meer dat dit tijdens hun leven gebeurt. Weet je wat historisch zou zijn? Een referendum over de EU. Dan worden mensen wel wakker”, zegt Jasarevic lachend.
Om fraude tegen te gaan, wordt er dit jaar voor het eerst elektronisch gestemd met biometrische identificatie. Daardoor kunnen stembureaus niet meer knoeien met stembiljetten. Dat helpt iets, maar de grootste manipulatie vindt buiten de stemlokalen plaats, zegt Maric. „Veel mensen laten zich omkopen en stemmen op een partij die hen geld of een baan belooft.”
Toch is Maric niet volledig zonder hoop. De afgelopen vier jaar kwamen er meerdere multi-etnische partijen in de coalitie, zowel nationaal als in de Federatie (de andere entiteit van het land, naast Republika Srpska). Ze moesten daarvoor samenwerken met nationalistische partijen, wat op veel kritiek stuitte. „Maar het lukte een tijdje om met een praktische blik samen te werken. Daardoor bereikten ze concrete resultaten, zoals een nieuwe tram en hogere minimumlonen”, zegt Maric. „Ik hoop dat dit op de lange termijn iets verandert. We hebben geen wonder nodig, maar gewoon een aantal goede politici die de huidige machtsstructuur kunnen doorbreken.”
Mensen lopen in Sarajevo langs politieke affiches.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie