Koningshuis De stadhouders en koningen ontleenden prestige aan de koloniën. Vooral in de negentiende eeuw was het financieel gewin groot, zo blijkt uit een onderzoek waarvan Willem-Alexander vrijdagochtend de conclusies ontving. Aan de trans-Atlantische slavernij verdiende de familie „nauwelijks”. „Niet omdat ze het niet wilden, maar omdat het niet lukte.”
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima wonen de herdenking van de afschaffing van de slavernij bij in het Oosterpark.
Op koning Willem I na hebben stadhouders, koningen en koninginnen beperkte invloed gehad op het koloniale beleid. „Ook zonder hen was Nederland een koloniale mogendheid geworden, het Huis Oranje-Nassau was daar niet voor nodig.”
Maar de familie was wél „met overtuiging en zonder wezenlijke bedenkingen” betrokken bij dat beleid dat „per definitie was gebaseerd op het uitgangspunt van Europese, witte superioriteit”. De Oranje-Nassaus waren „overtuigd van de legitimiteit” van kolonialisme, van slavernij en van het belang daarvan voor Nederland. De overzeese banden gaven hen prestige en vooral in de negentiende eeuw ook financieel gewin.
Dat blijkt uit een onderzoek van de Universiteit Leiden naar het Huis Oranje-Nassau en diens rol in het koloniale verleden dat zojuist is gepresenteerd. Koning Willem-Alexander verzocht in 2022 om het onderzoek naar zijn voorouders, betaalde daar 1,6 miljoen euro voor, en ontving vrijdagochtend de conclusies.
De onderzoekers, zo vertelde hoofdonderzoeker Gert Oostindie, emeritus hoogleraar koloniale en postkoloniale geschiedenis, konden in „grote vrijheid en onafhankelijkheid” werken. Ze hadden toegang tot het privéarchief van de familie. Oostindie zei in zijn toespraak „dat er op geen enkel moment vanuit de Dienst van het Koninklijk Huis of vanuit de Haagse politiek invloed is uitgeoefend op de wijze waarop het onderzoek werd opgezet en uitgevoerd”.
Het Huis Oranje-Nassau gedroeg zich zoals veel contemporaine (vorsten)huizen, concluderen de onderzoekers. Ze „onderscheiden zich in hun opvattingen over, en steun voor slavernij en kolonialisme niet van het grootste deel van de Nederlandse elite in hun tijd, en evenmin van koloniale vorsten elders in Europa. Ook zij waren kinderen van hun tijd, zij het zeer geprivilegieerd”.
De stadhouders hadden vanaf 1600 tot begin negentiende eeuw geen bezwaar tegen de handel in tot slaafgemaakten. Koning Willem II (1840-1849) en Willem III (1849-1890) „dachten daar iets anders over”, maar droegen niet bij aan de afschaffing. Tot koningin Juliana (1948-1980), grootmoeder van Willem-Alexander, werd er ook nooit kritiek geuit.
Daarvoor bood koning Willem-Alexander in 2023 excuses aan: „Op een gegeven moment groeit de morele plicht om op te treden. Temeer daar slavernij hier in Europees Nederland [vanaf 1863] strikt verboden was.”
Het financieel gewin was beperkt. De Oranje-Nassaus hebben omgerekend ruim een half miljard euro verdiend: door hun aandelen in de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) en vooral door de oprichting van de Nederlandsche Handel Maatschappij (NHM) in de negentiende eeuw. Aan de trans-Atlantische slavernij verdiende de familie „nauwelijks”. „Niet omdat ze het niet wilden, maar omdat het niet lukte.” En: „Vermeende ‘miljarden’ van de Oranjes, vergaard in de koloniën in de laatste periode, vinden in dit onderzoek, dat zich uitstrekt tot en met de dekolonisatie eind jaren 1950, geen bevestiging.”
Maar als het ging om prestige was er wel winst. De Oranje-Nassaus konden pronken met hun overzeese connecties, konden paleizen en tuinen met „exotische” spullen verfraaien. Andersom gebruikten bewindslieden de familie om „gekoloniseerden te disciplineren tot gehoorzame en trouwe koloniale onderdanen”. Enthousiasme voor het koningshuis „was niet het resultaat van een spontaan proces”, maar „was door middel van bewuste cultuurpolitiek aangeleerd”.
Kathleen Ferrier, voormalig Tweede Kamerlid en een van de mede-onderzoekers, zei te hopen dat het onderzoek „zal inspireren tot een eerlijke, gelijkwaardige dialoog. Op grond van feiten, waarbij alle stemmen en alle perspectieven gehoord kunnen worden.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie