Bezuinigingen Kabinet en vakbonden ruzieden maandenlang over bezuinigingen in de sociale zekerheid. Nu die formeel van tafel zijn, kan het gesprek in de polder woensdag eindelijk beginnen.
Werknemers van Tata Steel tijdens een FNV-staking tegen bezuinigingen in de sociale zekerheid.
Het was woensdag feest in de busremise aan de Haagse Telextraat. De chauffeurs die daar vorige maand het werk neerlegden, kregen van FNV-voorzitter Hans Spekman taart geserveerd. Dat was als dank voor hun actiebereidheid. En er was wat te vieren: afgelopen week haalde het kabinet alle voorgenomen bezuinigingen in de sociale zekerheid van tafel, precies de inzet van de landelijke stakingsdag.
Het was publicitair een leuk moment, maar Spekman weet als geen ander dat de 3 miljard euro aan bezuinigingen niet helemaal van tafel zijn. Door de sociale zekerheid in samenspraak met de polder te hervormen, denkt het kabinet alsnog de besparingen binnen te halen. Tegenover RTL reageerde de FNV-voorzitter laconiek vanuit de remise. „Dat kan het kabinet vinden tot ze een ons wegen.”
Later op die dag werd duidelijk dat er van vrijblijvendheid geen sprake is en dat de sociale partners moeten leveren. Uit een notitie van minister Eelco Heinen van Financiën blijkt dat komend voorjaar al de behaalde besparingen moeten worden ingeboekt. Lukt dat niet, dan dreigen voor verschillende ministeries serieuze bezuinigingen, met Onderwijs als grootste slachtoffer.
Er moet tempo worden gemaakt. Al voor komende woensdag staat om 9 uur ’s ochtends de eerste bijeenkomst in het Catshuis op de agenda om onder leiding van minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) tot een sociaal akkoord te komen. Belangrijkste doel voor de minister is het grote aantal mensen terug te dringen dat op dit moment een uitkering ontvangt. Terwijl sectoren als de zorg en de bouw zitten te springen om personeel, zijn 1,4 miljoen mensen arbeidsongeschikt (WIA), werkloos (WW) of bijstandsgerechtigd. Dat zijn ook de grootste zorgen voor de werkgevers.
De druk vanuit het kabinet is hoog. Maar is het wel reëel om te verwachten dat er snel hervormingen komen? Veranderingen in de WIA en WW kunnen doorgaans op taai verzet rekenen. In de polder én in de politiek.
Als Pierre Koning, hoogleraar Arbeidsmarkt en Sociale Zekerheid aan de VU, wordt gevraagd of hij snel resultaten verwacht, moet hij allereerst denken aan een cartoon van striptekenaar Hein de Kort. „Een automobilist staat balend in de file, klimt dan op zijn dak en roept: ik tel tot tien en dan gaat iedereen 120 rijden.” Koning wil maar zeggen: gemakkelijke oplossingen zijn er niet, eerst moet er bereidheid zijn om fundamentele veranderingen door te voeren. Als dat gebeurt, dan is hij niet somber over de kans op een sociaal akkoord.
Want als de polder echt iets wil, dan kan er uiteindelijk veel bereikt worden. Dat laat het verleden wel zien. „In 2006 kwam de WIA in de plaats van de vastgelopen WAO. De instroom was net als nu hoog. Maar toen het kabinet ingreep en ook de werkgevers en werknemers de handen ineensloegen, liep dat snel fors terug.”
Volgens Koning spelen met name bij de WIA uitvoeringsproblemen een rol. „Daardoor zijn er maatregelen genomen die de instroom doen oplopen en ook de uitstroom van mensen beperken. Zestigplussers krijgen bijvoorbeeld een vereenvoudigde beoordeling en er vinden veel minder herkeuringen plaats.” Ook zorgt de hoge instroom voor lange wachttijden bij keuringen, waardoor mensen al een uitkering krijgen zonder dat er een beoordeling heeft plaatsgevonden.
„Als je erin slaagt om die uitvoeringsproblemen op te lossen, dan heeft dat een fors effect. Maar met name voor de bonden zal gelden: no pain, no gain. Om echt resultaten te boeken, moeten er ook minder populaire maatregelen worden genomen”, zegt Koning.
Positief is dat de partijen bij het polderoverleg het eens zijn over wat de problemen zijn. Te veel mensen staan aan de kant en dat heeft serieuze gevolgen voor de economische groei. En werknemers en werkgevers hebben de afgelopen maanden al veel overleg achter de schermen gevoerd en er is nog tijd: de eerste bezuinigingen op sociaal gebied stonden pas voor 2028 ingeboekt.
Daarmee wordt ook de druk vanuit Financiën gerelativeerd. Veel ministers werden woensdag volledig verrast door de mededeling dat vooral Onderwijs ervoor moest opdraaien als sociale besparingen zouden uitblijven. De betrokken minister Rianne Letschert wist van niets en dat leek ook voor premier Jetten te gelden. Hij kwam met de sussende verklaring dat Onderwijs niets heeft te vrezen, zelfs als een sociaal akkoord uitblijft. „Dan gaan we kijken waar [die al ingeboekte bezuiniging] landt.”
Dat in Den Haag optimisme heerst, heeft ook met Vijlbriefs aanpak te maken. Ondanks de harde woorden uit de vakbeweging bleef hij de afgelopen maanden geloven in een sociaal overleg. Nog vorige week nam hij het in de Tweede Kamer voor Spekman op toen SGP’er André Flach de FNV-voorzitter bekritiseerde. Volgens de minister was Flach „te negatief” over Spekman. „Als wij elkaar informeel spreken heeft hij echt uitgewerkte ideeën over hoe je bijvoorbeeld rond de WIA met preventie omgaat.”
Tijdens het rondje taart scheppen in de Haagse busremise sloot Spekman inderdaad niet uit dat de sociale zekerheid efficiënter kan, al liet hij zich nog niet in de kaart kijken. „Wij willen werken aan verbeteringen, iedere dag weer. Daar ga ik ook over praten met het kabinet”, zei hij voor de televisiecamera’s. „En als dat leidt tot bezuinigingen, dan is dat zo. Maar als dat niet leidt tot bezuinigingen, dan is dat ook zo.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie