Frans onderwijs De scholierenprotesten in Frankrijk zijn gekaapt door geharde relschoppers – én door de politiek. Een half jaar voor de presidentsverkiezingen staat de rol van het uiterst linkse La France Insoumise ter discussie.
Aanvaringen tussen demonstranten en ordepolitie donderdag in Saint-Denis, ten noorden van Parijs. Leerlingen van het Lycée Paul Éluard protesteerden daar tegen onhygiënische omstandigheden op school.
Het Lycée Paul Éluard in de Parijse voorstad Saint-Denis heeft betere tijden gekend. Als het regent, komt in sommige klaslokalen het water naar binnen. Is het buiten warm, dan is het in de school tropisch. De systeemplafonds zijn op veel plekken kapot en op de toch al vieze wc’s is vaak geen toiletpapier, klagen leerlingen. Al sinds 2023 zetten ze regelmatig video’s op sociale media om de buitenwereld te laten zien dat de school onderhoud behoeft. Op oudere beelden, op echtheid geverifieerd door Franse media, zie je zelfs een rat door de gang van de school lopen.
Het zijn dit soort omstandigheden waartegen Franse scholieren afgelopen week in opstand kwamen. Van Lille tot Marseille en van Nantes tot Straatsburg hebben ze lycées (de bovenbouw van de middelbare school) geblokkeerd. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken waren bij 1.027 van de 3.700 lycées acties – vooral woensdag en donderdag. 222 scholen zijn deze week bezet en 400 scholen waren vrijdag uit voorzorg gesloten.
Want het verzet, ook bij de school in Saint-Denis, werd snel zó grimmig dat de Franse autoriteiten inmiddels spreken van violence urbaine: stedelijk geweld. Relschoppers van buiten sloten zich aan en keerden zich, met de scholieren, op veel plaatsen tegen politie en hulpdiensten. De beelden doen denken aan vakbondsdemonstraties of voetbalfeesten die in Frankrijk, meestal tegen het eind, verstoord worden door gemaskerde en in het zwart gestoken casseurs: geharde activisten met banden met ultralinkse groepen die het op de politie en symbolen van de staat gemunt hebben.
Veel scholieren die in Franse media aan het woord komen, vragen zich af waar die ongevraagde hulp vandaan komt. Radiozender FranceInfo trof in Nantes leerlingen van het Lycée Nelson Mandela in tranen, omdat gemaskerde relschoppers niet alleen de entree van de school maar ook het grote portret van de voormalige Zuid-Afrikaanse president in de hal in brand hadden gestoken. „Opeens kwamen er mensen die alles wilden slopen”, zei een verbouwereerde leerlinge.
De ordepolitie CRS sloeg hard in op de vaak minderjarige demonstranten. In een week tijd zijn tweeduizend mensen gearresteerd. Meer dan 300 politieagenten, 170 leerlingen en 40 schooldirecteuren zijn sinds het begin van de protesten gewond geraakt. Verschillende scholen hebben flinke brandschade, in Marseille ging donderdag zelfs een brandweerwagen in vlammen op. De verontwaardiging over de aanpak is groot en versterkt de onvrede. „Dit maakt ons juist nog bozer, de politie heeft niet het recht ons te slaan of met traangas te bestoken”, zei de 16-jarige Lola in Rennes tegen Le Monde. Ook vrijdag zijn in meerdere steden charges uitgevoerd.
Een gewond geraakte demonstrant op donderdag in Toulouse.
Het begon half september nog tamelijk gemoedelijk in Créteil, ook een voorstad van Parijs. Daar protesteerden leerlingen behalve tegen het beroerde schoolgebouw ook tegen het tekort aan docenten en leermiddelen; vanwege roosterproblemen hebben ze soms schooldagen van acht uur ’s ochtends tot zes uur ’s avonds. Bij de spontane opstand gingen enkele vuilnisbakken in brand. De beelden verschenen op sociale media, politici van de uiterst linkse partij La France Insoumise (LFI) kwamen de school bezoeken en na een gesprek met het regionale schoolbestuur bleek er opeens toch ruimte voor extra personeel.
Maar juist die aanwezigheid van LFI-politici bij de protesten maakte het toch al scherp gepolariseerde Franse politieke debat nog explosiever. Over ruim een half jaar zijn er presidentsverkiezingen, de campagnes zijn al in volle gang.
Zo liet het kantoor van premier Sébastien Lecornu donderdag na een crisisvergadering weten dat volgens de inlichtingendiensten LFI achter de rellen zou zitten. De banden tussen de vakbonden van scholieren en de actiepartij van presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon zijn hecht. Mélenchon heeft het geweld en vandalisme bij de protesten veroordeeld, maar een van de rijzende sterren van zijn partij, burgemeester Bally Bagayoko van Saint-Denis (de stad van de school met de lekkage en de vieze wc’s), heeft het gebruik van geweld door de scholieren bij meerdere gelegenheden „legitiem” genoemd. Dat is ook wat veel aanhangers van de partij vinden: bezettingen en fysiek protest zijn voor uiterst links een acceptabel pressiemiddel.
Voormalig minister van Binnenlandse Zaken Bruno Retailleau, nu presidentskandidaat voor de conservatieve Les Républicains, pleit daarom voor een verbod op La France Insoumise. De partij, waarvan de naam zich ongeveer laat vertalen als ‘Het Frankrijk dat zich niet laat onderwerpen’, „is gefascineerd door geweld, roept op tot oproer en probeert zelfs een revolte te organiseren”, zei hij donderdag tegen nieuwszender BFMTV.
Hij nam ook meteen een voorschot op de verkiezingen van april volgend jaar. Marine Le Pen van de radicaal-rechtse Rassemblement National staat in peilingen voor de eerste ronde op grote voorsprong. Mélenchon maakt flinke kans om met haar de tweede en beslissende kiesronde te bereiken: een onmogelijke keus voor gematigde Fransen die uiterst rechts net zo wantrouwen als uiterst links. „Wat nu gebeurt bij de middelbare scholen, is een generale repetitie voor wat in 2027 kan gebeuren als mevrouw Le Pen zou winnen”, zei Retailleau. Centrumkandidaat Gabriel Attal zei aan Mélenchon te willen vragen om „de jeugd niet meer als politiek kanonnenvoer in te zetten”.
Onrust in in Montpellier, vrijdag, en in Toulouse, donderdag.
Uit solidariteit met minder goed gefinancierde scholen in de banlieue hebben inmiddels ook leerlingen van elitescholen in Parijs zich bij het verzet aangesloten. Ook een aantal universiteiten is volgens studentenvakbonden nu geblokkeerd. De vrees bestaat dat het protest de komende weken overwaait naar andere sectoren en het land tot de verkiezingen verder lam legt. Voor half oktober hebben zelfs groepen van ‘gele hesjes’, die in 2018 maandenlang tegen president Macron demonstreerden, aangekondigd vanwege de hoge benzineprijs hun acties te hervatten.
Veel bewegingsruimte heeft de Franse regering niet. Om weer enigszins in de buurt van de Europese regels te komen, bespaart Frankrijk komend jaar 54 miljard euro. Toch is al wel een maatregel genomen om de scholieren tegemoet te komen: er komt geen collegegeld voor mbo-leerlingen, wat aanvankelijk wel het plan was. En terwijl het aantal scholieren door demografische ontwikkelingen afneemt, gaat de regering-Lecornu volgend jaar 1,2 miljard euro meer uitgeven aan onderwijs, zo bleek deze week uit de nieuwe begroting.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie