Er komt geen verbod op de export van Amerikaanse diesel, nu met name Europese landen hebben beloofd grote hoeveelheden diesel uit de reservevoorraden vrij te geven.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Dat heeft de Amerikaanse president Donald Trump verklaard nadat de G7 (een groep van zeven industrielanden waaronder Frankrijk en Duitsland) vrijdag was overeengekomen in totaal 100 miljoen vaten olie en diesel op de markt te brengen.
Trump sprak van een ‘geweldige zaak’ en verklaarde dat een exportverbod nooit daadwerkelijk op tafel had gelegen, hoewel hij afgelopen dinsdag nog had laten weten achter een ban te staan.
De Amerikaanse president staat onder grote druk om iets te doen aan de hoge brandstofprijzen, die het gevolg zijn van de oorlog die hij is begonnen in het Midden-Oosten. Met name raffinageproducten als diesel en kerosine zijn hierdoor wereldwijd schaars geworden, waardoor de prijzen sterk zijn opgelopen.
Hoewel de Verenigde Staten zelf een grote exporteur zijn van diesel, zijn de prijzen daar ook sterk gestegen, omdat diesel wordt verhandeld op de wereldmarkt en vooral naar de hoogste bieder gaat. Volgens het Amerikaanse energiestatistiekbureau EIA kostte een gallon diesel (3,8 liter) aan de Amerikaanse pomp vrijdag gemiddeld 6,39 dollar, tegenover ongeveer 3,75 dollar een jaar geleden.
Vooral de Amerikaanse transportsector en de landbouw (grootverbruikers van de brandstof) lijden hieronder, en landbouwstaten als Iowa en Ohio klaagden dan ook steen en been. Juist hier zitten veel van Trumps kiezers. Met de tussentijdse verkiezingen in aantocht stond Trump onder grote druk iets te doen om hen minder ontevreden te stellen. Daarom lag een tijdelijk verbod op de uitvoer van diesel op tafel.
Zo’n ban zou met name Europa hard raken. Volgens energiedatabedrijf Kpler exporteren de VS dagelijks ongeveer een half miljoen vaten diesel (op een totale import van 1,2 miljoen) naar Europa. Als de Amerikaanse dieselstroom was weggevallen, zou een serieus gat zijn ontstaan.
Europa zit krap in zijn diesel, onder meer omdat hier de afgelopen jaren veel raffinaderijen zijn gesloten. Dit gebeurde omdat werd verwacht dat de energietransitie sneller zou verlopen, maar ook door de hoge energieprijzen hier. Raffinage vraagt zelf ook veel energie. Europa telt nu nog 73 raffinaderijen (Nederland vijf), er zijn er 25 dicht.
Het continent heeft nauwelijks alternatieven als de Amerikaanse dieselstroom zou stilvallen: Russische diesel is vanwege de Oekraïneoorlog in de ban gedaan door Europa, terwijl Rusland zelf ook een exportverbod heeft ingesteld dat zeker tot eind oktober duurt vanwege de aanhoudende bombardementen op raffinaderijen door Oekraïne. China staakte de uitvoer van diesel sinds de oorlog in het Midden-Oosten. De import uit onder meer Saoedi-Arabië en Oman is vanwege die oorlog ongeveer gehalveerd.
‘Een groot deel van de overige diesel komt nu uit Turkije en India, maar dat ligt juridisch gevoelig omdat het deels olie uit Rusland betreft, waarop een Europese sanctie rust’, aldus Lucia van Geuns van het Haags Centrum voor Strategische Studies. Een nieuwkomer is Nigeria, maar de hoeveelheden diesel die vanuit dit land komen, zijn nog beperkt.
Het stilvallen van de Amerikaanse diesel had in Nederland volgens sommige analisten en berekeningen van Het Financieele Dagblad kunnen leiden tot een adviesprijs aan de pomp van bijna 4 euro per liter.
Europa keerde zich de afgelopen dagen daarom luid en duidelijk tegen de dreigende Amerikaanse dieselban. ‘We wijzen elk exportverbod op diesel af. Een verbod zou voor niemand goed zijn. Het zou ons vertrouwen in de VS als betrouwbare partner ondermijnen’, waarschuwde een woordvoerder van de Europese Commissie afgelopen vrijdag nog.
Ook binnen de Amerikaanse regering bestond tweespalt. Onder meer energieminister Chris Wright en minister van Financiën Scott Bessent spraken zich uit tegen uitvoerrestricties, vooral vanwege de mogelijke juridische consequenties en de logistieke chaos die erdoor zou zijn veroorzaakt.
Amerikaanse energieconcerns als Chevron en ExxonMobil waren eveneens fel tegen: zij verdienen dankzij de hoge prijzen bakken met geld aan de export.
Bovendien zijn er, anders dan bij olie, maar zeer beperkte mogelijkheden om dieseloverschotten op te slaan of naar andere staten te vervoeren. Dit betekent dat ze mogelijk de productie van hun raffinaderijen moeten verlagen, waardoor er uiteindelijk ook minder andere brandstoffen beschikbaar komen. Dat zal een prijsverhogend effect hebben, iets wat Trump in elk geval voor de verkiezingen juist wil voorkomen.
Na de bekendmaking van het nieuws daalde de dieselprijs vrijdag met 8 procent. Volgens directeur Jan-Willem van den Beukel van de branchevereniging voor energiebedrijven Vemobin is het prijsdempend effect van het aanspreken van de reserves beperkt: ‘Het is klein druppeltje op een grote gloeiende plaat. Al wil dat niet zeggen dat vrijgave geen goed idee is, want al die druppels tellen uiteindelijk toch op.’
Hoeveel diesel Europa precies vrijgeeft, is niet bekendgemaakt. Volgens de Financial Times zou het gaan om 50 miljoen vaten. De Verenigde Staten zouden ook nog eens 40 miljoen vaten vrijgeven en Aziatische landen de resterende 10 miljoen. De actie wordt formeel gecoördineerd door het Internationaal Energieagentschap (IEA). De IEA-lidstaten, voornamelijk westerse landen, spraken al in maart af 400 miljoen vaten vrij te geven uit hun reserves. IEA-voorzitter Fatih Birol zei eerder deze week dat een derde daarvan nog niet vrijgegeven is.
Vooral de G7-landen Frankrijk en Duitsland hebben volgens statistiekbureau Eurostat nog grote hoeveelheden diesel in voorraad. Volgens cijfers uit mei gaat het om honderd miljoen vaten in totaal. Nederland, een belangrijk productie- en doorvoerland van diesel, zou in mei een kleine 10 miljoen dieselvaten achter de hand hebben.
Of de rust hiermee definitief is teruggekeerd, moet worden bezien. Als de prijzen onvoldoende dalen zou de Amerikaanse president kort voor de verkiezingen alsnog kunnen kiezen voor een tijdelijk verbod, hoewel hij heeft beloofd dit niet te zullen doen.
Source: Volkskrant