De copiloot van Flydubai die afgelopen week zijn collega aanviel op een vlucht naar Tel Aviv zou bij een eerdere werkgever een vliegverbod hebben gekregen. Hoe kan het dat hij toch weer in de cockpit terechtkwam? En gebeurt er genoeg om dat te voorkomen?
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
Wat gebeurt er al om kwaadwillende piloten uit de cockpit te weren?
Vooropgesteld: de regels rondom het screenen van piloten zijn niet overal hetzelfde. In de wereld lopen met name Europa en de Verenigde Staten voorop, zegt Joris Melkert, luchtvaartingenieur aan de TU Delft. ‘Zij zijn verreweg het strengst en andere landen volgen dan vaak wat later.’
In de VS en Europa zijn luchtvaartmaatschappijen verplicht om naast regelmatige fysieke tests hun piloten aan een psychologisch onderzoek te onderwerpen. De EU scherpte die regels aan nadat in 2015 een piloot van Germanwings moedwillig een vliegtuig liet crashen in de Alpen, waarbij alle 150 passagiers omkwamen. Hij bleek al langer met suïcidale gedachten rond te lopen.
Piloten zijn nu bijvoorbeeld verplicht om mentale problemen te melden. En bij de onderzoeken moeten ze vragenlijsten invullen en zijn er gesprekken. Toch is dat niet geheel waterdicht, zegt Melkert. Piloten kunnen bewust iets verzwijgen, maar ook kan iemands mentale gesteldheid in korte tijd verslechteren. ‘Iemand kan tijdens het onderzoek nog helemaal in orde zijn, maar een dag later een relatiebreuk hebben en in een depressie belanden.’
Naast psychologische onderzoeken zijn er in de VS en Europa verplichte veiligheidsonderzoeken voor piloten. In Nederland is de Koninklijke Marechaussee daarvoor verantwoordelijk. Vaak gaat het om een administratief onderzoek waarbij wordt gekeken of iemand strafbare feiten heeft gepleegd of ergens van verdacht is. Dat onderzoek moet elke vijf jaar worden herhaald. Eventueel kan er aanvullend onderzoek worden gedaan.
Hoe ver zij daarbij gaan, is niet altijd duidelijk. Omdat de TU Delft op luchthaven Rotterdam-The Hague een laboratoriumvliegtuig heeft staan, moet Melkert ook eens in de zoveel tijd zelf doorgelicht worden. ‘Naar mijn ervaring wordt je doopceel wel behoorlijk gelicht. Maar je weet niet precies wat ze doen.’
Wordt er ook naar radicale ideeën gekeken?
De copiloot van Flydubai die zijn collega aanviel in de cockpit zou volgens de Amerikaanse nieuwszender CNN al in 2024 een vliegverbod hebben gekregen vanwege ‘radicale ideeën’. Uit onderzoek van de zender bleek ook dat hij op sociale media video’s had geplaatst met verwijzingen naar terroristische leiders. ABC News meldde dat er in 2024 ‘extremistisch materiaal’ was aangetroffen bij de man.
Maar het doorlichten van sociale media is niet een standaard onderdeel van de screenings die luchtvaartmaatschappijen uitvoeren. Wel zou dergelijke informatie bij een veiligheidsonderzoek naar boven kunnen komen.
Bij verplichte gesprekken die piloten moeten voeren over hun mentale gezondheid komen radicale ideeën in ieder geval lang niet altijd aan het licht. ‘Iemand die echt kwaadwillend is, zal het er niet over hebben’, zegt Melkert. ‘Dat is sowieso het grote probleem van deze screenings.’
De copiloot van Flydubai had al een vliegverbod. Waarom stond hij niet op een zwarte lijst?
Omdat zo’n lijst nu niet bestaat. Volgens luchtvaartingenieur Melkert is zoiets in de praktijk ook lastig, omdat landen verschillende regelgeving kennen rondom privacy. Luchtvaartmaatschappijen zijn daarom dus aangewezen op screenings en kunnen daarnaast zelf piloten natrekken door referenties te vragen bij vorige werkgevers. Dat gebeurt ook, zegt Melkert, en grote problemen komen normaal gesproken dan wel naar boven.
Of dat bij Flydubai is gebeurd en hoe het mis kon gaan, wordt op dit moment onderzocht. Het kan best dat uit dat onderzoek het advies naar voren komt om in de toekomst toch aan zo’n register of zwarte lijst te werken, zegt Melkert. ‘En dat is ook hoe het in de luchtvaartwereld altijd gaat. Er gebeurt iets, er komt een onderzoek en uiteindelijk trekken we daar lessen uit.’
Maar volgens Melkert laat dit incident ook zien hoe lastig het is om al het gevaar uit de cockpit te weren. ‘Het eerlijke verhaal is dat je dit niet 100 procent onder controle kunt krijgen. Als iemand echt kwaad wil en het slim doet, zijn screenings niet genoeg.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant