Nederland zag zichzelf lang als voorloper op het gebied van emancipatie, maar recente onderzoeken laten een ander beeld zien. Een belangrijke dwarsligger is de opkomst van conservatief gedachtegoed. De trends zijn nieuw, maar spiegelen ook vastgeroeste denkbeelden over de maatschappij.
"De steun voor vrouwenemancipatie in Nederland heeft de laatste vier jaar een lichte knik naar beneden gemaakt", zei UvA-hoofdonderzoeker Mark Boukes dinsdag in het NOS Radio 1 Journaal over zijn onderzoek onder 2.500 respondenten. Het onderzoek deed veel stof opwaaien. Zo zouden meer Nederlanders denken dat er problemen ontstaan als de vrouw meer verdient dan de man.
De conclusie past in een bredere trend. Emancipatie van onder meer vrouwen en de queergemeenschap lijdt al enige tijd onder terreinwinst van conservatieve denkbeelden. Vorige maand bleek dat middelbare scholieren veel negatiever denken over homoseksualiteit dan vier jaar geleden.
Nederland daalde onlangs op de wereldwijde emancipatieranglijst van de 43e naar de 46e plaats. Nederland is ingehaald op het gebied van arbeidsparticipatie van vrouwen en de hoeveelheid vrouwen in de landelijke politiek.
Deskundigen benadrukken hoe complex de verklaring voor deze trend is. Verklaringen raken vaak slechts een deel van het probleem en de onderzoeken richten zich op verschillende groepen. Maar over één ding zijn deskundigen het eens: een conservatieve kijk op de maatschappij is nog steeds sterk verankerd in Nederland, meer dan vaak wordt toegeven.
"In 2003 zei CDA-minister Aart Jan de Geus dat de emancipatie van vrouwen wel was voltooid", zegt onderzoeker Paula Thijs. Vrouwen zouden er vanzelf wel komen, de overheid heeft een beperkte rol.
Daardoor lag de verantwoordelijkheid voor emancipatie grotendeels bij het individu. "Maar als de recente ontwikkelingen echter iets laten zien, dan is het wel dat gelijke rechten en gendergelijkheid niet vanzelf ontstaan", vervolgt Thijs.
Rond de opkomst van traditionele denkwijzen worden twee trends vaak genoemd: de verrechtsing van het politieke landschap en de invloed van sociale media. Daar komen veel jongens en jonge mannen in aanraking met nepnieuws en de manosfeer. De deskundigen leggen uit waardoor deze trends momenteel voeten aan de grond krijgen.
De afnemende politieke participatie hangt samen met de groei van rechtse partijen, verklaart onderzoeker Margit van der Steen. Zo hebben JA21 en Forum voor Democratie relatief weinig vrouwen in hun Kamerfractie. Deze partijen staan ook minder positief tegenover vrouwenemancipatie en lhbtqia+-beleid. Dat laatste doen ze af als "gendergedoe" of "letterbrij", stipt Van der Steen aan.
Maar hardnekkig vasthouden aan genderrollen gebeurt al veel langer, vervolgt de onderzoeker. Zo boden christelijke partijen ruim honderd jaar geleden flinke weerstand tegen politieke participatie van vrouwen. Tot op de dag van vandaag heeft de SGP geen vrouwen in haar Tweede Kamerfractie.
Thijs en Van der Steen leggen uit dat Nederland een "sterke en taaie moederschaps- en huisvrouwideologie" heeft. Met name getrouwde vrouwen werden van de werkvloer geweerd, mede omdat hun man genoeg verdiende voor het gezin.
Daarnaast worstelt de emancipatiebeweging met sociale media. "De online wereld wordt gebruikt door de wereldwijde antigenderbeweging. Die beweging verspreidt desinformatie en verkondigt een antigendernarratief", ziet Thijs. De content is bijvoorbeeld transfoob of tegen abortus gericht, vult Movisie-onderzoeker Djoeke Ardon aan.
Thijs: "Deze verzameling van radicaal-rechtse, rechts-populistische, conservatieve en christelijke groeperingen willen terug naar een traditionele samenleving waarin alleen het onderscheid man of vrouw bestaat met een duidelijk hiërarchie en rolverdeling."
Van der Steen verwijst naar een nieuw UvA-onderzoek waaruit blijkt dat iets meer mensen partnergeweld in sommige gevallen accepteren. "Dit is niet los te zien van de opkomst van de manosfeer, waarvan de denkbeelden vooral via sociale media verspreid worden. Die content is beslist van invloed."
Het is lastig te verklaren waarom jongens daarin geïnteresseerd zijn, zegt Ardon. De content speelt in op hun onzekerheid, bijvoorbeeld met de boodschap dat ze alleen een partner vinden als ze dominant zijn en veel geld hebben. "Het is goed als jongeren zich realiseren dat die content wordt gemaakt om geld mee te verdienen."
Waar jongens online horen dat ze dominant moeten zijn, worden vrouwen geconfronteerd met haat. "Het is van een andere aard, veel seksistischer", beaamt Thijs. De Atria-onderzoeker ziet dat de discussie over veiligheid van vrouwen wordt misbruikt, zoals bij anti-immigratieprotesten. "Terwijl we zien dat vrouwen het onveiligst zijn achter de voordeur. Daar moet het gesprek over gaan."
Ardon noemt het belangrijk om het gesprek aan te gaan met jongeren met strikte opvattingen. "Bijvoorbeeld over ideeën als dominantie of hoeveel een vrouw mag verdienen. Van die denkbeelden heeft de hele samenleving last, ook mannen zelf."
Inkomensverschillen, veiligheid, traditionele rollen, politieke participatie: in de afgelopen jaren verschenen talloze onderzoeken die de neerwaartse emancipatietrend deels verklaren. Volgens Thijs kan een grootschalige cultuurverandering deels worden bereikt met beleid, waar Scandinavische landen mee vooroplopen. "Die geven dat systeem en de bijkomende cultuurverandering weer door aan een volgende generatie."
Source: Nu.nl algemeen