Conservatieve Partij Zondag begint in Birmingham het jaarlijkse congres van de Britse Conservatieve Partij, de Tories. Partijleider Kemi Badenoch kwam op haar zestiende naar Londen uit Nigeria. Ze ziet zich als rechtser dat de gemiddelde Tory en bestrijdt ideologieën „die mijn zwart-zijn als slachtofferschap zien en wit-zijn als onderdrukking”.
Kemi Badenoch, leider van de Conservatieve Partij, spreekt de media toe, vorige maand in Londen.
De bekendste anekdote over Kemi Badenoch gaat over de bijbaan die ze als puber had bij McDonald’s. Badenoch zei daar eens over dat de ervaring haar tot „arbeidersklasse had gemaakt”, ook al was ze opgegroeid in een middenklassegezin. Ze kreeg smalende reacties, want volgens veel Britten wérkt het klassensysteem zo niet. Je klasse wordt bepaald door een combinatie van inkomen, de achtergrond van je ouders, opleiding en culturele achtergrond.
Haar ouders hadden beiden een medische achtergrond en werkten als arts en hoogleraar – een type gezin uit de hogere middenklasse. Maar Badenoch hield vol. „Ik had een dak boven mijn hoofd, maar ik moest werken om te kunnen eten”, zei ze in reactie op de kritiek. Haar kinderen kwamen vorig jaar achter het verhaal en haar dochter van zes jaar vond het onvoorstelbaar dat Badenoch haar baan in de politiek verkoos boven de McDonald’s. „Gratis burgers en onbeperkt friet, dat wil toch iedereen, dacht zij”, zei Badenoch erover tegen de BBC. „In plaats van de lange dagen die ze haar moeder ziet maken.”
Ook in de Londense politieke bubbel zullen weinigen Kemi Badenoch (46) benijden om haar baan. Badenoch is partijleider van de Conservatieve Partij en het is aan haar om de machtspartij van weleer op de been te krijgen, na het historisch grote verlies van de Lagerhuisverkiezingen in 2024. Een van haar voorgangers, William Hague, omschreef zijn tijd als oppositieleider later eens als het draaien van „een nachtdienst”. In het Britse tweepartijenstelsel heeft één partij de absolute meerderheid – nu is dat Labour – en als gevolg is de oppositie nauwelijks relevant.
In de Conservatieve Partij bestonden tijdens haar eerste jaar nog aarzelingen over Badenoch. Het wemelde van de voorspellingen dat ze het maar kort zou volhouden. Maar langzaam maar zeker hield dat op. Badenoch vond haar toon in debatten in het Lagerhuis en maakte serieus werk van de reorganisatie van de partij. Haar leiderschap staat niet langer ter discussie. Komende week, van zondag tot en met woensdag, houden de Conservatieven hun jaarlijkse congres in Birmingham. Een moment dat Badenoch zal aangrijpen om haar positie verder te verstevigen, in de partij én tegenover haar concurrenten.
„Kemi heeft een soort geweldige X-factor”, zegt partijlid Sarah Abey, die in 2024 campagne voerde voor Badenoch tijdens de interne leiderschapsstrijd. Ze onderzocht in die tijd de achtergronden van alle kandidaten en koos voor Badenoch, ook al was die op sommige vlakken rechtser dan zijzelf. „Het ging me minder om hun overtuigingen en meer om karakter. Ik zocht naar iemand die de partij weer op de been kon helpen. Zij stak mijlenver boven de rest uit.” Badenoch heeft een directheid en oprechtheid die lastig te vinden zijn in de politiek, denkt Abey.
Ook bij de bredere Britse bevolking is Badenoch relatief populair. In opinieonderzoeken krijgt ze samen met premier Andy Burnham (Labour) als enige partijleider een positieve waardering. De Conservatieve Partij heeft daar nog weinig van weten te profiteren, maar de afgelopen weken waren er voor het eerst sinds haar aantreden peilingen waarin de Conservatieven het beter doen dan hun concurrent op rechts, Reform UK van Nigel Farage.
Kemi Badenoch werd als Olukemi Olufunto Adegoke geboren in een Londens privéziekenhuis, op 2 januari 1980. Haar ouders zijn Nigeriaans, maar om medische redenen kwamen ze naar het Verenigd Koninkrijk voor de bevalling. Badenoch groeide op als oudste van drie kinderen in de metropool Lagos, de grootste stad van Nigeria en de voormalige hoofdstad. Haar vader werkte als huisarts voor werknemers van oliebedrijven. In de jaren tachtig stortten de olie-inkomsten in en Nigeria kwam in een diepe economische crisis terecht. Het gezin verloor veel welvaart door hyperinflatie.
In die onrustige tijden besloten Badenochs ouders dat Kemi beter naar het buitenland kon vertrekken om haar school af te maken. Op haar zestiende verhuisde ze naar Londen, met 100 pond zakgeld. „Mijn vader zei dat het het laatste was dat we hadden.” Ze ging bij een vriendin van de familie wonen. Als haar ouders op bezoek kwamen, heel af en toe, sloeg haar moeder zakken rijst in. Die waren in de Britse supermarkt goedkoper dan thuis.
De Conservatieve premier Margaret Thatcher kwam al vroeg voor in Badenochs retoriek. Nigeria was sterk patriarchaal en op de middelbare school mochten jongens veel meer dan meisjes, herinnerde ze zich. „Ze lachten ons uit en zeiden: meisjes kunnen dit niet, meisjes kunnen dat niet. Dan had je genoeg aan twee woorden: Margaret Thatcher.” Dit is een citaat uit Blauwe Ambitie, een ongeautoriseerde biografie over Badenoch van de Britse zakenman en auteur Michael Ashcroft. Blauw is de partijkleur van de Tories.
In Londen kreeg Badenoch met racisme en discriminatie te maken. Op haar middelbare school vroegen zij en een andere klasgenoot van kleur hoe ze zich konden aanmelden voor de universiteit van Oxford, de enige universiteit die ze kenden. „Onze schooldirecteur zei toen dat ze geen mensen zoals wij aannamen. Dus ik heb het niet eens geprobeerd”, vertelde ze in een TEDTalk in 2011. „Later was ik daar heel boos over.”
En toen ze op school vertelde dat ze geneeskunde wilde gaan studeren, zoals haar ouders allebei hadden gedaan, kreeg ze het advies om voor verpleegkunde te gaan. „Dat was zogenaamd haalbaarder voor mij.” Uiteindelijk ging Badenoch iets heel anders studeren; ze koos voor computertechniek.
Haar ergernissen over zulke verkeerde aannames en „een cultuur van lage verwachtingen” in het VK motiveerden haar om de politiek in te gaan. Als voorbeeld haalde Badenoch de Live Aid-concerten aan, een initiatief van artiest Bob Geldof om aandacht te vragen voor armoede en de grote overheidsschulden in Afrikaanse landen. „Zijn neerbuigende houding over Afrika irriteerde me”, zei ze in haar TEDtalk. „Alsof een Nigeriaanse artiest naar Downing Street zou komen om daar eens even uit te leggen hoe de regering de overheidsfinanciën moet regelen.”
Kemi Badenoch vorig jaar oktober tijdens de laatste dag van het partijcongres van de Conservatieve Partij in Manchester.
In 2005 werd Badenoch lid van de Conservatieve Partij en in 2010 stelde ze zich voor het eerst kandidaat voor het Lagerhuis, al werd ze niet meteen verkozen. In die jaren was partijleider David Cameron bezig om de zo witte en mannelijke partij diverser te maken en tot een betere afspiegeling van de moderne Britse samenleving. De tabloidpers bedacht flauwe bijnamen voor de nieuwe vrouwelijke kandidaten: David’s Dolls, Cameron’s Cuties en voor de kandidaten van kleur kwam The Mail on Sunday met het Obama-leger, naar de eerste zwarte president van de VS.
Badenoch kreeg ook hulp van Women 2 Win, een soort mentorclub die vrouwelijke politici in de Conservatieve Partij begeleidt. In 2017 werd ze verkozen voor het Lagerhuis, voor een district ten noordoosten van Londen dat ze nu ook nog vertegenwoordigt. De steun van Women 2 Win noemt ze nooit meer en al sinds haar beginjaren reageert ze scherp op aandacht voor haar achtergrond. Over het ‘Obama-leger’ zei ze: „Zulke stereotypes impliceren dat etnische minderheden niet hogerop kunnen komen zonder een steuntje in de rug.”
Kemi Badenoch kwam binnen bij de Conservatieven in een tijd dat de partij meer aandacht had voor diversiteit dan nu. Daar was zijzelf, tegen haar zin, een illustratie van. „Daar zit een spanning”, zegt Sarah Childs, hoogleraar Politiek en Gender aan de Universiteit van Edinburgh. „De partij is naar rechts opgeschoven in deze gepolariseerde tijden en geeft nu de voorkeur aan kandidaten die weinig op hebben met het debat over structurele ongelijkheden.” Dat gaat volgens haar ten koste van de aandacht voor diversiteit. In de huidige Conservatieve fractie is nog geen kwart van de Lagerhuisleden vrouw.
In het kabinet van Boris Johnson werd Badenoch benoemd tot minister van Gelijkheden, dat was ze van begin 2020 tot zomer 2024. Vrij snel kwam ze als anti-woke bekend te staan. Ze was bijvoorbeeld tegen zelfidentificatie van trans personen. En ze zei dat leraren white privilege – het maatschappelijke voordeel dat witte mensen vaak hebben ten opzichte van personen van kleur – niet als feit mogen presenteren. Ze sprak zich uit tegen ideologieën „die mijn zwart-zijn als slachtofferschap zien en wit-zijn als onderdrukking”. Ze bestreed ook dat er in het VK institutioneel racisme bestaat.
Tijdens de coronacrisis weigerde Badenoch een verzoek van premier Johnson om de zwarte gemeenschap publiekelijk aan te moedigen om zich te laten vaccineren, omdat er veel achterdocht over de vaccins bestond bij die groepering. „Mensen zouden niet moeten denken dat advies moet komen van iemand die eruitziet zoals zij. Als dat gebeurt, is het omgekeerde ook waar: dat als iemand van een etnische minderheid spreekt, anderen het idee hebben dat diegene alleen voor zijn of haar subgroep spreekt”, zei ze.
Als partijleider gaat Badenoch ook prat op het belang van meritocratie, dus talent leidend laten zijn in plaats van achtergrond of gender. Partijlid Sarah Abey is daar trots op. „Dat zit in onze partijcultuur. Ook bij Kemi kijkt niemand naar haar uiterlijk, we kijken naar wat ze kan.” Zelf werd Abey een paar jaar geleden als eerste vrouw van een etnische minderheid in een lokale vertegenwoordiging verkozen. Ze komt uit Sri Lanka. „Ik kreeg de vraag of ik trots was. Nee. Typisch betuttelend links om zo te denken.”
Badenoch heeft de selectieprocedures voor Lagerhuisleden omgegooid, vertelt Abey. „De manier van werken is totaal anders dan toen ik tien jaar geleden lid werd. Ze heeft de processen geprofessionaliseerd. Het is afgelopen met de beroepspolitici.” Afgelopen maanden druppelden berichtjes naar buiten over oudgedienden die niet door het nieuwe selectieproces waren gekomen. Ook stapte een handvol Conservatieve Lagerhuisleden over naar concurrent Reform UK. Badenoch zag dat als onderdeel van het schoon schip maken in haar eigen partij.
Badenoch tijdens een zitting van het Lagerhuis vorige maand.
Welke politieke koers kiest Badenoch om zich te kunnen verhouden tot de populaire radicaal-rechtse partij Reform UK en hun leider, stokebrand Nigel Farage? Ze omschreef zichzelf altijd als rechtser dan het gemiddelde partijlid, en waarschuwde begin dit jaar dat er voor gematigde Tories geen plek is onder haar leiding. Ze wil af van strenge klimaatmaatregelen, ze wil dat het VK het Europees Hof voor de Rechten van de Mens verlaat. En vorige week stelde ze bezuinigingen op werkloosheidsuitkeringen voor, waarbij ontvangers hun uitkering niet meer aan sigaretten, gokken of drank zouden kunnen uitgeven.
Toch „staat ze voor een moeilijk dilemma”, zegt hoogleraar Childs. Wil Badenoch inderdaad vooral stemmers op de rechterflank bedienen, of kiest ze voor herpositioneren richting het centrum nu regeringspartij Labour met premier Burnham juist naar links beweegt? In het midden zijn meer stemmen te halen, maar de aandrang is sterk om een soort surrogaat-populistische partij te zijn, ziet Childs: „Ik denk dat ze met zelfvertrouwen over haar positie het partijcongres ingaat, dus het wordt interessant om te zien welke beleidskeuzes ze gaat benadrukken. Dan wordt duidelijker welke kant ze kiest.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie