Na een verhitte campagne gaat Brazilië zondag naar de stembus. Ze kiezen tussen de linkse Lula da Silva en de radicaal-rechtse Flávio Bolsonaro, zoon van oud-president Jair Bolsonaro. ‘Mensen stemmen op de kandidaat bij wie ze de minste walging voelen.’
is voormalig correspondent Latijns-Amerika, haar standplaats was Rio de Janeiro en later São Paulo.
Corruptieschandalen, vrees voor buitenlandse inmenging en op de valreep een rel rond de nationale beschermheilige Onze Lieve Vrouw van Aparecida: zelfs voor Braziliaanse begrippen was het een zeer turbulente verkiezingscampagne. Komende zondag is het woord aan de kiezers.
De Brazilianen kiezen gouverneurs voor de 27 deelstaten en zowel landelijke als lokale volksvertegenwoordigers. Maar de ogen zijn vooral gericht op de presidentsstrijd tussen zittend president Luiz Inácio Lula da Silva en zijn radicaal-rechtse tegenstander Flávio Bolsonaro.
Lula, die binnenkort zijn 81e verjaardag viert, zat van 2003 tot 2010 ook al aan de knoppen. Hij is van plan zijn sociaaldemocratische agenda voort te zetten met als speerpunt het uitbannen van armoede.
Bolsonaro (45) belooft meer ruimte voor de markt, een snoeiharde strijd tegen criminaliteit en wil Brazilië ‘bevrijden van woke ideologie’. Oftewel: meer Bijbels, minder regenbogen. Flávio is de oudste zoon van Jair Bolsonaro, die van 2019 tot 2023 aan het roer zat, maar heeft zelf ook de nodige ervaring: op zijn 22e trad hij toe tot het parlement van deelstaat Rio de Janeiro, in 2019 werd hij senator in het federale Congres.
Volgens de laatste peilingen krijgt Lula 42 procent van de stemmen, 38 procent gaat naar Bolsonaro. De rest kiest voor een van de tien andere opties, waarbij psychiater en zelfhulpboek-bestseller Augusto Cury met 4 procent de hoogste ogen gooit. Als geen van de kandidaten meer dan de helft van de stemmen krijgt, volgt op 25 oktober een beslissende tweede ronde.
Uit kiezersonderzoek blijkt dat veel Brazilianen zich meer laten leiden door afkeer dan door hoop of optimisme. In de woorden van politicoloog Silvana Krause: ‘Het zijn de verkiezingen van de afwijzing’. In de podcast van de krant Folha de São Paulo stelde Krause dat kiezers ‘niet stemmen op iemand met wiens programma ze zich identificeren, maar op degene bij wie ze de minste walging voelen’.
Ook in de campagne speelden programma’s een ondergeschikte rol. De afgelopen maanden stonden vooral in het teken van corruptieschandalen, waarbij zoals gebruikelijk in het Zuid-Amerikaanse land politici van links tot rechts betrokken zijn. Nieuw daarbij is dat ook opperrechters vieze handen hebben gemaakt en in een onderling kooigevecht zijn verwikkeld. Het doet het toch al gebrekkige vertrouwen in politiek en rechtsstaat geen goed.
De kandidaten surfen in hun campagnes op de angst en afkeer die kiezers bij hun rivaal voelen. Lula focust daarbij op de antidemocratische tendensen van de familie Bolsonaro, met Flávio’s vader Jair als schrikbeeld. Nadat Jair in 2022 de verkiezingen nipt verloor van Lula, jutte hij zijn aanhangers op om het parlement te bestormen. Hij werd vorig jaar veroordeeld tot 27 jaar gevangenisstraf wegens poging tot staatsgreep, uit het onderzoek bleek onder meer dat hij betrokken was bij plannen om Lula te vermoorden.
Daarnaast waarschuwt Lula dat Brazilië ‘gekoloniseerd’ zal worden door de Amerikaanse president Donald Trump, mocht Bolsonaro de verkiezingen winnen. De familie Bolsonaro onderhoudt al jaren zeer warme banden met Trump. Lula’s boodschap won verder aan kracht toen de Braziliaanse geheime dienst Abin vorige week waarschuwde voor ‘waarschijnlijke’ inmenging van Washington. Volgens Abin zou Trump Lula willen verzwakken om zo het groeiende blok van rechtse leiders in Latijns-Amerika te consolideren.
Bolsonaro voedt op zijn beurt de angst voor Lula’s progressieve agenda. Veel Brazilianen heben uiterst conservatieve opvattingen als het gaat om zaken als abortus en lhbti-rechten. In Bolsonaro’s campagne wordt Lula bovendien afgeschilderd als een radicale communist die mensenrechten van drugscriminelen belangrijker vindt dan de veiligheid van ‘fatsoenlijke burgers’.
In de laatste week voor de verkiezingen bereikten de emoties een hoogtepunt vanwege het gerucht dat Bolsonaro Onze Lieve Vrouw van Aparecida van haar troon wilde stoten als beschermheilige van het land. ‘Brazilië behoort toe aan de Here Jezus’, had de protestantse Bolsonaro gezegd op sociale media. Dat leidde tot een stroom aan berichten waarin werd gesuggereerd dat het laatste uur zou zijn geslagen voor de katholieke heilige. ‘Nepnieuws’, aldus Bolsonaro.
Lula, zelf katholiek, trekt al de hele week door het land met een beeldje van de beschermheilige onder de arm. ‘Zolang ik president ben, zal niemand onze Lieve Vrouw van Aparecida respectloos behandelen’, zei hij op een campagnebijeenkomst.
De presidentsstrijd zal waarschijnlijk pas eind deze maand worden beslecht, maar zondag wordt wel duidelijk hoe het Congres eruit gaat zien en daarmee hoeveel speelruimte de winnaar straks heeft. De Tweede Kamer huisvest momenteel negentien partijen, iets meer dan de helft van de zetels is in handen van (centrum)rechtse politici.
De verwachting is dat dit zo blijft maar dat betekent niet automatisch dat Bolsonaro’s agenda ruim baan krijgt, mocht hij de verkiezingen winnen. Alles staat of valt met zijn talent voor de schimmige politieke koehandel die de Braziliaanse politiek kenmerkt en waar zijn vader slechts matig bedreven in was.
Lula was in zijn eerste termijn nog de spil in een corruptieschandaal waarbij hij parlementsleden een maandelijks bedrag toe schoof in ruil voor steun voor zijn plannen. Tegenwoordig probeert hij het op legale wijze, met wisselend succes.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant