Dans Er waren een paar verrassende toekenningen tijdens het prijzengala van de Nederlandse Dansdagen in Maastricht. Dit jaar stond het thema Dans & Culturele Identiteit centraal in de programmering.
Licht (2+) van Gaia Gonnelli, dat de Jonge Zwaan voor de meest indrukwekkende jeugddansproductie kreeg
Tijdens de eerste week van oktober woeden in Maastricht traditioneel de Nederlandse Dansdagen. Elk jaar verzamelen danskunstenaars en professionals rond de dans zich voor een viering van hun discipline met voorstellingen, workshops, battles, discussies en ontmoetingen.
Het jaarlijkse prijzengala op de vrijdagavond, voor de derde keer kundig gepresenteerd door actrice Anna Drijver, is nooit het artistieke hoogtepunt van het festival, maar altijd goed voor een paar opgetrokken wenkbrauwen. Grote verrassing was wel de Gouden Zwaan voor Peggy Olislaegers, die de jury ziet als belangrijke factor bij de erkenning van dansdramaturgie in Nederland en Europa. Zwaan noch Dansspeld of enige andere tastbare vorm van erkenning echter voor de vers afgezwaaide Ted Brandsen. Hij praktiseerde als artistiek directeur van Het Nationale Ballet verbindend leiderschap voor er workshops voor werden gegeven. In positieve zin verraste de allereerste (Jonge) Zwaan die naar een voorstelling voor de allerjongsten ging: Licht van Gaia Gonelli. Voor 2+! Een publiekssegment dat lange tijd verontachtzaamd bleef, kreeg daardoor erkenning.
Voor het overige leken de toegekende Zwanen, de dansprijzen van de Vereniging voor Schouwburg en Concertgebouwdirecties (VSCD) vooral een indicatie te geven van de thema’s die de boventoon voeren in de dans van Nederlandse bodem. In grote lijnen stemden die overeen met het focusprogramma van editie 2026, Dans & Culturele Identiteit. Geen nieuw thema: al geruime tijd vormen afkomst, herinneringen, geschiedenis en gender een bron van inspiratie voor veel makers. In het verleden leverde dat in de (internationale) danswereld nog stevige artistiek-inhoudelijke discussies op over wat destijds door sommigen slachtofferkunst werd genoemd.
Tegenwoordig wordt juist het activisme stevig omarmd, zoals ook in de (schriftelijke) seizoensterugblik De Staat van de Nederlandse Dans werd geconstateerd. Op zich niet verbazingwekkend gezien het huidige gepolariseerde tijdsgewricht waarin geweld en ontelbare vormen van onrecht het dagelijkse nieuws bepalen. En fantastisch als het intrigerende, verontrustende voorstellingen oplevert. Waxes bijvoorbeeld, van laureaten Sarah Baltzinger en Isaiah Wilson. Of als er verrassende hybrides door ontstaan uit verschillende dansstijlen, etnisch, urban, academisch, oud en nieuw. Maar het kan ook het kritisch artistiek bevragen bemoeilijken van een voorstelling met moreel juiste intenties.
Wie de festivalbrochure doorneemt, zou kunnen constateren dat dans met vorm als leidend principe, de abstracte choreografie waar de Nederlandse hedendaagse dans ooit bekend om stond, op weg naar de uitgang is. Maatschappelijke relevantie is hot and happening, mede gestimuleerd door overheidsoekazes. In dat kader is het opmerkelijk dat de Raad voor Cultuur in het in januari uitgebrachte advies Maken (z)onder druk, dat OCW-minister Rianne Letschert (in glitterpak) memoreerde tijdens haar speech op de gala-avond, juist weer wég wil van sturende, niet-artistieke subsidie-eisen.
Iemand die zich van eisen en trends niets aantrekt, is Stephen Shropshire – die zijn werk dan ook nauwelijks kan financieren. Maar zijn Stabat Mater onderscheidde zich des te meer. De choreografie, gezet op de beroemde versie van het muziekstuk door Pergolesi, is ongegeneerd technisch, exact, conceptueel en abstract. Toch had de uitvoering in de Sint-Janskerk op het Vrijthof een onmiskenbaar emotionele lading door de concentratie en subtiele mimische gebaren.
Shropshire analyseerde het dertiende-eeuwse gedicht tot op de letter en creëerde voor dansers Adi Amit, Christine Ceconello and Aimee Lagrange een eigen ‘alfabet’ met bewegingsmotieven en -energieën die zich verstrengelen met de muzikale harmonieën, maar die niet illustreren. Het vergt inspanning om de ingang te vinden, maar eenmaal gevonden, krijgen de momenten waarop de kraakheldere dans wel een melodielijn volgt extra kracht.
Ook de gedoseerde koesterende en rouwende gebaren van de vrouwen ontroeren – Shropshires Stabat Mater ‘vertelt’ of ‘vertaalt’ het lijden van Moeder Maria aan de voet van het kruis. Vaak houdt een van de vrouwen zich roerloos op de achtergrond, alsof de betreurde geliefde meekijkt.
Abstractie in een heel andere vorm komt van Jennifer Romen (winnares 2011 van Holland’s Got Talent), die in A Breath of Oxygen tot op de nanoseconde georkestreerde choreografieën maakt: caleidoscopische beelden, geometrische vormen en oogstrelende optische effecten. Razendknap gedaan en het zien van een spatgelijk bewegende groepen is nu eenmaal (wetenschappelijk aangetoond) universeel visueel bevredigend, zeker in korte, snelle, ritmische nummers.
Snel en spatsynchroon zal het niet meer worden voor de dansers van Marc Vlemmix, die vorig jaar de Innovatieprijs won. De beperkingen die Parkinson, MS of ouderdom hun lichamen opleggen in Schemerlicht vertalen zij naar een plezierige rust in hun vloeiende, zachte bewegingen. Schemerlicht toont een sterk beeld van het kwetsbare lichaam. Dat kan dans als geen andere kunst.
De Nederlandse Dansdagen, Maastricht, nog t/m 8/10. www.nederlandsedansdagen.nl
Tijdens het Gala van de Nederlandse dans werden de Innovatieprijs 2026 van de Nederlandse Dansdagen en jaarlijkse dansprijzen van de Vereniging voor Schouwburg en Concertgebouwdirecties (VSCD), de Zwanen uitgereikt. De Gouden Zwaan ging dit jaar naar Peggy Olislaegers als aanjager van dansdramaturgie in Nederland en Europa.
Innovatieprijs Nederlandse Dansdagen Maastricht 2026 ging naar Cheroney Pelupessy. Zij kan met het prijzengeld met Melissa Diktas een voorstelling maken over hun gedeelde Indonesische achtergrond (Diktas heeft een Koerdisch-Indonesische, Pelupessye een Moluks-Indonesische achtergrond).
Zwaan meest indrukwekkende dansproductie: Waxes van Sarah Baltzinger en Isaiah Wilson.
Zwaan meest indrukwekkende dansprestatie: Tyrone Menig in A fine mess (ISH/Jakop Alhbom)
Jonge Zwaan meest indrukwekkende jeugddansproductie: Licht (2+) van Gaia Gonnelli.
Jonge Zwaan meest indrukwekkende prestatie in jeugddansproductie: Ciara Hiwat in Kabiteni (Lloydscompany)
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie