Klimaatverandering Steeds meer mensen op eilanden in de Stille Oceaan moeten hun huis verlaten, omdat het door klimaatverandering onleefbaar wordt. Met een nieuwe klimaattop in het verschiet, hopen dorpelingen in Fiji dat de internationale gemeenschap hen niet vergeet. „Alleen als we verenigd zijn, kunnen we slagen.”
Het nieuwe dorp Vunidogoloa, dat officieel Kenani heet. Hier verhuisden de bewoners naartoe nadat hun oorspronkelijke woonplaats, gelegen bij de riviermonding op de achtergrond, steeds vaker werd bedreigd door de stijging van de zeespiegel.
Het is bijna twaalf jaar geleden, toch krijgt Sailosi Ramatu nog altijd tranen in de ogen als hij denkt aan de verhuizing. Het 66-jarige oud-dorpshoofd van Vunidogoloa, een klein dorp aan de kust van Vanua Levu, het tweede grootste eiland van Fiji, was verantwoordelijk voor de verplaatsing van zijn hele gemeenschap.
„Dit was mijn huis”, zegt Ramatu. Hij wijst naar een nauwelijks zichtbare muur die maar net uit het zand steekt, een paar centimeter verwijderd van de branding. „Hier woonde ik met mijn gezin met drie kinderen. Tijdens overstromingen lag de helft van mijn huis in de zee, en de andere helft aan land.”
Vunidogoloa lag op een punt waar een rivier uitmondt in de zee. Het is vruchtbaar gebied, met een overvloed aan kokospalmen en vis. Maar langzaam maar zeker veranderde het dorp in een eiland. „Op een gegeven moment waren we omringd door water.” Ramatu staat met zijn witte regenlaarzen in de modder, naast een vervallen gebouw. De restanten van huizen worden overwoekerd door klimplanten.
Het dorp deed er alles aan om te blijven bestaan. Twee zeemuren werden gebouwd, die een voor een werden opgeslokt. Ze verplaatsten hun huizen een paar meter, en zetten ze op stelten. Ook dat mocht niet baten. „Drie keer heb ik mijn huis verplaatst, omdat het steeds overstroomde. Bij de laatste verhuizing besloten we deze plek te verlaten en de berg op te gaan.”
Sailosi Ramatu (66), oud-dorpshoofd van Vunidogoloa, een klein dorp aan de kust van Vanua Levu, het tweede grootste eiland van Fiji. Hij was verantwoordelijk voor de verplaatsing van zijn hele gemeenschap. Naast hem steekt een restant uit het zand van de zeemuur waarmee de bewoners het stijgende water tevergeefs probeerden tegen te houden.
Vunidogoloa was in 2014 het eerste dorp in Fiji dat met hulp van de regering werd verplaatst vanwege klimaatverandering. Maar het is al lang niet meer de enige gemeenschap die moet verhuizen, tientallen andere zijn inmiddels verplaatst of zijn daarmee bezig. De verwachting is dat in Fiji alleen al een kleine zevenhonderd gemeenschappen in de nabije toekomst hetzelfde lot wacht.
Er is inmiddels een ongekende volksverhuizing bezig in veel landen in de Stille Oceaan. In dit uitgestrekte gebied op het zuidelijk halfrond, dat bestaat uit duizenden eilanden, woont het overgrote deel van de bevolking aan de kust. In Fiji woont driekwart van de bevolking binnen vijf kilometer van de zee. Maar door de stijgende zeespiegel is het leven daar niet meer toekomstbestendig.
Fiji staat, samen met andere eilandstaten in de Stille Oceaan, aan de frontlinie van de klimaatcrisis. De archipel, ruim 2.500 kilometer ten oosten van Australië, bestaat uit honderden eilanden en atollen die langzaam onder water verdwijnen. De zeespiegel is bij Suva, de hoofdstad van Fiji, 29 centimeter gestegen tussen 1993 en 2024. Dat heeft mede te maken met klimaatverandering, en ook lokale bodemdaling versterkt de relatief grote zeespiegelstijging.
Dat is precies wat deze kwetsbare eilandstaten wilden laten zien tijdens de belangrijkste klimaattop van het jaar. Jarenlang lobbyde Australië samen met de Pacifische eilanden om het toneel te zijn van COP31, de jaarlijkse klimaattop van de Verenigde Naties. Maar na een lange, diplomatieke strijd moest Australië het afleggen tegen Turkije als mogelijk gastland. Die hield voet bij stuk en organiseert begin november de prestigieuze top in Antalya.
Een verlaten huis in het oude Vunidogoloa, waarvan de bewoners in 2014 naar een nieuw dorp bergopwaarts verhuisden.
Bewoners vissen op het strand bij het verlaten oude dorp Vunidogoloa.
De landen sloten een compromis: Australië organiseert in plaats van de grote top een zogenaamde pre-COP, samen met Fiji en Tuvalu. Maandag begint de bijeenkomst in Fiji, even later gaan delegaties ook naar Tuvalu. De eilandstaten willen tijdens deze top blijven pleiten voor een beperking van de wereldwijde opwarming van de aarde tot anderhalve graad.
Maar ook dat plan lijkt in het water te vallen. Tot nu toe heeft een aantal naburige eilandstaten in de Pacific toegezegd te komen, maar slechts vijf leiders en een handjevol ministers van landen buiten de regio zijn erbij. Vooral de grote uitstoters laten het afweten. „We kunnen ze alleen uitnodigingen, niet garanderen dat ze komen. Veel leiders hebben andere verplichtingen”, zegt Manoa Kamikamica, de vicepremier van Fiji. Hij is op het eiland Vanua Levu om tijdens een traditionele dorpsavond te luisteren naar de zorgen van de gemeenschap. „We krijgen toch de kans om te praten over de belangrijkste aandachtspunten met de delegaties die wel komen.”
Oud-dorpshoofd Ramatu is minder diplomatiek. Hij is urenlang onderweg geweest om bij de bijeenkomst met de vicepremier te kunnen zijn en te pleiten voor meer steun van de overheid om zijn nieuwe dorp bewoonbaarder te maken. „Tot wie moeten we ons dan richten? Wie zal er voor ons pleiten? Wanneer gaat de wijdere wereld naar onze smeekbede luisteren?”
Het verplaatsen van hele gemeenschappen is een kostbare operatie. Vunidogoloa heeft slechts zo’n 150 inwoners. Die verhuizing kostte de regering van Fiji omgerekend ruim 700.000 euro. Maar aan veel cruciale elementen werd niet gedacht, waardoor het nieuwe dorp twaalf jaar later nog steeds veel gebreken heeft. Sommige huizen werden opgeleverd zonder keuken of wasruimte. De weg is onverhard en moeilijk begaanbaar, en de bouw van een nieuwe kerk moest de gemeenschap zelf betalen.
Bovendien is twaalf jaar niet genoeg om de pijn van het gemis te verzachten. De dorpelingen missen de band met hun land en hun voorouders. De inheemse bewoners van Fiji, de iTaukei, hebben een diepgewortelde spirituele en culturele band met hun geboortegrond. De 33-jarige Adi Sivo Yabakitolu was jong toen ze het oude dorp verlieten. Ze zit op de houten vloer van een van de nieuwe, felgroen geschilderde huizen. „Mijn moeder en voorouders zijn daar begraven. Ik mis ze nog elke dag.”
Het nieuwe dorp heeft nog veel gebreken. Sommige woningen werden zelfs opgeleverd zonder keuken of wasruimte.
Dorpsbewoner Adi Sivo Yabakitolu (33) mist haar moeder en haar voorouders, die in het oude dorp begraven zijn.
In Fiji wordt de navelstreng van ieder kind dat wordt geboren begraven in het dorp waar het ter wereld kwam. Daar bovenop wordt een boom geplant, vaak een kokospalm. De boom markeert de leeftijd van het kind, en groeit zijn of haar hele leven mee. Het symboliseert de diepe, levenslange verbondenheid tussen mensen, hun voorouders en de vanua: het land en de gemeenschap.
Samen met een aantal andere vrouwen is Yabakitolu bezig bezems te maken van palmbladeren. Met een mesje stript ze de harde nerven uit het blad. Na een handvol stengels te hebben verzameld, bindt ze deze vervolgens strak samen, zodat er een waaier ontstaat. Naast het huis ligt een grote stapel verse palmbladeren, een hond ligt er bovenop en doet een dutje. De vrouwen schaterlachen om de haverklap. „De vrouwen zijn de eerste die wakker zijn in de ochtend, en de laatsten die ‘s avonds naar bed gaan. Wij hebben als eerste te maken met de gevolgen van klimaatverandering”, zegt ze. Ze staat daarom nog altijd achter de keuze.
Al waren ze er dan voor op de vlucht, de bewoners missen het water wel. De iTaukei wonen van oudsher altijd dicht bij een waterbron; ofwel de zee, of een rivier. Het nieuwe Vunidogoloa – dat officieel Kenani heet– heeft geen van beiden. „We missen de oceaan. Onze kinderen kunnen niet eens meer zwemmen, omdat de verbinding met het water is afgesneden”, zegt Ramatu, zijn hoofd gebogen.
Toch zijn ze niet ontsnapt aan de overstromingen. Het dorp ligt op de helling van een heuvel. Tijdens natte periodes – die door klimaatverandering steeds vaker voorkomen – stroomt het water van de heuveltop dwars door het dorp, waardoor de bewoners alsnog natte voeten krijgen. Na lang lobbyen bij de regering is het ze gelukt een kleine graafmachine naar het dorp te laten sturen. Op deze regenachtige dag is die bezig een kanaal te graven, zodat het water afgevoerd kan worden en het akkerland dat naast het dorp ligt niet meer overstroomt. Hier proberen de bewoners groenten, rijst en taro te verbouwen, een inheemse knolstengel die een centraal onderdeel is van de traditionele keuken van Fiji.
Ramatu is sceptisch over het nut van de aanstaande klimaatbijeenkomsten. „Hoeveel COP’s hebben we al gehad? De temperatuur en de zee stijgen nog steeds. Wanneer wordt er eindelijk naar ons geluisterd?” Hij wil niet lijdzaam afwachten. „Ik blijf vechten om mijn mensen te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering”, zegt hij met overslaande stem.
Het oude dorp ligt er ondertussen verlaten bij. In een land waar de verbinding met het land en eeuwenoude tradities een onlosmakelijk deel uitmaakt van het leven, voelt deze gemeenschap zich nog altijd ontworteld. „Mijn voorouders, mijn ouders, ze leefden hier”, zegt Ramatu met tranen in de ogen. Hij is een van de weinigen die nog af en toe in het oude dorp komt. Hoewel het nieuwe dorp slechts een kilometer of twee hoger op de berg ligt, had het net zo goed aan de andere kant van het eiland kunnen liggen. De weg ernaartoe is haast onbegaanbaar, zeker als je geen terreinwagen hebt. „Ik kan deze plek maar niet vergeten. In mijn hart is mijn leven hier, want hier is alles begonnen.”
Het nieuwe dorp kampt met wateroverlast als het geregend heeft, wat door klimaatverandering steeds vaker gebeurt. Met graafmachines wordt nu een kanaal aangelegd om de afwatering te verbeteren (links op de foto).
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie