Er wordt steeds meer bekend over de copiloot die het toestel van Flydubai wilde laten crashen. Hij is afkomstig uit het gematigde Oman maar houdt er zeer radicale ideeën op na. ‘Mijn ziel is vrij’, schreef hij op Instagram, ‘en mijn zwaard is scherp.’
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Er zijn weinig landen in de Arabische wereld met zo’n voortreffelijke reputatie als het sultanaat Oman. De inwoners staan bekend als religieus gematigd, het land als een oase van kalmte en gastvrijheid. Des te groter de verbazing nu bevestigd is dat de verdachte van de bijna-crash van de Flydubai-vlucht op 30 september afkomstig was uit datzelfde Oman. Volgens bronnen van persbureau Associated Press gaat het om de 29-jarige Hamam al-Hammami.
Hammami, zoon van een Omaanse vader en een Syrische moeder, werkte pas acht maanden voor Flydubai. Voor die tijd onderging hij een training bij Royal Air Maroc, gevolgd door een contract als piloot bij de Omaanse vliegmaatschappij Oman Air. Daar werd hij echter ontslagen vanwege zijn radicale ideeën. Hij zou extremistische websites hebben bezocht en plaatste haatdragende en misogyne commentaren op zijn X-account.
Tijdens vlucht FZ1073 hakte hij volgens ooggetuigen met een kleine bijl (voor noodgevallen in elke cockpit aanwezig) in op de Indiase gezagvoerder. Hij was van plan het toestel te laten neerstorten, meldde The Wall Street Journal, en was niet bang voor de dood. ‘Mijn ziel is vrij’, citeerde Hammami een 19de-eeuwse Egyptische dichter op Instagram. ‘Ze weigert de schande, en mijn zwaard is scherp.’
Dit alles zorgt voor vragen aan het adres van zowel Israël als de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), waar Dubai deel van uitmaakt. Beide landen staan in de inlichtingenwereld bekend om hun rigoureuze veiligheidschecks. Hoe kon Hammami bij Flydubai de pilotenscreening doorlopen? Was de vliegmaatschappij op de hoogte van zijn extremistische ideeën? Bovendien: Omaanse staatsburgers mogen volgens de wet niet naar Israël vliegen, aangezien beide landen geen betrekkingen met elkaar onderhouden. Hoe wist Hammami dan toch een plek in de cockpit te regelen?
In Israël sloeg de euforie over het heroïsche optreden van de passagiers aan boord dit weekend om in politiek vingerwijzen. Dagblad Ha’aretz onthulde dat de lijst van inzittenden – inclusief Hammami’s naam – met Israël was gedeeld. Er werd niets mee gedaan. De Shin Beth, de binnenlandse veiligheidsdienst, had moeten ingrijpen, aldus de minister van Transport, Miri Regev. Onzin, antwoordde de Shin Beth, dat was Regevs verantwoordelijkheid.
In werkelijkheid blijkt de verantwoordelijkheid uitgesplitst: de Shin Beth houdt zich bezig met vluchten van bijvoorbeeld de Israëlische vliegmaatschappij El Al, terwijl het ministerie buitenlandse maatschappijen zou moeten monitoren, inclusief Flydubai. De crisis verdiepte zich toen duidelijk werd dat Israëls veiligheidsraad vorig jaar al had gewaarschuwd dat Regevs ministerie niets met deze verantwoordelijkheid deed.
Met de parlementsverkiezingen (27 oktober) voor de deur is het verwijt van nalatigheid voer voor de critici van zittend premier Benjamin Netanyahu. Menigeen wijst op een patroon: ook in de aanloop naar 7 oktober 2023 (de terreuraanslag van Hamas) werd Netanyahu gewaarschuwd, door zowel de VAE als Egypte. Ook toen wist hij de aanslag niet te voorkomen.
Hoe copiloot Hammami een religieuze scherpslijper is geworden is onduidelijk. Hij zou tijd hebben doorgebracht in Syrië, het land van zijn moeder, ten tijde van de burgeroorlog die in 2011 uitbrak. Delen van Syrië waren in die periode broeinesten van radicalisme en jihadisme, en het is denkbaar dat Hammami’s verblijf heeft bijgedragen aan zijn radicalisering.
Ook wordt er gewezen naar Australië, waar Hammami studeerde. Volgens bronnen van de Financial Times bezocht hij daar moskeeën die als extremistisch bekendstonden en had de Australische veiligheidsdienst een dossier over hem opgebouwd. ‘De Omaniërs en de Australiërs beginnen die informatie helaas nu pas met ons te delen’, aldus een bron in de VAE. De regering in Abu Dhabi heeft het onderzoek inmiddels overgenomen van Saoedi-Arabië, waar het toestel vorige week een noodlanding maakte.
Oman zelf is geen exporteur van fundamentalisme. Het gros van de bevolking hangt het ibadisme aan, een vreedzame stroming binnen de islam die losstaat van de twee dominante scholen – het soennisme en sjiisme – en die veel ruimte laat voor andersdenkenden. Religieus extremisme is er schaars, al komt het wel voor. Twee jaar geleden vielen er bij een door Islamitische Staat (IS) opgeëiste aanslag in een sjiitische moskee in de Omaanse hoofdstad Muscat negen doden.
Een halve dag na Hammami’s verijdelde aanslag, toen de verdachte zelf in hechtenis zat, verschenen er twee filmpjes op zijn LinkedIn-pagina (inmiddels offline gehaald), waarin hij onder meer oud-Al Qaida-leider Ayman al-Zawahiri ophemelde. Hoe de berichten daar konden verschijnen is onduidelijk; mogelijk had hij ze van tevoren klaargezet.
Volgens Mira al-Hussein, een Emiraatse socioloog (Universiteit van Edinburgh), geloven veel burgers in de Golfstaten niet in Israëls lezing van de feiten, ook al is er voor de andere circulerende theorieën (‘Het was allemaal in scène gezet’) geen enkel bewijs. Tegelijk wil geen enkele regering ruchtbaarheid geven aan die theorieën, zo voegt Hussein eraan toe, met het oog op de politieke verhoudingen in de regio. De regering van de VAE wil haar nauwe bondgenootschap met Israël niet op het spel zetten. Voor Oman geldt hetzelfde richting de VAE.
Tussen de twee buurlanden zijn niettemin haarscheurtjes zichtbaar. Hammami werd niet in Oman geboren, maar in Dubai (VAE), en zou daar het grootste deel van zijn leven hebben gewoond. ‘Dus zeggen prominente Omaanse stemmen nu: voor zijn radicalisering moet je kijken wat er in de VAE gebeurd is, niet bij ons’, aldus Al-Hussein. Het laatste woord is er waarschijnlijk niet over gezegd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant