De naderende uitbreiding van de EU kan volgens de Europese Commissie niet zonder strengere eisen. Waarborgen als het ontnemen van stemrecht en het stopzetten van subsidies moeten voorkomen dat nieuwe lidstaten na toetreding dwarsliggers worden, zoals met Hongarije en Polen het geval was.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
De slagvaardigheid en geloofwaardigheid van de EU staan op het spel, evenals het vertrouwen van burgers in de Unie, stelt de Commissie in een uitbreidingsnota die dinsdag wordt gepresenteerd. Nieuwe leden opnemen vergt meer dan wat veranderingen in beleid en budget. ‘Het vereist ook de zekerheid dat de Unie in staat blijft tijdige en effectieve maatregelen te nemen met meer leden’, aldus een nog vertrouwelijke ontwerpversie van de nota. Die zal op punten nog worden aangepast, maar volgens betrokken EU-ambtenaren zijn de hoofdlijnen inmiddels afgekaart.
De EU telt momenteel 27 leden en er zitten negen kandidaatlanden in de wachtkamer, waaronder Montenegro, Albanië, Oekraïne en Moldavië. Montenegro (kandidaat sinds 2010) en Albanië (2014) zullen naar verwachting voor 2030 toetreden, voor de andere is het tijdpad aanzienlijk langer. Een grotere Unie is volgens de Commissie van geopolitiek belang: anders versterken Rusland en China hun invloed in de achtertuin van de EU.
Op verzoek van de huidige lidstaten maakte de Commissie een overzicht van de wijze waarop de EU moet veranderen om te kunnen groeien en welke extra eisen – naast het overnemen van alle EU-wetten – aan de nieuwkomers gesteld kunnen worden.
Opvallend bij de aanvullende eisen is dat de kandidaten bij toetreding moeten vastleggen ‘voor een beperkte periode’ niet dwars te liggen bij besluiten die unanimiteit vereisen. Verder kan een nieuwkomer zijn stemrecht tijdelijk verliezen als het de rechtsstaat of de markteconomie ondermijnt. De andere lidstaten zouden daartoe met een meerderheid kunnen besluiten. Nu vergt de opschorting van het stemrecht de instemming van alle andere lidstaten wat het vrijwel onmogelijk maakt. Polen en Hongarije hielden elkaar jarenlang de hand boven het hoofd.
Volgens de Commissie is het doel niet om de rechten van de nieuwe lidstaten te beperken, maar ‘om het versterken van het onderlinge vertrouwen tussen alle lidstaten in de beginperiode na de toetreding’.
De Commissie vraagt ook om langere overgangstermijnen om de Unie te beschermen. Zo zullen de boeren uit de nieuwe landen aanvankelijk minder subsidies krijgen dan hun huidige EU-collega’s. Het vrij verkeer van werknemers zal geleidelijk worden ingevoerd. De ontwerpversie van de nota vermeldt overgangstermijnen van drie tot tien jaar.
De EU zelf moet ook veranderen wil ze kunnen opereren met dertig-plus leden. De Commissie stelt voor de bestaande veto’s van lidstaten bij besluiten te verminderen. Bij het opleggen van sancties aan derde landen als Rusland, bij militaire missies, het bestrijden van belastingontwijking en energiebelasting zou instemming van een ruime meerderheid van de EU-landen voldoende moeten zijn. Dat kan zonder een tijdrovende wijziging van het Europees Verdrag, mits alle lidstaten daarmee instemmen. Er is een ‘noodrem’ voorzien als een EU-land meent dat zware nationale belangen geschaad worden.
Het vetorecht zou ook moeten verdwijnen bij een deel van de besluiten over uitbreiding van de EU. Nu hebben landen meer dan honderd keer de kans het proces met een veto te treffen, de Commissie wil dit wapen beperken tot de hoofdpunten als de start van de onderhandelingen, het afronden ervan en voor de toetredingsverdragen van de nieuwkomers.
De omvang van de Commissie zou in de toekomst beperkt moeten worden. Twee derde van de lidstaten zou elke vijf jaar een commissaris mogen leveren, volgens een eerlijk rotatiesysteem. Deze optie staat in het huidige Verdrag, maar is nooit toegepast.
De Europese regeringsleiders bespreken de Commissievoorstellen over anderhalve week tijdens hun traditionele najaarstop. Verschillende lidstaten, waaronder Nederland, hebben eerder plannen gelanceerd voor hervormingen van de EU. Wat de Commissie voorstelt is in lijn met wat het kabinet nastreeft.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant