Ngala Chome | Hoorn van Afrika-analist De heropleving van de burgeroorlog in Ethiopië gaat over de macht in Addis Abeba, maar kan de hele regio meesleuren. „Als deze conflicten via bondgenootschappen aan elkaar groeien, kan een geweldszone van de Sahel tot Jemen ontstaan”, zegt analist Ngala Chome.
Leden van het Volksbevrijdingsfront van Tigray (TPLF) lopen op 23 september door Mekelle, de hoofdstad van Tigray. Inmiddels heeft het regeringsleger de stad ingenomen.
Het Ethiopische regeringsleger trok dit weekend Mekelle binnen, de hoofdstad van de noordelijke provincie Tigray. De stad viel na dagen van zware gevechten, ruim een week nadat de strijders van het Volksbevrijdingsfront van Tigray (TPLF) drie luchthavens hadden ingenomen. De TPLF-strijders vielen ook posities aan in de aangrenzende regio’s Amhara en Afar. Het conflict, dat in Tigray oplaaide, heeft zich daarmee snel verspreid over het noorden van Ethiopië. Ook in hoofdstad Addis Abeba klonken er afgelopen week explosies, toen het militaire hoofdkwartier van de federale regering werd geraakt.
Ethiopië beschuldigde vrijwel meteen buurland Eritrea van inmenging in het conflict. Beide landen schorten hun diplomatieke banden op. Addis Abeba beschuldigt Eritrea en Soedan van steun aan de alliantie van zeven gewapende groepen, waarvan het TPLF deel uitmaakt. Die alliantie wil de regering van premier Abiy Ahmed afzetten en een overgangsregering installeren.
De gevechten maken een einde aan het vredesverdrag dat eind 2022 in Pretoria werd gesloten. De overeenkomst beëindigde de twee jaar durende oorlog tussen het TPLF en de regering van Ahmed. Volgens de Afrikaanse Unie kwamen toen ongeveer 600.000 mensen om. Miljoenen inwoners van Tigray vluchtten naar andere delen van Ethiopië of buurland Soedan. Naar schatting van de VN zijn ongeveer 120.000 vrouwen tijdens de oorlog verkracht. Nu melden ziekenhuizen opnieuw veel gewonden, vallen telefoon- en internetverbindingen uit en zijn weer duizenden mensen op de vlucht geslagen, volgens Artsen zonder Grenzen.
Het TPLF bestuurde Ethiopië van 1991 tot 2018 samen met andere partijen. Nadat Abiy Ahmed in 2018 premier werd, verloor de beweging haar invloed in Addis Abeba, waarop twee jaar later de Tigrese oorlog uitbrak. Nu wordt gevochten in een regio die nog onrustiger is, met oorlog in Soedan, spanningen met Eritrea om toegang tot de Rode Zee en een conflict met Egypte over toegang tot het water van de Nijl.
Ngala Chome
Ngala Chome, Hoorn van Afrika-analist en voormalig research fellow van de Universiteit van Gent, zegt in een telefonisch interview dat het conflict te wijten is aan een mislukt vredesakkoord, verschuivende bondgenootschappen en een strijd om macht die de grenzen van Ethiopië overschrijdt.
„Dat was vooral een akkoord om te stoppen met schieten, maar loste de kernproblemen niet op. Het conflict tussen verschillende Ethiopische milities over grondgebied bleef bestaan. Zoals in West-Tigray, een vruchtbaar gebied bij de grens met Soedan. Tijdens de vorige oorlog namen milities uit Amhara daar grote delen in. Het TPLF wil dat zij vertrekken en dat de verdreven inwoners terugkeren. Amhaarse leiders stellen dat het gebied bij hun regio hoort. Dat geschil gaat over land, veiligheid en identiteit. Zolang het niet wordt opgelost, blijft het aanleiding voor conflict.
„Daarnaast voorzag het akkoord niet goed in overgangsrechtsspraak, vervolging van oorlogsmisdaden, herstel voor slachtoffers of terugkeer van ontheemden.”
„Na het Pretoria-akkoord begon Abiy een ontwapeningscampagne, ook van milities die aan zijn kant hadden meegevochten. De ‘Overlevingsalliantie’ laat zich hieruit verklaren. Het is een pragmatische coalitie. Maar de vraag is of die groepen militair kunnen samenwerken en elkaar blijven vertrouwen.
„Eritrea was niet betrokken bij de onderhandelingen in Pretoria, hoewel Eritrese militairen meevochten aan de zijde van Ethiopië. Voor Eritrea was het akkoord onbevredigend, omdat het een veel hardere afrekening met het TPLF had gewild.”
„Soedan grenst aan Ethiopië en Eritrea. Sinds daar in 2023 een bloedige oorlog uitbrak, is het hele grensgebied instabieler geworden. Vluchtelingen, wapens en strijders kunnen zich via dezelfde routes verplaatsen. Op kaarten zie je drie afzonderlijke landen. Op de grond is het één brede grenszone die moeilijk is te controleren.
„In Soedan vecht het reguliere leger (SAF) tegen de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF). De oorlog raakt Ethiopië rechtstreeks, omdat de strijdende partijen hun bondgenoten en bevoorradingsroutes over de grens zoeken.
„Het Soedanese regeringsleger beschuldigt Ethiopië ervan de RSF te helpen. Volgens satellietbeelden die door conflictmonitor ACLED zijn geanalyseerd, vertrekken vanaf een vliegveld in het noorden van Ethiopië wapentransporten van de Emiraten naar de RSF.
„Er is een informele samenwerking tegen Abiy Ahmed ontstaan, waarin Eritrea, delen van het TPLF en het Soedanese leger elkaar vinden. Hun belangen lopen niet volledig gelijk, maar zij zien de Ethiopische regering als tegenstander of als steunpilaar van hun tegenstanders.”
Strijders van het TPLF in Mekele, hoofdstad van Tigray, in 2021.
„Egypte heeft al jaren een conflict met Ethiopië over de Grand Ethiopian Renaissance Dam, de grote dam die Ethiopië in de Blauwe Nijl bouwde. De Nijl is van levensbelang voor Egypte. Caïro vreest dat Ethiopië door de dam te veel controle krijgt over de watertoevoer. Ethiopië zegt dat de dam noodzakelijk is voor elektriciteit en haar economische ontwikkeling.
„Egypte, Eritrea, Djibouti en Somalië hebben belang bij het behoud van de bestaande grenzen en bij controle over hun kustgebieden. Voor Egypte en Eritrea is een verzwakt Ethiopië een minder grote dreiging en dat kan strategisch voordeel opleveren.”
Een vrachtschip vaart door de Straat Bab al-Mandeb, voor de kust van Jemen.
„De Emiraten zijn een klein land, maar met zeer grote regionale ambities. De Emiraten willen hun economie minder afhankelijk maken van olie en gas. Daarom investeren ze al jaren in Afrikaanse havens, logistiek, landbouw, de winning van goud en andere kritische mineralen. De Hoorn van Afrika is daarbij essentieel. De regio ligt aan de Rode Zee en de Golf van Aden. Via de zeestraat Bab el-Mandeb loopt een belangrijke route tussen Azië, Europa en het Suezkanaal. Wie invloed heeft op de havens en kustgebieden, heeft invloed op handel en veiligheid.
„De Emiraten werken niet alleen met centrale regeringen, maar ook met sterke regionale leiders, milities en de facto-besturen. Je ziet dat bijvoorbeeld bij de RSF in Soedan, bij de troepen van generaal Khalifa Haftar in Libië, bij groepen in Somaliland, Somalië en Jemen. De Emiraten zoeken invloed in gebieden waar centrale staten zwak zijn.”
„Maar die strategie heeft een prijs. Als buitenlandse landen lokale groepen steunen buiten de centrale staat om, kunnen zij bestaande conflicten verdiepen.”
„Ik denk dat het grootste gevaar is dat we verschillende oorlogen als losse problemen blijven bekijken. Ik zeg niet dat al deze conflicten samen zullen smelten tot één grote oorlog. Maar zij kunnen wel steeds meer met elkaar verbonden raken en via wapenleveranties, vluchtelingen, geldstromen, smokkel, buitenlandse militaire steun en tijdelijke bondgenootschappen elkaar versterken.
„De oorlog in Soedan raakt ook Tsjaad en Libië. Vanuit die gebieden lopen routes richting de Sahel, waar jihadistische groepen en separatistische bewegingen actief zijn. Soedan grenst aan de andere kant aan Ethiopië en Eritrea. Eritrea ligt aan de Rode Zee, tegenover Jemen. Zo ontstaat een keten van kwetsbare gebieden.”
Het gebouw van Tigray TV in Mekelle is beschadigd door een droneaanval op 27 september.
„In theorie zouden de Verenigde Naties, de Afrikaanse Unie en de regionale organisatie voor de Hoorn van Afrika, IGAD, een belangrijke rol moeten spelen. Maar deze organisaties zijn nu zwakker dan vroeger. De VN hebben minder politieke steun en minder geld. De Afrikaanse Unie heeft moeite om afspraken af te dwingen. IGAD kampt met financiële problemen en interne verdeeldheid. De organisatie is daarom niet sterk genoeg om in een nieuwe regionale crisis te bemiddelen of die op te lossen.”
„Daarom zullen ook landen die invloed hebben op de strijdende partijen verantwoordelijkheid moeten nemen. Ik denk dan aan de Verenigde Staten, Saoedi-Arabië, de VAE, Turkije en Egypte. Zij hebben allemaal economische belangen in de regio.
„Geen enkel land in de regio blijft werkelijk ongemoeid als Ethiopië opnieuw volledig in een oorlog terechtkomt.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie