Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen. Deze week: hoe voeden we de omgeving op over de donor?
Moeder: „Mijn vriendin en ik hebben een donor gebruikt om ons kindje te maken. Contact met hem hebben we niet. We krijgen altijd meteen de vraag: wie is de vader? We willen het woord ‘vader’ niet gebruiken, daar hangen verwachtingen aan. Maar het is ook vermoeiend en irritant anderen steeds te verbeteren. Hoe strikt moeten we anderen opvoeden over hoe onze situatie in elkaar steekt? We kunnen ons voorstellen dat alleenstaande moeders of twee mannen die samen een kind opvoeden diezelfde vragen krijgen.”
Naam en woonplaats zijn bij de redactie bekend. De rubriek Opgevoed is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl.
Henny Bos: „Woorden als ‘vader’ en ‘donor’ zijn niet neutraal. Uit ons onderzoek naar donorconceptie blijkt dat deze begrippen voor alle leden van donorgezinnen een andere betekenis en morele lading kunnen hebben. Zowel voor de ouders als de kinderen.”
„Sommige ouders willen een donor nadrukkelijk geen vader noemen, omdat zij dat woord associëren met iemand die aanwezig is, opvoedt en verzorgt. Terwijl voor sommige donorkinderen die daar hetzelfde over denken, het woord ‘vader’ helpt om ongewenste vragen te voorkomen op school.”
„Ook zijn er veel verschillende typen donors. Er zijn betrokken donors die een rol spelen in het leven van het kind, en donors die dat helemaal niet doen. Daarom is het belangrijk om taal te vinden die bij uw eigen ervaring past.”
„U hoeft anderen niet op te voeden, en u hoeft ook niet bij iedere losse vraag een uitgebreide uitleg te geven. Zeg bijvoorbeeld: ‘Ons kind heeft twee moeders; er is een donor, geen vader.’ Kort, feitelijk en zonder verantwoording.”
„Bij mensen die een belangrijke rol spelen in het leven van uw kind, zoals familie, zorgverleners en schoolmedewerkers, is het wel verstandig iets meer uitleg te geven. Vertel waarom jullie het woord vader niet gebruiken en vraag hen die keuze te respecteren. Later mag uw kind eigen woorden voor deze persoon kiezen.”
Anne Schrijvers: „Ik hoor vaak dat ouders het vervelend vinden om dit soort vragen te krijgen van mensen die ze niet kennen, en niet goed weten wat te antwoorden. Toch is het goed om een verhaal klaar te hebben en dat ontspannen te kunnen vertellen. „We zijn met twee moeders en er is ook een donorvader, maar die woont niet bij ons, en heeft geen rol in de opvoeding.’ Ook omdat die vragen vaak helemaal niet kwetsend bedoeld zijn. Uw kind krijgt ze straks ook van leeftijdgenootjes.”
„Het is voor uw kind merkbaar hoe u over de donor praat. Onderzoek leert dat de donor een belangrijker persoon is voor het kind dan we vroeger dachten. Een donorkind bestaat natuurlijk ook genetisch voor vijftig procent uit die persoon. En om de donor een vanzelfsprekende rol te geven in het levensverhaal van het kind, telt het hoe daar naar buiten toe over gesproken wordt. Als dat lastig ligt, voelen kinderen dat.”
„Ik heb gemerkt dat ongemak van ouders over dit soort vragen te maken kan hebben met onzekerheid over de rol van de donor in het leven van het kind. Ten diepste begint het met de vraag: hoe voelen jullie je als ouders over het feit dat er ‘iemand van buiten’ nodig was, om dit kindje te krijgen? Dat kan diepe gevoelens meebrengen, bijvoorbeeld rouw of onzekerheid. Dit is belangrijk om helder te hebben, omdat die emoties mogelijk onbewust kleuren hoe er over de donor wordt gesproken.”
„Hoe zekerder jullie worden in het vertellen van jullie verhaal, hoe gemakkelijker het zal worden deze onvermijdelijke vragen te beantwoorden.”
Henny Bos is Hoogleraar Sexual and Gender Diversity in Family and Youth aan de Universiteit van Amsterdam. Anne Schrijvers is fertiliteitscounselor, systeemtherapeut en auteur van het kinderboek Een bijzonder gewoon gezin.
Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement.Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie