Bracht burgemeester Shoko Kawata (35) met haar zwangerschapsverlof eerst een landelijke discussie in Japan op gang, nu prijkt haar naam in de Time100 Next 2026 van jonge, invloedrijke personen wereldwijd van het Amerikaanse tijdschrift Time.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Sinds 1991 kunnen Japanse vrouwen zwangerschapsverlof van maximaal een jaar opnemen. Op die manier hoopt het meest vergrijsde land ter wereld meer bevolkingsaanwas te krijgen.
Maandag noemde premier Sanae Takaichi de afname van de Japanse bevolking ‘een zich in stilte ontvouwende nationale crisis’. Ondanks maatregelen ter waarde van 25 miljard dollar per jaar om bijvoorbeeld kinderopvang goedkoper te maken, is de bevolking door de vergrijzing tussen 2020 en 2025 met 2,5 procent gekrompen.
Toen Kawata in 2023 werd gekozen tot burgemeester van het stadje Yawata in het westen van Japan, baarde ze al opzien als jongste vrouwelijke burgemeester ooit. Maar die mediastorm was niets vergeleken bij de reacties op haar zwangerschapsverlof.
Als eerste burgemeester ooit nam Kawata twee periodes van acht weken voor en na de bevalling vrij. Dat is vergelijkbaar met het reguliere zwangerschapsverlof, maar die regeling geldt niet voor burgemeesters en andere gekozen bestuurders. Misschien omdat vrouwen in publieke functies schaars zijn: volgens de cijfers over 2025 zijn slechts vier van de 1.720 burgemeesters vrouw.
Kawata organiseerde zelf haar verlof door de verantwoordelijkheid voor haar werkzaamheden tijdelijk over te dragen aan de locoburgemeester, terwijl zij op afstand eindverantwoordelijk bleef.
Die oplossing leverde haar complimenten op, maar ook kritiek, vooral online. De teneur was dat ze beter een kind had kunnen krijgen voordat ze zich verkiesbaar stelde, of had moeten aftreden toen ze zwanger bleek. Zo’n ‘onverantwoordelijke’ burgemeester heeft geen recht op doorbetaling van haar volledige salaris, vonden haar critici.
In de patriarchale Japanse cultuur is het niet alleen moeilijk voor vrouwen om door het glazen plafond heen te breken, het grote publiek verwacht bovendien dat bestuurders en ambtenaren immer een tomeloze inzet etaleren, omdat ze uit belastinggeld worden betaald. De eerste vrouwelijke premier Takaichi houdt dat imago hoog door regelmatig te melden dat ze slechts een paar uur per nacht slaapt.
Verrast door de vele reacties gebruikte Kawata de belangstelling om in Japanse en buitenlandse media een lans te breken voor een betere balans tussen werk en privéleven. Dat is in Japan, waar de oudere generatie vasthoudt aan een arbeidsethos van werken tot je er letterlijk dood bij neervalt, een cultuuromslag. Zo zijn vorig jaar pas mogelijkheden ingevoerd om de werkplek twee uur eerder te verlaten om een kind van school of opvang te halen.
‘Als we alle politici die zwangerschapsverlof nemen gaan bekritiseren, betekent dat we alle vrouwen van 20 tot 40 jaar, die zwanger kunnen worden, uitsluiten van een publieke functie’, aldus Kawata in een interview met de Britse omroep BBC. Ook zijn onder haar bestuur schoollunches goedkoper gemaakt en zijn de luiers op de peuteropvang gratis geworden.
Inmiddels is Kawata bevallen van een dochtertje. Haar man neemt tijdens zijn vaderschapsverlof de eerstkomende zes maanden de zorg voor de baby op zich.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant