Terwijl Barcelona en andere getroffen steden en dorpen aan de Spaanse oostkust de schade opmaken van de stortregens van afgelopen weekend, zitten meteorologen met een andere vraag. Was het noodweer niet gewoon een tropische storm?
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Tropische stormen of orkanen komen in de Middellandse Zee eigenlijk niet voor. Maar met het extreem opgewarmde zeewater liggen de kaarten wellicht anders. ‘Ik had nooit gedacht dat ik dit zou gaan zeggen, en er zal diepgaander onderzoek nodig zijn’, schrijft hoofdonderzoeker Juan González Aléman van de Spaanse weerdienst Aemet, in een bericht op X. ‘Maar het spookt steeds meer door mijn hoofd dat dit echt op het ontstaan van een tropische cycloon leek.’
De Nederlandse orkaanonderzoeker Nadia Bloemendaal (KNMI) kan die gedachte volgen. Ze wijst op satellietbeelden van het noodweer, die er versneld afgespeeld uitzien als bellen gas die opwellen uit een sloot. Met een vorm die lijkt op roosjes bloemkool, legt Bloemendaal uit.
‘Je ziet het echt gebeuren: pop, nog een bloemkool, pop, nóg een bloemkool’, zegt ze. ‘In een echte orkaan gaan die bloemkooltjes vervolgens om elkaar heen draaien.’ Of het echt een tropische storm is, moet vervolgonderzoek uitwijzen, vindt ook zij. ‘Maar feit is wel dat dit soort diepe convectie hier tegenwoordig kennelijk mogelijk is.’
De Middellandse Zee warmt de laatste vijf jaar plotseling sterk op, om redenen die wetenschappers niet helemaal begrijpen. Een graad of drie warmer is het water daar nu, en dat geeft voeding aan extreme weergebeurtenissen. Zoals de heftige buien van afgelopen weekeinde, die een enorme chaos veroorzaakten en aan zeker drie mensen het leven kostten.
Die hevige herfstbuien zelf zijn overigens een bekend lokaal fenomeen, bijgenaamd ‘de koude druppel’ (gota fria). Al in 1962 kwamen er rond Barcelona bij dergelijk noodweer tot zo’n duizend mensen om het leven. Dana, noemen wetenschappers het fenomeen ook, waarbij een krul koude lucht van de golfstroom botst op stijgende warme zeelucht.
Door de bank genomen verhevigt het fenomeen door klimaatverandering. Zo bevatten de stortregens die in oktober 2024 bij Valencia 230 mensen het leven kostten, zo’n 20 procent méér water dan zonder klimaatverandering het geval zou zijn geweest, becijferde Aléman in vakblad Nature Communications. Bovendien werd er ruwweg 55 procent landoppervlak méér getroffen door noodweer.
‘Dat geeft een klein inkijkje in hoe klimaatverandering de toekomst verandert’, vindt Bloemendaal. ‘Het warme zeewater voegt extra energie toe aan het systeem. En dus is zo’n Dana vandaag de dag nog grimmiger dan vijftien jaar geleden.’
In de Middellandse Zee komen soms wel ‘medicanes’ voor, stormen die ontstaan doordat hoog in de lucht noordelijke kou botst op stijgende, lauwe, vochtige zeelucht. Maar een tropische storm ontstaat anders, van onderaf, legt Bloemendaal uit. Door warme lucht die opstijgt, afkoelt, verderop weer naar beneden zakt – en zo in een soort kringloopje komt.
De ongewone storm voor de Spaanse kust is meer kenners opgevallen. ‘Als je de kustlijnen en plaatsnamen weghaalt, zouden veel meteorologische experts er waarschijnlijk van uitgaan dat dit een stuk van een tropische oceaan is’, schreef op LinkedIn ook de in Duitsland werkzame atmosfeerfysicus Guido Cioni, bij een animatie van de storm. ‘In werkelijkheid kijken we echter naar de Middellandse Zee.’
Het turbulente weer is nog niet voorbij, en kan ook andere mediterrane landen treffen, denkt Bloemendaal. ‘Welke naam je er ook aan geeft, qua impact maakt het niet uit, dit is gewoon eng’, zegt ze. ‘En de hele Middellandse Zee heeft momenteel dit risico. Het kan overal gebeuren dat er extreme regen ontstaat die het land op wordt geduwd.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant