Oorlog Toen Niels Roelen vocht in Afghanistan, waren de rules of engagement heilig – júíst als het lastig werd. Daarom vindt hij het onbegrijpelijk dat we Israël nu niet langs dezelfde meetlat leggen.
Net ten zuiden van de vooruitgeschoven post Poentjak wordt een van onze patrouilles onder vuur genomen. Het is eind juli 2007. Zelf zit ik in de commandopost, waar ik de radioberichten van onze militairen hoor binnenkomen. Omdat de Taliban het vuur openen, is de vraag of wij zelf mogen vuren direct van tafel. Er is sprake van zelfverdediging en dus valt schieten binnen onze rules of engagement en het humanitair oorlogsrecht.
Over het algemeen kan je een dergelijke aanval zien aankomen, doordat vrouwen en kinderen in veiligheid zijn gebracht. Maar nu hebben we hen niet zien vertrekken uit de huizen waarvandaan het peloton beschoten wordt. In het open veld voor de woningen staat een ventje van hooguit een jaar of tien. Hij kijkt naar ons en dan opzij. Hij zegt duidelijk iets tegen mensen die wij niet kunnen zien. Keer op keer resulteren de woorden van de jongen in mortiersalvo’s van de Taliban, maar door de afstand en het wapengekletter is het onmogelijk te verstaan wat de jongen zegt.
Niels Roelen is schrijver en was officier bij de Koninklijke Landmacht.
Schiet je de jongen neer? Tijdens onze voorbereidingen was dat morele dilemma uitgebreid behandeld, en het antwoord was telkens een overtuigende ‘nee’. Maar nu het dilemma ineens werkelijkheid is geworden, is die ‘nee’ op zijn zachtst gezegd ongemakkelijk.
En of dat nog niet lastig genoeg is, betekent het gebrek aan betrouwbare inlichtingen over de mogelijke aanwezigheid van andere burgers in de huizen dat artillerie- en luchtsteun tot nader order uitblijven. Collateral damage – nevenschade, zowel materieel als in mensenlevens – moet immers zo veel mogelijk worden voorkomen . We zijn op onszelf aangewezen.
Uiteindelijk trekken de Taliban zich terug en brengen we het er zonder gewonden vanaf. In onze voertuigen zitten kogelgaten en een onderofficier is waarschijnlijk op de borst geraakt. Door zijn scherfvest blijft hij ongedeerd. En de jongen in het veld? Ook hij is blijven leven.
Nu, bijna twintig jaar later, lees ik in de krant hoe de IDF, het Israëlische leger, in Gaza te werk gaat. Het „meest morele leger ter wereld”, zoals premier Benjamin Netanyahu het onlangs nog noemde, gebruikt geen mensen, maar AI als bron. AI die op basis van prompts en kansberekening patronen bekijkt en dan een antwoord geeft. Gebouwen in Gaza worden door het model eenvoudig gelieerd aan mensen die ooit iets met Hamas te maken kúnnen hebben gehad.
Geen harde bronnen of bewijzen, geen zekerheden, maar een stapel aan aannames die voor het Israëlische leger volstaan om flatgebouw na flatgebouw plat te bombarderen. Terwijl er geen sprake is van een direct gevecht, wordt elke nevenschade afgedaan als zelfverdediging – tot de dood van vijfhonderd onschuldige mensen aan toe.
Interessant detail is of er na 7 oktober 2023 juridisch überhaupt sprake is van zelfverdediging. Omdat burgers het doelwit waren van die aanslagen was het absoluut terreur, maar de aanslagen vonden plaats in gebied dat volgens diverse VN-resoluties bezet is door Israël. En een bezetter kan zich simpelweg niet beroepen op zelfverdediging.
Bovendien kun je je afvragen of de kolonisten in het gebied niet een verlengstuk zijn van de Israëlische regering. Het leger legt hen immers geen strobreed in de weg als ze Palestijnse dorpen aanvallen, en prominente politici roepen op tot het stichten van nieuwe nederzettingen. Nogmaals: als er zoals op 7 oktober een aanval plaatsvindt op kinderen, onschuldige burgers en burgerdoelen, is dat terreur. Laat daar geen misverstand over bestaan. Maar niettemin vertroebelt het handelen van zionisten het onderscheid tussen burgers en combattanten enorm.
Afghanistan ligt inmiddels bijna twee decennia achter me. Als officier maakte ik – gelukkig – geen deel uit van dat ‘meest ethische leger ter wereld’. Ik diende bij een krijgsmacht die me leerde om voor elk besluit goed na te denken over de gevolgen. Ben ik bereid er achteraf verantwoording over af te leggen?
Ik ben er trots op dat wij onderzoek doen naar Srebrenica, de slag om Chora en Hawija – hoe moeilijk het ook is als het je persoonlijk raakt, of als je er zelf bij betrokken was. Juist zulk onderzoek maakt immers het verschil tussen autocratische regimes en terreur enerzijds, en een gezonde democratie anderzijds. Dat het belangrijk is om misstanden niet achteraf onder het tapijt te vegen, maar aan de kaak te stellen.
De moed om je eigen optreden altijd te toetsen aan het humanitair oorlogsrecht en ethische normen – juist als het pijnlijk is – zegt iets over waar jij als individu en als land voor staat.
In dat licht heb ik enorme moeite te begrijpen waarom onze politiek Israël als ‘bevriende’ staat niet aan dezelfde normen durft te toetsen. Wie objectief naar de uitbreiding van grenzen van de staat Israël en de geschiedenis kijkt, ziet dat Hezbollah(1982), Hamas (1987) en andere terreurgroepen een reactie zijn op de aanhoudende uitbreidingen van Israël. Die ziet een westerse politiek die terughoudend is in haar oordelen, gevoelig voor het woord antisemitisme vanwege schaamte over ons verleden.
Drie jaar van totale vernietiging kan, voor zover dat überhaupt al mogelijk was, niet meer uitgelegd en goedgepraat worden als zelfverdediging. Dat een deel van onze politici wegkijkt en de lat voor Israël stelselmatig niet op dezelfde hoogte durft te leggen als voor onze eigen militairen, is veelzeggend. Het laat zien dat ze niet uit hetzelfde hout gesneden zijn als onze soldaten.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie