Sterrenkundigen hebben waarschijnlijk voor het eerst een planeet ontdekt die is gevormd uit de loeihete, kolkende overblijfselen van een gestorven ster: ‘Hoe kan dat ooit samenklonteren tot een planeet?’
Planeten die draaien rondom een ster als onze zon gaan een ongelukkig einde tegemoet. Hun thuisster zal aan het eind van haar leven extreem opzwellen, en het planetenstelsel vrijwel compleet verbranden. De ster zal hierna sterven, met als achterblijfsel een gloeiend geraamte: een zogenaamde witte dwerg.
Sommige sterrenkundigen meenden al langer dat er na deze vurige dood weer nieuwe planeten zouden kunnen herrijzen, die zich vestigen in een baan rondom de overgebleven witte dwerg.
Onderzoekers van de universiteit van Warwick (Groot-Brittannië) hebben nu voor het eerst bewijs van zo’n ‘tweede-generatieplaneet’ rondom een witte dwerg gevonden, een paar honderd lichtjaar bij ons vandaan. Ze publiceerden hun resultaten maandag in het wetenschappelijk tijdschrift Nature Astronomy.
Dat zo’n planeet er überhaupt kan zijn, is voor veel astronomen een verrassing: de ontstaansgeschiedenis van deze planeet druist compleet in tegen de huidige kennis over planeetvorming. Planeten van de eerste generatie ontstaan in een koele schijf rondom een pasgeboren ster, waar stofdeeltjes en rotsblokken samenklonteren in een proces dat miljoenen jaren duurt.
De planeten van de tweede generatie moeten hetzelfde kunstje doen in ongeveer tienduizend jaar. Ze moeten zich vormen uit de loeihete, kolkende restanten van hun thuisster, uitgestoten vlak voor die stierf. Binnen relatief korte tijd is dit materiaal alweer uit het systeem ontsnapt.
De onderzoekers uit Warwick ontdekten aanwijzingen voor een planeet van de tweede generatie door dertig jaar oude waarnemingen van een witte dwerg nog eens te bestuderen. Sterren van deze soort trekken vaak gruis uit nabije brokstukken van voormalige planeten naar zich toe. Sterrenkundigen kunnen aan het licht van de dwergster zien wat de chemische samenstelling is van dit materiaal.
Deze ster liet iets vreemds zien: zij verzamelde materiaal van een nabij object dat niet een voormalige planeet kon zijn, maar een nieuw object. Het bestond namelijk uit zware elementen die ontstaan wanneer de ster aan het sterven is, zoals zink en koper.
Daarnaast zagen de onderzoekers kleine dipjes in de lichtintensiteit van de ster, die bovendien terugkeerden met de regelmaat van de klok. Deze variaties zijn toe te wijzen aan een planeet die in een baan vlak bij de ster zit, waardoor de verlichte kant extreem heet wordt en de donkere juist ijskoud.
‘Heel mooi werk’, reageert Ignas Snellen, hoogleraar exoplaneten aan Universiteit Leiden. ‘Ze geven sterke aanwijzingen dat er sprake is van een planeet die uit materiaal bestaat uit de laatste levensfase van een ster. Persoonlijk geloofde ik niet dat zo’n planeet zou kunnen vormen uit de uitgestoten resten van een ster, hoe kan dat ooit samenklonteren tot een planeet?’
Hij vermoedt dat de onderzoekers inmiddels tijd hebben aangevraagd op de moderne James Webb-ruimtetelescoop voor verder onderzoek: ‘Het enige bewijs dat er daadwerkelijk een planeet is, zijn die lichtvariaties die alleen in het zichtbare spectrum van licht zijn gedetecteerd. James Webb biedt nog betere data in infrarood.’
Hij prijst de onderzoekers nog voor hun knappe archiefonderzoek: ‘Ongelooflijk, dat is het mooie van de archieven in de astrofysica. Als je een nieuw idee hebt, kan het goed zijn dat sterrenkundigen er bij eerdere waarnemingen nooit aan gedacht hebben. Iedereen kan bij die data – inclusief burgers die dat zouden willen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant