Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Koning Willem-Alexander toonde weer hoe koninklijke grootsheid schuilt in juist ontkenning van zijn verheven zijn. Eeuwenlang waren vorsten superieur en onschendbaar, met een beroep op hun goddelijke opdracht. Nu ontving de koning de resultaten van groot onafhankelijk onderzoek naar de rol van de Oranjes in Nederlands koloniale geschiedenis en toonde hij wat koningschap in de 21ste eeuw vraagt.
Aan de excuses die hij in 2023 maakte omdat de koninklijke familie niets ondernam tegen slavernij, voegde hij vrijdag toe: ‘U laat zien dat kolonialisme en slavernij door stadhouders en koningen actief werden ondersteund, inclusief instemming met het neerslaan van verzet.’ Dat maakte zijn voorouders volgens Willem-Alexander ‘medeverantwoordelijk’.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Hij vervolgde: ‘Ze waren kinderen van hun tijd. Het waren toentertijd de heersende opvattingen in Nederland en heel Europa. Maar dit doet niets af aan de constatering dat tegendraads leiderschap ontbrak, waar dat wellicht wel verschil had kunnen maken.’
Later die dag zag ik de documentaire Naza. Twee Israëlische filmmakers, Oscar-winnaars, spreken 24 Israëlische soldaten over het bombarderen van Gaza. ’s Nachts zitten ze in Tel Aviv op een dak. De militairen onherkenbaar. Achter hen gluurt de camera de woonkamers van gewone Israëliërs in. Die koken, zetten thee, kijken het nieuws op tv.
Als dieven in het duister onthullen de soldaten de praktijk achter de vernietiging van Gaza. Daarbij stellen de documentairemakers scherp op Naz, Hebreeuwse samentrekking voor het aantal geaccepteerde burgerslachtoffers voor het uitschakelen van één Hamas-strijder. Soldaten praten nooit over burgers, vrouwen en kinderen. Ze communiceren fabriekstaal: 15 Naza. 36 Naza.
De militairen beschrijven hoe ze met AI flatgebouwen detecteren waar een Hamas-lid woont, en hoe ze weten wanneer hij thuiskomt. Want dat is de oorlogstactiek: geen gevecht tussen soldaten, doelwit is het huis van verdachten.
De telefoons van de kinderen en andere familieleden worden uitgelezen. Soldaten bekijken al hun foto’s en sms-berichten. De telefoon is de microfoon waarmee het leger meeluistert met alles wat in flats wordt gezegd. Ze horen families koken, thee zetten, nieuws uitwisselen.
Where’s Daddy noemen ze die trackingtechnologie. Zodra een algoritme door codewoorden vaststelt dat Daddy thuiskomt, wordt op het gezin een raket afgevuurd. Zo volgde een soldaat een 12-jarig meisje. Hij kende haar van foto’s, hoorde haar praten. ‘You hack her phone and then you kill her.’
Voor die soldaten voelt de oorlog ‘als een computergame’. ‘You feel a bit like God.’ Ze legitimeren hun daden: ‘Als ik er niet was geweest, had iemand anders het gedaan.’ Gaza is ‘een fabriek van doelwitten’, waarin zij een ‘technische rol’ vervullen. Alsof je het Eichmann-proces terugspeelt, letterlijk: ‘Ik ben een radertje in het geheel.’
20 Naza was normaal. Er kwam ook toestemming voor 500 Naza. Het Israëlische leger identificeerde veertigduizend Hamas-strijders. Samen met de collateral damage hou je geen Gazaan over. Eén soldaat die het niet meer kon, zei: ‘Ik nam deel aan een genocide.’
Ik dacht terug aan de historische woorden van onze koning. Zich beroepend op niet goddelijk maar moreel gezag. Zijn voorouders hadden zich, in lijn met de dominante opvattingen in hun tijd, niet verzet tegen misdaden tegen de menselijkheid. Het ontbrak hen aan ‘tegendraads leiderschap’. Koning Willem-Alexander: ‘Een conclusie die me raakt, ook al ben ik van drie generaties later.’
In de toekomst zal opnieuw onderzoek worden gedaan. Naar nu. Naar hoe de internationale gemeenschap Israël toestond genocide te plegen op de Palestijnen. Met de blik in de achteruitkijkspiegel: wat is de moed van de koning ten aanzien van de geschiedenis waard, als hij niet tegendraadser stelling neemt tegen net zo ernstig koloniaal geweld vandaag?
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.