Dinsdag presenteerde de Europese Commissie haar voorstellen voor strengere eisen aan kandidaat-lidstaten. De EU moet lef tonen en uitbreiden, stelt Eurocommissaris Marta Kos. ‘Er zitten vijanden in onze achtertuin.’
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
‘Nooit meer Viktor Orbán!’ Marta Kos, Eurocommissaris voor Uitbreiding, wil het luid en duidelijk gezegd hebben. De tijd dat de EU ‘Trojaanse paarden’ binnenliet als nieuwe lidstaat – zoals met Orbáns Hongarije – die de EU vervolgens verlamden en ontwrichtten, is wat haar betreft voorbij.
Kos is in een uitstekend humeur. De EU staat aan de vooravond van wat ze ‘de herfst van de uitbreiding’ noemt. Voor Montenegro en Albanië (‘de koplopers’) is het nog een kwestie van een paar jaar voordat ze kunnen toetreden, en Oekraïne en Moldavië maken een indrukwekkende voortgang. ‘Dus voor alle twijfelaars: ja, een grotere EU is mogelijk en noodzakelijk. De EU is er klaar voor’, stelt Kos in een interview met verschillende Europese kranten, waaronder de Volkskrant.
Die twijfelaars zijn er genoeg. Regeringsleiders bijvoorbeeld, die huiveren bij de gedachte dat de EU straks dertig of meer landen telt met nog meer veto’s, een groter EU-budget, meer corruptie en aanvallen op de rechtsstaat. Boeren die vrezen voor minder EU-subsidies en meer concurrentie. Gewone burgers die schrikken bij het idee van een nieuwe golf arbeidsmigranten.
Precies daarom presenteerde de Europese Commissie dinsdag een reeks voorstellen om de EU slagvaardig te houden en haar fundamenten – democratie en markteconomie – te verstevigen. Het zijn immers diezelfde regeringsleiders, het Europees Parlement en de nationale parlementen die de toetreding van nieuwe lidstaten unaniem moeten goedkeuren.
De Commissie wil langere overgangstermijnen voor toekomstige lidstaten eer ze aanspraak maken op de volle mep aan EU-subsidies. Geld dat ze kwijtraken als ze terugkrabbelen bij de afgesproken hervormingen, bijvoorbeeld voor een onafhankelijke rechterlijke macht. De nieuwkomers moeten beloven de besluitvorming in de EU niet te frustreren met hun veto’s en kunnen hun stemrecht sneller verliezen.
Ook de EU zelf gaat op de schop als het aan Kos ligt. De Commissie moet krimpen: niet langer één commissaris per lidstaat maar een kleinere club met eerlijke rotatie tussen de landen. En het aantal besluiten met unanimiteit moet omlaag, anders loopt de boel vast.
Burgers aarzelen over een grotere EU na de ervaringen met Hongarije en Polen. Dit jaar zijn er verkiezingen in Spanje, volgend jaar in Frankrijk, Polen en Italië en dan komt u met ‘de herfst van de uitbreiding’. Is dat politiek haalbaar?
‘Ik denk dat het mogelijk is. Kijk naar de voortgang die we de afgelopen jaren hebben gemaakt bij de onderhandelingen met de kandidaat-landen. Naar hoe we de blokkades die Orbán opriep tegen Oekraïne hebben omzeild. De EU-landen begrijpen wat er op het spel staat. Er zitten vijanden in onze achtertuin. Ik noem ze externe ontwrichtende machten, die op de kandidaat-landen azen. Zij springen in het politieke vacuüm als wij onze buren niet opnemen, om ze vervolgens als wapen tegen ons in te zetten.’
U bedoelt Rusland en China?
‘Inderdaad. Rusland verzet zich openlijk tegen EU-uitbreiding en spendeert miljoenen euro’s aan acties om kandidaat-landen van het Europese pad af te brengen. Kijk naar hoe Moskou probeerde de verkiezingen in Moldavië te beïnvloeden. China daarentegen investeert in stilte in de EU-kandidaten en wacht tot ze lid zijn van de EU. Als die dan toetreden, komt China ook binnen. Ik weet dat geopolitiek als argument niet direct goed verkoopt, maar we moeten het uitleggen.’
De Commissie wil overgangstermijnen tot vijftien jaar om te voorkomen dat de nieuwkomers zich misdragen. Bij Hongarije en Polen begon het wangedrag pas vele jaren na toetreding. Dus hoezo ‘Nooit meer Orbán’? Dat is niet te garanderen.
‘Het gaat om overgangsmaatregelen; die zijn per definitie tijdelijk. Anders creëer je A- en B-leden en dat kan niet volgens het EU-Verdrag. Dus nee, er is geen 100 procent garantie, maar ons voorstel betekent wel dat nieuwe lidstaten de eerstkomende tijd de EU niet kunnen verzwakken.’
De opties van minder veto’s en een kleinere Commissie staan al in het EU-Verdrag, maar lidstaten willen geen macht opgeven. Is het realistisch te verwachten dat ze dat nu doen voor de entree van Montenegro en Albanië?
‘Als we alleen kijken naar wat realistisch is, komt er nooit iets van de grond. Soms moeten we lef tonen. Voor een soeverein Europa is de uitbreiding nodig. Een grotere EU is belangrijk voor onze veiligheid. Om onze buitengrenzen te beveiligen. Om migratiegolven tegen te gaan. Om corruptie en georganiseerde corruptie te bestrijden.’
Dat klinkt als een angstcampagne: overtuigt u leiders en de burgers daarmee van de noodzaak tot EU-uitbreiding?
‘Uitbreiding maakt ons sterker, geopolitiek en economisch, het is geen liefdadigheid. Uit IMF-onderzoek blijkt dat het nationaal inkomen van de nieuwe EU-landen met 35 procent stijgt in de eerste tien jaar na toetreding, en dat van bestaande lidstaten met 13 procent. De handel tussen Polen (EU-lid sinds 2004, red.) en Duitsland is nu groter dan die tussen Duitsland en Frankrijk, de traditionele handelspartners.’
Leidt uitbreiding van de EU tot hoger EU-budget?
‘Montenegro heeft 650 duizend inwoners, dat lidmaatschap kost zo’n 400 miljoen euro per jaar, dat kan de EU zonder meer veroorloven. Albanië is ook een klein land (2,4 miljoen inwoners, red.). Bij Oekraïne (40 miljoen inwoners, red.) ligt dat anders, ook door de grote omvang van de Oekraïense landbouwsector. Daarom stellen we voor de EU-subsidies voor Oekraïense boeren de eerste periode te beperken, net als hun afzet van graan en tarwe op de interne markt.’
Kyiv wil een volledig EU-lidmaatschap, vanaf de eerste dag.
‘We overleggen dagelijks met Kyiv. Het is geen slikken of stikken, maar er moet daar nog genoeg worden hervormd voor ze lid kunnen worden van de EU. En we helpen Oekraïne zijn toegang tot de Afrikaanse afzetmarkt voor landbouwproducten, die door de oorlog beperkt is, te herstellen.’
Ondertussen bekritiseert de nieuwe premier Burnham van het Verenigd Koninkrijk de Brexit, het Britse vertrek uit de EU in 2020. Zou u een Brits lidmaatschapsverzoek verwelkomen?
‘Zeker! Ik heb de opmerkingen van Burnham met interesse gevolgd. Maar dit is allereerst aan de Britten. Er bestaan overigens vele andere samenwerkingsvormen met de EU buiten een lidmaatschap.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant