Het is te laat om via de weg van de geleidelijkheid bij nul uitstoot terecht te komen en rustig achterover te leunen. Op dit moment resten alleen nog radicale opties om klimaatontwrichting tegen te gaan.
Na een zomer vol vlammenzeeën en dijkscheuren dringt de noodzaak van klimaatactie steeds intenser door. Maar hoe drastisch moet het roer om?
Die discussie laaide weer op nadat de Franse econoom Thomas Piketty en zijn team afgelopen juni met een reeks radicale voorstellen kwamen. Om catastrofale klimaatopwarming te voorkomen én iedereen op aarde in de basisbehoeften te voorzien, moet de gehele wereldeconomie op de schop. Zo moet het rijke Noorden af van het streven naar eindeloze economische groei, met als concreet voorstel een 25-urige werkweek.
Onnodig, volgens twee recente bijdragen op De Correspondent. Europees klimaatbeleid zou aantonen dat we prima economisch kunnen groeien én onze klimaatimpact verminderen, schreef eerst Simon van Teutem. Kijk naar een land als Denemarken, dat sinds 1990 bescheiden economische groei kende, maar zijn CO2-uitstoot heeft gehalveerd.
Over de auteurs
Kas Bakx is voormalig medewerker van het Presidium van het Europees Parlement en nu klimaat- en vredesactivist. Leon Simons is klimaatwetenschapper.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
En volgens Jesse Frederik is dit hét bewijs dat radicale veranderingen in het politieke systeem, zoals klimaatburgerberaden, niet nodig zijn. Klimaat is juist een thema waar Europa actie onderneemt via ‘doodnormale’ routes van ‘kiezers overtuigen, meerderheden vormen, compromissen sluiten’. Hij bepleit een hernieuwde waardering voor politiek ‘doormodderen’, op weg naar nul uitstoot.
Burgerberaden, kortere werkweken – het zijn misschien radicale voorstellen voor de toekomst, maar hoe extreem is ons heden?
De Volkskrant kopte in mei nog op de voorpagina dat dankzij het succes van de energietransitie het ergste rampscenario van 4 tot 6 graden opwarming tegen 2100 wordt vermeden. Dat is zo zeker nog niet. Dat nieuws ging slechts over uitstootscenario’s. Wat er echt toe doet, is hoeveel warmte de aarde vasthoudt. De zogeheten energiebalans: het verschil tussen de hoeveelheid zonlicht die de aarde absorbeert en de hoeveelheid warmte die de aarde weer uitstraalt. Nasa-satellieten laten zien dat deze energiebalans de afgelopen twintig jaar meer dan verdubbeld is. De aarde blijkt veel gevoeliger voor broeikasgassen dan gedacht. Het pad naar 4 tot 6 graden ligt nog open, met een reëel risico op 3 graden wereldwijde opwarming rond 2050.
En die Europese klimaatactie dan?
Voor de context: om zicht te houden op een opwarming van maximaal 2 graden Celsius moet de wereld haar CO2-uitstoot jaarlijks met 8 procent verminderen, ieder jaar in een rechte lijn naar nul. Een enigszins rechtvaardige verdeling tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden vereist een jaarlijkse daling van 13 procent in Europese landen.
De EU komt daar de afgelopen jaren bij lange na niet in de buurt. In 2022: -1,3 procent, in 2023: -8 procent, in 2024: -2,5 procent, en afgelopen jaar juist een stijging van 1 procent. Dat Deens sprookje van een halvering sinds 1990 komt neer op een jaarlijks gemiddelde van 1,4 procent. Corrigeren we voor de Deense consumptie van import, dan blijft sinds 1990 slechts een bescheiden reductie van 18 procent over. Volgt de wereld deze schoolvoorbeelden van klimaatactie, dan knallen we door de 2 graden heen.
Met de bewapeningsplannen beweegt Europa verder af van de klimaatdoelen. Al die extra vervuiling van de wapenindustrie en militaire activiteiten zouden de (bescheiden) uitstootvermindering van de afgelopen 4 jaar tenietdoen.
Het andere voorgedragen alternatief voor radicale systeemverandering bestaat uit technofixes: een vliegensvlugge energietransitie, vooral via spotgoedkope zonne-energie.
Hernieuwbare energie wordt echter moeiteloos boven op alle fossiele energie gestapeld. De wereld verbruikte vorig jaar meer olie, gas en kolen dan ooit tevoren om de almaar groeiende honger naar energie van het fossiele kapitalisme te voeden. Neem datacenters. Die verbruiken nu al bijna evenveel energie als de volledige toevoeging van hernieuwbare energie in 2025, met een verwachte verdubbeling van hun energievraag tegen 2030.
In het techno-optimisme van de energietransitie vervangt het zonnepaneel de kolencentrale, de batterij de verbrandingsmotor en de warmtepomp het stookgas. En de fossiele industrie heeft het maar te slikken. Fossiel kapitaal en gulle overheden hebben andere plannen.
Al in 2021 meldde het Internationaal Energieagentschap dat overheden voor een ‘netto nul’-CO2-uitstoot in de energiesector in 2050 geen nieuwe vergunningen kunnen verlenen voor olie- en gasvelden of kolenmijnen. Geen enkele. Noorwegen alleen al verleende sinds de IEA-waarschuwing 171 fossiele vergunningen. Wereldwijd zijn er in de afgelopen twaalf maanden slechts 771 nieuwe vergunningen voor olie- en gasvelden verleend.
De waarde van al die infrastructuur – mijnen, boorplatforms, pijpleidingen – is gebaseerd op de verwachting dat al die fossiele brandstoffen worden opgepompt en verbrand. Klimaatactie om dat te voorkomen betekent dan een kapitaalvernietiging van richting 200 biljoen dollar, met schokgolven door ons gehele financiële systeem. De winst van het voorkomen van klimaatschade komt veelal pas later, na de initiële financiële crash.
Er zijn enkel nog radicale opties over. Met ‘politiek doormodderen’ wordt vooral de klimaatontwrichting radicaler. Maar laat ons ook niet te veel verzanden in discussies over rapporten van Piketty. Uiteindelijk is klimaat een vraag van macht en tegenmacht. Het opbouwen van die tegenmacht vergt veel meer werk dan 25 uur per week.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant