EU-uitbreiding Met strengere regels bij toetreding wil de Europese Commissie een signaal afgeven aan huidige EU-lidstaten die sceptisch zijn over nieuwe landen. Oekraïne kan niet akkoord gaan met de landbouwrestrictie die de Commissie ze op wil leggen als tegemoetkoming aan Europese boeren.
Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen en premier Milojko Spajic van Montenegro bij een persconferentie tijdens Von der Leyens bezoek aan Podgorica op 1 oktober.
Nu een nieuwe lichting aspirant-lidstaten van de Europese Unie zijn opwachting maakt, met Montenegro waarschijnlijk als eerstvolgende in 2028 en Albanië, Moldavië en Oekraïne in zicht, is de vraag in Brussel: hoe blijft het werkbaar, een unie met nog meer landen? Landen die lid willen worden moeten een lang, ingewikkeld proces doorlopen waarbij ze alvast invoegen in Europese regels en standaarden voordat ze er bij mogen.
De Europese Commissie brengt dinsdag een plan voor een herziening van dat proces naar buiten. NRC schreef er eerder over. De Commissie pleit ervoor om besluitvorming, waar mogelijk binnen het Europese verdrag, eenvoudiger te maken door het niet via unanimiteit te doen, maar vaker met een gekwalificeerde meerderheid. Dat is een meerderheid van ten minste 15 van de 27 lidstaten, die samen minstens 65 procent van de Europese bevolking vertegenwoordigen.
Die meerderheidsroute is op de meeste beleidsterreinen al gebruikelijk, maar de Commissie raadt nu aan om het veto ook te laten varen bij sancties, maatregelen tegen belastingfraude en energiebelasting.
Een belangrijk onderdeel van het voorstel is sancties voor nieuwe lidstaten die zich niet houden aan Europese waarden – of aan het loyaliteitsbeginsel, door EU-wetgeving dwars te zitten. Dan kan bijvoorbeeld subsidie worden ingehouden. De uiterste consequentie: het wegnemen van stemrecht van een land. Die mogelijkheid zou moeten gelden tot vijftien jaar nadat een land toetreedt tot de EU, en geldt niet voor landen die nu al lid zijn. Zo wil de Commissie de angst wegnemen voor een nieuwe dwarsligger, zoals Hongarije jarenlang was onder oud-premier Viktor Orbán.
Die uiterste consequentie is niet aantrekkelijk voor aanstaande lidstaten. Vasile Tofan, de premier van Moldavië, zei maandag bij denktank Bruegel dat hij uitgaat van volledig lidmaatschap. Het is belangrijk dat er geen „beeld ontstaat van een tweederangs” lidmaatschap, vindt Tofan, want dat zou „het Europese idee schaden” en „worden uitgebuit door Rusland”.
De Commissie ziet het anders. „Wij willen geen tweederangs lidmaatschap”, aldus Eurocommissaris voor Uitbreiding Marta Kos dinsdag in een persconferentie. In principe, zegt een ambtenaar van de Commissie, „hebben de nieuwe landen geen andere situatie dan de huidige lidstaten. Tenzij er iets helemaal fout gaat”, dan kunnen er consequenties zijn.
De kandidaat-lidstaten zijn dan ook niet helemaal het publiek dat met de nieuwe regels tevreden moet worden gesteld. De hoop van de Commissie is dat het plan een sterk signaal afgeeft aan de EU-landen die wat sceptisch staan tegenover nieuwe landen, maar wel allemaal hun goedkeuring moeten geven aan toetreding. In Frankrijk zou zo’n besluit, als er geen drievijfde parlementaire meerderheid is, tot een referendum kunnen leiden.
De Europese Commissie komt met het voorstel ook Europese boeren tegemoet, die zich zorgen maken om concurrentie van de grote Oekraïense landbouwsector bij een toekomstige toetreding. De Commissie wil de financiële ondersteuning en markttoegang voor „gevoelige landbouwproducten” uit Oekraïne significant beperken. Daar staat tegenover dat Oekraïne ondersteund wordt bij het herstellen van de export naar de derde landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten waar het voor de Russische inval in 2022 veel tarwe en graan naar exporteerde
Oekraïne „kan niet akkoord gaan” met een EU-lidmaatschap waarbij de verkoop van bepaalde voedselproducten permanent beperkt wordt, zegt de Oekraïense minister van Landbouw Taras Vysotskyi dinsdag tegen Politico. „Voor ons is er een fundamenteel verschil tussen een transitieperiode en een permanente restrictie. Oekraine is voorbereid op dat eerste. Het laatste zou ingaan tegen de hele logica van een volledig lidmaatschap van de Europese Unie.”
Een ander voorstel is extra toezicht dat ingaat als een land de handtekening heeft gezet onder een toetredingsakkoord. Dan kan er nog worden ingegrepen als het land, tot het daadwerkelijk lid wordt, nog ‘achteruitgaat’. Een laatste redmiddel is dan om de toetreding uit te stellen.
De 27 lidstaten bespreken volgende week bij een EU-top hoe zij er over denken. Tegen het einde van de maand komt de Europese Commissie met een tijdlijn voor de vier landen die ze de ‘frontrunners’ noemt: Montenegro, Albanië, Moldavië en Oekraïne.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie