Onderwijsdemonstratie Een grote demonstratie in Parijs trok dinsdag veel leerlingen, maar ook docenten, vakbondsleden en ouders. Het Franse onderwijs piept en kraakt, vooral buiten de hoofdstad. „De regering zal na vandaag wel met een groot plan komen, maar daar nemen we geen genoegen mee.”
Scholieren en studenten demonstreren dinsdag in Parijs voor betere omstandigheden op scholen en meer middelen en personeel.
Place de la République, het favoriete Parijse actieplein, staat een uur nadat de mensenmassa zich voorzichtig in beweging zette nog helemaal vol. Het begin van de stoet is al bijna bij het eindpunt – waar ook al wat opstootjes met de politie zijn. Hier is het nog rustig. Vele tienduizenden hebben dinsdagmiddag gehoor gegeven aan de oproep om te demonstreren voor beter onderwijs. Niet alleen leerlingen van het lycée (de bovenbouw van de middelbare school) die half september hun acties begonnen. Ook scholieren, docenten, leraren, vakbondsleiders en politici – allemaal zijn ze gekomen om de leerlingen te steunen.
„Vanaf het begin stonden we achter onze leerlingen”, zegt docent Gwen Lemay, die lesgeeft op een school in Sarcelles, net buiten Parijs. Als een soort dirigent loopt ze achterstevoren voor haar leerlingen en collega’s uit. Met een klein gebaar stopt ze de groep, met een beweging van haar hand zwelt hun geschreeuw verder aan. Demonstreren heeft ze duidelijk vaker gedaan. „Scholen hebben vooral in de banlieue [voorstad] niet de middelen die nodig zijn om kinderen op een goede manier voor te bereiden op vervolgonderwijs”, zegt ze tussen het geregel door. „Daar klagen docenten ook al jaren over, maar de vakbonden worden door de politiek niet gehoord.”
Dat ze vandaag naar Parijs is gekomen, heeft ook een andere reden. „Het is schandalig hoe de politie jonge kinderen als volwassenen heeft behandeld”, zegt Lemay. „Er is traangas gebruikt, ze zijn geslagen en massaal opgepakt. Voor de politie is iedere jongere in de banlieue een crimineel.”
Docent Gwen Lemay voert een groep betogers aan.
Dat gevoel leeft breder. Er zijn ongeveer net zoveel protestborden over onderwijskwesties (slechte gebouwen, gebrek aan leraren) als borden tegen wat het „politiegeweld” genoemd wordt. „Wij hoeven ons in Parijs eigenlijk nergens zorgen om te maken”, zegt de 16-jarige Ismaël, die op het Lycée Sophie-Germain in het sjieke vierde arrondissement zit. Op zijn school is alles goed geregeld, zegt hij. „Ik ben hier uit solidariteit.”
Bij de honderden bezette scholen zijn de afgelopen paar dagen al meer dan vijfduizend mensen aangehouden. Dat aantal is nooit eerder gehaald bij vergelijkbaar jongerenprotest, becijferde socioloog Sebastian Roché, die zich al langer verzet tegen de methode waarmee de Franse politie de orde poogt de handhaven. Die is niet op de-escalatie gericht, maar reageert fors op iedere verstoring van de orde.
Dat is ook de reden dat veel ouders in de stoet zijn aangesloten. Als agenten na het gooien van vuurwerk en stenen eerste charges uitvoeren, vormen zij hand in hand met leraren een beschermende cirkel. De politie probeert ongeveer driehonderd geoefende relschoppers in zwarte kleding te isoleren. „Ik ben solidair, maar als moeder wil ik ook gewoon dat mijn kinderen niets overkomt”, zegt de 45-jarige Narimane, aan de zijde van zoon en dochter die in Parijs op school zitten.
De Franse autoriteiten hopen dat met deze demonstratiedag de geest terug gaat in de fles. Landelijk zijn volgens de organisatie 450.000 mensen op de been, volgens de overheid 256.000. Terwijl Parijs en andere steden volliepen, kondigde premier Sébastien Lecornu in het parlement aan dat alle middelbare scholen voor het einde van de week tijd vrij moeten maken voor „intern democratisch overleg”. Minister van Onderwijs Édouard Geffray heeft een onlineplatform opgezet waarop scholieren hun grieven en suggesties kwijt kunnen. De eisen liepen tot nu toe enigszins uiteen, waardoor de politiek moeite had de onrust in te dammen.
Het spontane en horizontale karakter van de protesten, zonder vaste leiders of mobiliserende organisaties zoals bijvoorbeeld bij het studentenprotest in 1968, deed socioloog Vincent Tiberj denken aan het verzet van de ‘gele hesjes’ in 2018, zei hij maandag op radiozender France Inter. Ook toen wist de overheid zich geen raad.
Op sommige plekken ging het vooral om slecht onderhouden of ronduit ongezonde schoolgebouwen. Elders werd geprotesteerd tegen een tekort aan leraren of de afwezigheid van de verplichte schoolverpleegkundige, waarvoor veel vacatures openstaan.
Student Ismaël met een bord met de tekst ‘De banlieue beinvloedt Parijs, Parijs beinvloedt de wereld’.
Leerlingen op meer bemiddelde scholen waar veel van dit soort problemen nauwelijks spelen, deden mee uit solidariteit. Of ze richtten zich tegen de onderwijshervormingen die onder president Emmanuel Macron zijn doorgevoerd. Het slecht functionerende aanmeldplatform voor hoger onderwijs (‘Parcoursup’) bijvoorbeeld. „Het idee is dat je daarmee op de opleiding van je voorkeur komt”, zegt Ismaël. „Behalve dat dat niet gebeurt.”
Macron begon zijn presidentschap met grote ambities op het gebied van onderwijs. Dat moest, vooral, minder ongelijk worden.
Het is een van de paradoxen van het Franse systeem: gelijkheid (égalité!) en meritocratie zijn bijkans heilige, ‘republikeinse’ waarden. De publieke ‘école républicaine’, die geen onderscheid in afkomst ziet, zou de grote gelijkmaker moeten zijn. Maar juist in Frankrijk is de onderwijsongelijkheid groot: kinderen van hoogopgeleide ouders weten hun weg nog altijd prima te vinden; met geld kun je dure vooropleidingen voor kwalitatief beter hoger onderwijs financieren.
Betogers tijdens het protest in Parijs op dinsdag. Op het bord staat de tekst ‘Macron had zelf tenminste een leraar Frans’, een kennelijke verwijzing naar de echtgenote van de Franse president, Brigitte Macron.
„De school van de republiek maakt zijn belofte niet waar”, zegt Gwen Lemay. Ze verheft haar stem om boven een antikapitalistisch actielied over aandeelhouders en bankiers uit te komen. „Kinderen in Sarcelles hebben het gewoon veel moeilijker dan in meer geprivilegieerde buurten.”
Daarom liet Macron klassen op basisscholen in probleemwijken halveren, breidde hij onder andere de leerplicht uit en kregen kinderen uit de allerarmste gezinnen voortaan schoolmaaltijden voor één euro. De basisvaardigheden rekenen, lezen en schrijven werden in het lager onderwijs weer extra belangrijk. In het voortgezet onderwijs kwamen dus structurele hervormingen in het curriculum.
Afgaande op de laatste resultaten in het PISA-onderzoek van de Oeso, de organisatie voor rijke industrielanden, heeft dat geen effect gehad. Op het gebied van schrijven en wiskunde zijn de scores van 15-jarigen in Frankrijk op het laagste niveau sinds 2000. De ongelijkheid is op papier iets kleiner geworden, maar dat is in dit geval nauwelijks goed nieuws: ook de meest welgestelde leerlingen zijn iets slechter geworden.
„Het is onaanvaardbaar dat we elke dag les hebben van acht uur in de ochtend tot zes uur in de avond. Dat is in de Parijse voorsteden normaal. Ik kan me niet voorstellen dat jullie dat in Nederland ook doen. Ik zit met 35 leerlingen in een klas, ook dat is onaanvaardbaar. We hebben al maanden geen leraar Spaans en je wil niet weten wat je op onze school op de toiletten allemaal tegenkomt. Ook dat is… nou ja, onaanvaardbaar dus. We hebben vorige week de school gebarricadeerd en het viel me op dat veel leraren het gewoon met ons eens waren. Dat voelt als een belangrijke steun. Zij willen wat zij willen en wij willen wat zij willen. De regering zal na vandaag wel met een groot plan komen, maar daar nemen we geen genoegen mee. Op 17 oktober gaan we weer de straat op, dan met de gele hesjes.”
„Dit is mijn eerste demonstratie, ik vind het best spannend, we werden al gefouilleerd toen we hier naar binnen gingen. We hebben veel nare beelden gezien van het geweld. Op mijn school waren ook barricades vorige week, maar daar heb ik niet aan meegedaan. Ik ben hier om mijn rechten op te eisen. We hebben recht op goed onderwijs. Bij mijn school gaat het relatief goed, maar het komt voor dat lokalen niet groot genoeg zijn en dat we daarom niet allemaal de lessen kunnen volgen. En we zaten een tijdje zonder leraar scheikunde. Dat we nu vanwege de protesten helemáál geen les kunnen volgen is natuurlijk ook niet goed. Althans, er zijn wel lessen via videoverbinding, maar die worden door de fanatieke actievoerders met veel kabaal verstoord. Maar het is het waard: de politiek moet ons horen.”
„Nee, ik zit niet meer op het lycée. Ik ben hier om te laten zien dat het Franse volk ondanks alle pogingen om ons uit elkaar te drijven verenigd is. Gisteren is in Noord-Frankrijk een kind een hand kwijtgeraakt bij de protesten, eerder raakte iemand een oog kwijt. Dat kunnen we niet laten gebeuren. Kinderen hebben hun handen, hun ogen en tanden nodig om een leven te beginnen. Het zijn minderjarigen die gewoon om gelijke kansen vragen. Frankrijk heeft al jaren de mond vol van meritocratie: iedereen zou gelijke kansen hebben. Maar in werkelijkheid krijgen Parijse scholieren alle leraren en voorzieningen die ze nodig hebben, terwijl even verderop scholieren in de voorsteden zitten met plafonds die naar beneden komen en lessen die uitvallen. Op die manier is er geen sprake van gelijke kansen. Deze beweging lijkt erg op die van 1968. Alleen moeten we nu vechten om te behouden wat de generatie van toen binnenhaalde.”
In Frankrijk moeten ouders van minderjarigen hen toestemming geven om gefotografeerd te worden. Daarom zijn Mamady en Manon onherkenbaar in beeld gebracht. Lilou wilde zelf niet herkenbaar in beeld.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie