Handelsbeleid De Europese industrie zucht onder de concurrentie van Chinese bedrijven, die onder meer profiteren van overheidssubsidies en een gunstige wisselkoers. Frankrijk en Duitsland willen dat Europa een effectief handelswapen klaar heeft liggen tegen oneerlijke handelspraktijken.
Een raft van de Chinese douane ligt in de Huangpu-rivier in Shanghai.
Officieel wordt er geen land bij naam genoemd in de Frans-Duitse brief die sinds maandag het gesprek van de dag is in Brussel. Parijs en Berlijn pleiten zelfs nadrukkelijk voor een aanpak die „land-agnostisch” is, bedoeld om álle oneerlijke handelspraktijken aan te pakken die de Europese markt ondermijnen en Europese bedrijven verpulveren.
Toch wist iedereen direct: dit gaat over China. Het echte nieuws was niet dat er wéér een voorstel op tafel ligt om de concurrentie uit China aan te pakken: het gonst al maanden van dit soort ideeën onder Europese beleidsmakers en diplomaten. En ook niet dat het land zelf niet werd genoemd: dat ligt gevoelig, het zou de kans op een felle tegenreactie uit Beijing vergroten.
Nee, de grote verrassing was dat Duitsland zich nu zo fel opstelde. In hun brief spraken bondskanselier Friedrich Merz en de Franse president Emmanuel Macron van „ongekende uitdagingen” voor de Europese Unie: „Het systeem van vrije en op regels gebaseerde handel wordt op grote schaal aangetast doordat handel als wapen wordt ingezet, en door systematische marktverstoringen en macro-economische onevenwichtigheden.”
De timing is geen toeval. Volgende week staat de relatie met China hoog op de agenda als premier Rob Jetten zijn collega’s treft voor een EU-top. Bovendien reist Eurocommissaris Maros Sefcovic (Handel) eind deze week af naar Beijing voor topoverleg. „Soms kun je beter naar Parijs en Berlijn kijken als je wil weten wat er in Brussel gaat gebeuren”, zegt Sander Tordoir, hoofdeconoom van het Centre for European Reform, een denktank. „Dit is zo’n moment.”
De Europese industrie zucht onder de concurrentie van bedrijven uit China. Die profiteren minstens ten dele van concurrentievoordelen, zoals royale overheidssubsidies en een zeer gunstige koers van de Chinese munt.
Als dit niet verandert, volstaan de bestaande handelswapens van de Europese Commissie volgens Merz en Macron niet. Dan is „een geloofwaardig instrument” nodig, zo staat in de brief, geadresseerd aan Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. In het uiterste geval zou een land volledig moeten kunnen worden afgesneden van toegang tot de Europese markt.
Een ‘kill switch’, zo doopte het Duitse Handelsblatt het nieuwe instrument al: een noodknop die met één druk alles platlegt. Niemand in Europa, zo benadrukken diplomaten, wil dat het daadwerkelijk zover komt: de dreiging moet afschrikwekkend genoeg zijn om de tegenpartij tot inkeer te dwingen. Maar dan moet de dreiging wel reëel zijn.
Daar viel tot nu toe veel op af te dingen. Gevoelige Europese besluiten vergen doorgaans de instemming van een ruime meerderheid van landen. Dat maakt bijvoorbeeld de inzet van het zogeheten antidwanginstrument, de befaamde ‘handelsbazooka’, in eerdere handelsruzies met China en de Verenigde Staten onwaarschijnlijk. Een klein clubje landen is al genoeg om een voorstel te torpederen.
Parijs en Berlijn willen die logica nu omdraaien: als de Europese Commissie dit nieuwe handelswapen wil inzetten, kan alleen een ruime meerderheid van landen dat blokkeren.
„Er is een reële zorg dat dit nieuwe instrument ook weer een mooi handelswapen is dat stof gaat vergaren in de boekenkast”, zegt Tordoir. „Maar bij het antidwanginstrument ontstond dat risico omdat er geen politieke wil was om te handelen. Er waren twijfels van met name, maar niet alleen Duitsland. Het signaal dat Duitsland en Frankrijk hiermee uitzenden is ambitieuzer. Dat is al een teken, los van hoe de bouten en schroeven van het plan er precies uitzien.”
De ironie wil dat juist Duitsland vaak de dwarsligger was in dit soort discussies. In de meeste Europese hoofdsteden is de bezorgdheid over de opmars van de Chinese economie ten koste van met name de Europese industrie al enige tijd geleden breed ingedaald. Zo niet in Berlijn..
Duitsland is een exportnatie, wars van protectionisme. Dat maakt Duitsland kritischer in elke discussie over handelsmaatregelen dan Frankrijk. Maar bovendien profiteerden Duitse bedrijven als geen ander van de toegang tot één miljard Chinese consumenten en van de toegang, niet minder belangrijk, tot goedkope leveranciers. In een handelsoorlog had het veel te verliezen.
Maar de afgelopen maanden is ook in Duitsland veel veranderd. Steeds meer Duitse bedrijven voelen de pijn van Chinese concurrentie. Grote autoproducenten als Volkswagen en BMW kondigden de afgelopen maanden aan duizenden mensen te ontslaan. De export van Duitse machines naar China daalde alleen al de eerste helft van dit jaar met 13,8 procent, terwijl de import van Chinese machines juist met 8 procent toenam.
Vertegenwoordigers van het bedrijfsleven zijn razendsnel verhard in hun posities. Politieke partijen zijn opgeschoven en dringen aan op actie. „Zo kreeg Merz de ruimte van de politiek en het maatschappelijk middenveld”, zegt Tordoir. „En die neemt hij nu.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie