Koning Willem-Alexander bewees Nederland een dienst met het onderzoek naar de rol van het koningshuis in het slavernijverleden. De morele noodzaak was er al, nu is er ook een strategisch belang om met de geschiedenis in het reine te komen.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Een verandering in denken kan op vele manieren tot stand komen. Nog in 2020 wilde premier Mark Rutte geen excuses aanbieden voor de Nederlandse rol bij de slavernij. Het was een verleden dat ver achter ons lag; excuses zouden alleen maar polariserend werken, meende de premier.
In 2022 veranderde de politieke context en kwamen de excuses er toch. Rutte was verzwakt en meer dan ooit afhankelijk van zijn beoogde coalitiepartners D66 en ChristenUnie, die al langer pleitten voor excuses en de erkenning dat het slavernijverleden doorwerkt in het heden. Rutte liet zich overtuigen. Bij het aanbieden van de excuses sprak hij van ‘een verandering in mijn denken’ – een proces dat dus samenviel met het politieke belang om zijn coalitiepartners tegemoet te komen.
Koning Willem-Alexander bood in 2023 zelf excuses aan (‘met hart en ziel’) en erkende toen al dat de stadhouders en vorsten van Oranje-Nassau niets hadden gedaan om de wreedheden te stoppen. Het door hem geïnitieerde en vorige week gepresenteerde onderzoek bevestigde inderdaad dat de slavernij ‘met overtuiging en zonder wezenlijke bedenkingen’ werd gesteund. De koning noemde het gebrek aan ‘tegendraads leiderschap’ bij zijn voorouders ‘een schrijnende en confronterende conclusie’.
Andere Europese landen zijn nog niet zover. Voormalige koloniale koninkrijken als Denemarken, Zweden, België, Spanje en het Verenigd Koninkrijk hikken nog tegen excuses aan. De schroom komt deels voort uit vrees voor wat er daarna komt: de discussie over heling, herstel en herstelbetalingen. Er zijn genoeg historische en morele redenen om dat gesprek juist met open vizier aan te gaan, maar zelfs degenen die daar anders over denken, zouden een blik moeten werpen op de veranderende geopolitieke context.
Europa is naarstig op zoek naar nieuwe bondgenoten nu de VS een andere weg inslaan. Voor veel potentiële partners in Afrika, Azië of Zuid-Amerika is een serieuze omgang met de geschiedenis wel degelijk van belang. Niet voor niets stemden 123 van de 193 VN-lidstaten in maart voor een resolutie die slavernij bestempelde als de ‘ernstigste misdaad tegen de menselijkheid’.
Nederland en andere Europese landen kunnen het zich niet veroorloven om eenzijdig te bepalen dat die geschiedenis thuishoort in een afgesloten verleden en dat excuses polariserend zijn. Het stuit landen aan de andere kant van de geschiedenis tegen de borst. Tegenstanders als Rusland maken daar weer gebruik van om een wig te drijven tussen Europa en het Mondiale Zuiden.
Iets meer deemoed doet wonderen. Nederlandse diplomaten wijzen er bijvoorbeeld op dat alleen al het actief teruggeven van gestolen artefacten – een rudimentaire vorm van herstel – bijdraagt aan betere relaties.
Koning Willem-Alexander gaf het voorbeeld. Oprecht proberen in het reine te komen met het verleden is moreel juist en ook nog eens strategisch noodzakelijk.
Source: Volkskrant