Begroting Premier Jetten verdedigde dinsdag zijn plannen in een sceptische Eerste Kamer. Het wordt nog moeilijk om alle begrotingen door de senaat te loodsen. Partijen stellen veel eisen, „dan hebben wij ook eens een feestje”.
Premier Rob Jetten en Theo Bovens (CDA) tijdens een debat in de Eerste Kamer over de Algemene Politieke Beschouwingen.
Het tijdelijke onderkomen van de Eerste Kamer in Den Haag is krap en niet heel uitnodigend voor kabinetsleden. De ministers moeten aan twee lange tafels zitten, met nauwelijks beenruimte. Als een Eerste Kamerlid een spreker een vraag wil stellen, moet die bijna op de voorste tafel zitten, zo weinig ruimte is er. Het is nog een geluk dat de staatssecretarissen er niet bij hoeven te zijn, die werden de vorige keer naar de tribune verwezen.
De Algemene Politieke Beschouwingen (APB), de aanleiding voor hun aanwezigheid, voelen ook al niet héél verwelkomend. Na de Tweede Kamer in september buigt deze dinsdag de Eerste Kamer zich over de kabinetsplannen voor komend jaar. In beide Kamers heeft de coalitie van D66, VVD en CDA geen meerderheid, in de Eerste Kamer zijn het zelfs maar 22 van de 75 zetels.
Die samenstelling is maar een tijdelijke. In maart volgend jaar zijn de Provinciale Statenverkiezingen. De Statenleden kiezen daarna een nieuwe Eerste Kamer. Maar dat de nieuwe samenstelling gunstiger voor het kabinet is dan de huidige, daar rekenen maar weinigen in het kabinet op. De drie coalitiepartijen staan er in peilingen slecht voor.
Vroeg je kabinetsleden of ze zich zorgen maakten over de Eerste Kamer, dan klonken ze de afgelopen weken meestal niet zo bezorgd. Pro en Volt trekken samen op bij onderhandelingen over de begroting, met die twee partijen is op veel begrotingen een meerderheid in beide Kamers verzekerd. En de route ‘over rechts’, met JA21, SGP en vooral de elf zetels van BBB, was óók mogelijk op sommige beleidsterreinen. Misschien was er zelfs op stikstof nog wel wat te regelen? De BBB-fractie in de Eerste Kamer geldt in het kabinet als verdeeld, minder dogmatisch en daardoor mogelijk interessant.
Maar de APB laten deze dinsdag zien dat meerderheden vinden in de Eerste Kamer nog heel moeilijk gaat worden. Paul Rosenmöller (70), de fractievoorzitter van Pro die volgend jaar afscheid neemt, verbindt voorwaarden aan steun voor het Belastingplan van het kabinet. Hij wil, evenals de Tweede Kamerfractie, dat de verhoging van de inkomstenbelasting niet doorgaat, maar wordt vervangen door extra belasting op winst en vermogen. De hogere inkomstenbelasting die het kabinet wil, acht Rosenmöller „kansloos” in de Eerste Kamer.
Daar staat deze dag wel tegenover dat Rosenmöller het goed kan vinden met zijn collega van de meest rechtse partij in de coalitie, Tanja Klip-Martin (VVD). De VVD-fractie in de Eerste Kamer geldt als veel bestuurlijker, misschien zelfs progressiever, dan die in de Tweede Kamer. Klip-Martin prijst de samenwerking tussen Pro en het kabinet, waarbij de voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel gingen.
Rosenmöller en Klip-Martin citeren in hun bijdrage allebei oud-commandant der strijdkrachten Peter van Uhm, die in navolging van predikant James Freeman Clarke had gezegd: „Politici denken aan de volgende verkiezingen, staatslieden aan de volgende generaties.” Rosenmöller ziet in dat citaat een aanmoediging voor „progressieven, christendemocraten en liberalen” om langdurig te gaan samenwerken.
Ferd Crone (Progressief Nederland), Paul Rosenmöller (Progressief Nederland) en Mary Fiers (Progressief Nederland) tijdens een debat over de regeringsverklaring.
Tanja Klip-Martin is het daarmee eens. „Een stabiel midden is nodig om minder ruimte aan de flanken te bieden.” Ook Klip-Martin (72) is aan haar laatste jaar als fractievoorzitter bezig. Ze lijkt haar eigen VVD aan te spreken als ze zegt dat politici het meer moeten hebben over „gedragen analyses van de problematiek en minder over oplossingen”, en dat het „meer moet gaan over de toekomst en minder over het heden”. Rosenmöller, de andere oudgediende, knikt. Waarop JA21-fractievoorzitter Karin van Bijsterveld spottend zegt dat er een „bromance” tussen Pro en VVD aan het ontstaan is.
Steun voor de begroting blijkt alleen nauwelijks te vinden voor het kabinet. BBB-fractievoorzitter Ilona Lagas verbindt wel degelijk harde eisen aan steun voor het Belastingplan. Ze zegt: „Eerst moet er op ons belangrijke stikstofdossier bewogen worden. Dan hebben wij ook eens een feestje.” Dat woord had Paul Rosenmöller gebruikt. Lagas wil dat de stikstofplannen van het kabinet van tafel gaan of drastisch worden afgezwakt, anders dreigt BBB tegen alle begrotingen te stemmen. Het kabinet wil dat niet, al is het alleen al door de sterke positie van Pro. Die partij had in de Tweede Kamer gezegd de plannen alleen te steunen als er niets afgezwakt zou worden. Het kabinet zit dus vast op dit dossier.
Het wordt nog erger als Volt, dat met twee zetels de stikstofplannen aan een progressieve meerderheid kan helpen, opeens óók geen steun geeft. Fractievoorzitter Gaby Perin-Gopie wil eerst garanties dat het kabinet meer geld steekt in natuurherstel. „Anders zitten we binnen de kortste keren weer in een nieuw stikstofslot, met alle gevolgen van dien voor agrarische ondernemers, de woningnood en de natuur.” Die garanties geeft Jetten niet, „meer geld is niet altijd de oplossing”. Daardoor hebben de plannen bij behandeling volgend jaar een onzekere toekomst in de Eerste Kamer.
Premier Jetten lijkt zich bewust van zijn wankele positie in de Eerste Kamer. Maar net als bij de APB in de Tweede Kamer geeft hij weinig toe. Hij benadrukt vooral het belang van goed samenwerken. Hij had bewezen, zegt hij, dat hij luistert naar de oppositie, bijvoorbeeld toen hij de bezuinigingen op de sociale zekerheid introk. Meerderheden vinden is „taai en hard werken, ook in dit debat”, zegt Jetten.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie